Bul tarapta BAQ ókilderiniń qoǵamdy menıngıt qaýpinen saqtandyrý qyzmeti belsendi ekeni baıqaldy. «Egemen Qazaqstan» redaksııasy da atalǵan máselege quzyrly organdardyń nazaryn aýdartý jáne jurtshylyqty saqtyq sharalarymen qamtý maqsatynda gazet pen gazet saıtynda birneshe materıaldar legin jarııalady (Qarańyz: «Menıngıtten qalaı qorǵaný kerek?», «Menıngıt qanshalyqty qaýipti?», «Menıngıt meńdep tur ma?» jáne taǵy basqa materıaldar). Bas basylym bul máseleni nazarynda ustaıdy. Al quzyrly organdardyń resmı saıtyna úńilseńiz, bul qaýipti juqpa Qazaqstanda múldem taralmaǵandaı beıtaraptyq bar.
Dese de, Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanov aýrý órshigennen beri alǵash ret Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken baspasóz máslıhatynda jýrnalısterge mán-jaıdy baıandady.
Karantın jarııalanbaıdy
Mınıstrdiń aıtýynsha, jyl basynan beri Qazaqstanda menıngıt ınfeksııasyn juqtyrǵan 58 naýqas tirkeldi. Olardyń 18-i – 14 jasqa deıingi balalar. Bıyldan bastap atalǵan dertten 12 adam kóz jumdy, sonyń ishinde beseýi – 14 jasqa deıingi jetkinshekter. Vedomstvo basshysynyń sózine qaraǵanda, menıngıtke shaldyǵýdyń eń joǵary kórsetkishi 2015 jyly tirkeldi. Sol jyly 424 oqıǵa anyqtalǵan. Al 2016 jyly 120 naýqas, 2017 jyly 62 naýqas atalǵan aýrýǵa kez bolǵan. «Jyl saıyn aýrýǵa shaldyqqandardyń sany ózgerip turady. 2013 jyly 18 naýqas kóz jumdy, 2014 jyly – 15, 2015 jyly – 21, 2016 jyly – 7, 2017 jyly – 11, sondaı-aq bıyl menıngıtten 12 adamnyń ómiri qıyldy. Jalpy, osy jaǵdaı bastalǵanda, eń birinshi naýqas 30 sáýirde tirkeldi. Biz qajetti epıdemıologııalyq jáne medısınalyq kómekti uıymdastyrý jumystaryn barlyq óńir boıynsha qamtydyq. О́tken aptada meniń buıryǵymmen arnaıy respýblıkalyq shtab quryldy. Sonymen qatar ár oblystyń negizinde óńirlik shtabtar da jasaqtaldy. Barlyq aldyn alý sharalary jáne emdeý-uıymdastyrý jumystary sol shtabtyń negizinde ázirlenip, júzege asyrylady», dedi E.Birtanov.
Mınıstrdiń sózine qaraǵanda, elimizdegi normatıvtik quqyqtyq bazaǵa sáıkes, vaksınalaý týraly sheshimdi Infeksııalar boıynsha ulttyq úılestirý-konsýltatıvtik komıteti qabyldaıdy. «О́tken aptada osy komıtettiń otyrysy ótti. Onyń quramyna barlyq ınfeksıonıster men epıdemıologtar kiredi. Olar vaksınalaý týraly sharalar qazir erte degen sheshim qabyldady. Sáıkesinshe, ekpelerdiń ulttyq kúntizbesine menıngıt boıynsha vaksınalaýdy engizýdiń qajettigi joq. Bul óz kezeginde tıimsiz bolady», dedi Densaýlyq saqtaý mınıstri. Sondaı-aq menıngokokk vaksınasynyń baǵasyn retteýge toqtalǵan sala basshysy onyń baǵasy kóterilip ketpeý úshin barlyq sharalar qabyldanyp jatqanyn, onyń baǵamy shetelden satyp alynǵan baǵamen tirkeletinin jáne basqa elderdegi baǵamen salystyrylatynyn, osy arqyly belgili shekti baǵa qoıylatynyn atap ótti. Sondyqtan bul tarapta Farmasııa komıteti jumys júrgizýde. Sonymen qatar ol menıngıtten qaıtys bolǵan adamdar týraly áleýmettik jelide tarap jatqan jazbalardyń tekserilmegen aqparat ekenin alǵa tartty.
«Birinshiden, aqparat berý týraly. Búginge deıin bizdiń Qoǵamdyq densaýlyq baqylaý komıteti 4 márte arnaıy brıfıng ótkizdi. Barlyq Qoǵamdyq densaýlyq baqylaý komıtetteriniń jergilikti departamentteri qajetti aqparattardy ınternet resýrstary arqyly jetkizip jatyr. Bizdiń búgingi kelgen maqsatymyz da osy. Ekinshiden, karantın týraly. Búgingi tańda karantın jarııalaı almaımyz. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń standarty boıynsha 100 myń adamnyń ishinde 10 adamda osy menıngıt ınfeksııasy anyqtalsa nemese bir aptanyń ishinde 2 myń adam atalǵan dertke shaldyqsa karantın jarııalanatyn bolady. Aıta ketetin taǵy bir jaıt, Talǵardaǵy jaǵdaı týraly taralǵan aqparattar tekserilmegen. Bizge ol jaıynda túrli málimetter túsip jatyr. Biz osyǵan oraı mindetti túrde arnaıy tekserý jumystaryn júrgizemiz jáne medısınalyq kómek standarttaryn buzý jaǵdaıy oryn alatyn bolsa, ony quqyq qorǵaý organdaryna tapsyramyz. Qazirgi ýaqytta prokýratýra tarapynan tekseris bastaldy.
Dárigