Azyq-túlik beldeýi jónindegi birinshi baǵdarlama 2010-2014 jyldarǵa arnaldy. Bul mańyzdy qujat keıingi jyldary da jalǵasyn tapty. Jyl ótken saıyn jańǵyryp, merzimi uzartylyp keledi. Sebebi turǵyndardy sapaly azyq-túlikpen qamtý – qaı kezeńde de asa mańyzdy áleýmettik másele. Al búginde elorda halqynyń sany 5 esege kóbeıip, 1 mıllıonnan asyp túskenin eskersek, azyq-túlikpen qamtý aýqymy da odan saıyn eselene, bul rettegi jumys pen jaýapkershilik júgi kóbeıe túskenin ańǵarý qıyn emes. О́ıtkeni kún saıyn elorda halqyna 635 myń tonna áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik túrlerin jetkizý qajet eken.
Memleket basshysynyń azyq-túlik beldeýin qurý tapsyrmasyna baılanysty Astana qalasynyń jáne Aqmola oblysynyń ákimdikteri bas qala tóńireginde ornalasqan aýdandardyń qalany et, sút, jumyrtqa jáne kókónis ónimderimen tolyq qamtamasyz etip turýy jóninde ózara tıimdi kelisim jasap, arnaýly qujattarǵa qol qoıdy. Bul keshendi jumysty iske asyrýǵa bólingen qarajat kólemi de az bolǵan joq. «QazAgroFınans» AQ tek 2008 jáne 2009 jyldary ǵana Astana qalasy azyq-túlik beldeýin jasaý sharalaryna 5,5 mıllıard teńge qarjy bólipti. Bul qarjyǵa Aqmola jáne Qaraǵandy oblystarynyń Astana qalasyna jaqyn ornalasqan aýdandarynda 12 iri jobany júzege asyrý josparlandy. Jalpy, Astananyń azyq-túlik beldeýin qalyptastyrýǵa memleket qorjynynan mıllıardtaǵan qarjy jumsaldy, naqty baǵdarlamalar jasalyp, jan-jaqty qoldaý kórsetildi. Árıne, «beldeý» jumysy birden júıeli júrip ketken joq. Tipti Elbasy tarapynan talaı qatań eskertýler aıtylyp, synǵa túsken sátter de bolǵan. Sebebi bul óte qajyrly eńbekti, táýekeldi sheshimderdi qajet etetin jaýapkershiligi joǵary jumys bolatyn.
Bastapqyda jas qala – Astanada azyq-túlik saqtaıtyn qoımalar, termınaldar sııaqty qajetti oryndar joqtyń qasy edi. Birtindep ol másele de jolǵa qoıyldy, kóp keshikpeı jalpy syıymdylyǵy 21 myń tonnany quraıtyn 4 kókónis saqtaıtyn qoıma jáne syıymdylyǵy 2400 tonnany quraıtyn azyq-túlik saqtaıtyn termınal salyndy. Tipti keshendi problemany sheshý úshin jalpy kólemi 1 mıllıard teńge bolatyn turaqtandyrý qory quryldy. Qordyń maqsaty kúz aılarynda arzan baǵamen azyq-túlik ónimderin kóptep satyp alyp, baǵany turaqtandyrý úshin bul ónimderdi ret-retimen bosatyp otyrý boldy.
Búginde «Astana qalasynyń azyq-túlik beldeýin qalyptastyrý jónindegi 2017-2018 jyldarǵa arnalǵan jol kartasy» júzege asyrylyp jatyr. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń málimetinshe, joba úsh mańyzdy maqsatty kózdeıdi. Iаǵnı elorda turǵyndaryn otandyq azyq-túlik taýarlarymen qamtamasyz etý maqsatynda azyq-túlik beldeýi aımaǵynda qajetti óndiristi qurý, respýblıkanyń ózge óńirlerinen ónimderdi turaqty túrde jetkizip turýǵa jaǵdaı jasaý jáne astananyń saýda ınfraqurylymyn damytý boıynsha mindetter qoıylǵan.
Azyq-túlikpen úzdiksiz qamtamasyz etý úshin áýeli qalanyń jáne kórshiles Aqmola jáne Qaraǵandy oblystaryndaǵy ónerkásipter men sharýashylyqtardyń óndiristik áleýetin, ásirese shıkizat bazasyn damytý qolǵa alyndy. Osy maqsatta 300 shaqyrym radıýsta jatqan eldi mekender shartty úsh aımaqqa bólinip, ekonomıkalyq taldaý júrgizilgen. Nátıjesinde qoı eti óndirisin 60 paıyzǵa, shujyq ónimderi, sút jáne sút ónimderi kólemin 50 paıyzǵa arttyratyndaı múmkindik bar ekeni anyqtalǵan. Ázirge azyq-túlik beldeýine kiretin aýmaqtaǵy et óńdeýshi 24 kásiporynnyń óndiristik qýaty 72 paıyzǵa, sút jáne sút ónimderin shyǵaratyn 20 sút zaýyty bar bolǵany 55 paıyzǵa ǵana júktelgen. Atalmysh óńdeý kásiporyndaryn shıkizatpen qamtamasyz etý usaq jáne ortasha sharýashylyqtardy kooperatıvke biriktirý arqyly kúsheıtilmek.
Aıtqandaı qazirgi tańda óńdeý kásiporyndaryna shıkizat berýdi yntalandyrý úshin usaq jáne ortasha sharýashylyqtardy aýylsharýashylyq kooperatıvterine biriktirý jumystary jalǵastyrylyp jatyr. Qazaqstannyń ózge óńirlerinen jetispeıtin azyq-túlik túrlerin jetkizýdi qosa alǵanda, Astanaǵa azyq-túlik jetkizý jumystaryn yntalandyrý úshin zańnamalyq deńgeıde «Astana qalasynyń azyq-túlik beldeýine qatysýshy» statýsyn bekitý máselesi de kún tártibine qoıyldy. Ol aýylsharýashylyq taýar óndirýshilerine belgili bir jeńildikter alýǵa múmkindik beredi. Al saýda ınfraqurylymyn keńeıtý boıynsha úshinshi mindetti iske asyrý úshin Astana qalasynda jyl sońyna deıin 50 modýldik saýda pavılony iske qosylady. Osy maqsattarǵa oraı, elorda ákimdigi jer telimderin bólip, «Kóshe saýdasyn damytý» baǵdarlamasy aıasynda 90 mln teńge kóleminde ınvestısııa tartqan.
Iá, bul aıtylǵandar búginde mıllıonnan asqan Astana jurtshylyǵyn der kezinde qajetti azyq-túlikpen qamtý baǵytyndaǵy jumystardyń bir sarasy ǵana. Jalpy, turǵyndardyń tutynýshylyq suranysyn únemi qamtyp otyrý úzdiksiz prosess ekenin eskersek, azyq-túlik beldeýin árdaıym jetildirip, damytý da úzilissiz úrdis. Bul rette Astana sııaqty aýa raıy qubylmaly – qysy qytymyr, jazy da sonshalyq jaıma-shýaq emes óńir turǵyndaryn tabıǵı taza ónimmen qalt etkizbeı qamtyp otyrý da ońaı sharýa emes. Biraq soǵan qaramastan, álgindegideı «Astana qalasynyń azyq-túlik beldeýin qalyptastyrý jónindegi jol kartasynyń» qabyldanýynyń arqasynda bul jumys ta bir júıege tústi. Jıyrma jyldyq damý jolynda elordanyń bul mańyzdy máselesi de óz deńgeıinde jolǵa qoıyldy deýge negiz bar. Árıne áli de bolsa enserilmegen josparly mindetter, jetsek degen mejeler, tipti salada sheshilmeı júrgen túıtkilder de joq emes. Degenmen, jasampaz jas qalanyń kemel keleshegi áli talaı jetistiktiń jemisin jegizerine senim zor.
Dınara BITIK,
«Egemen Qazaqstan»
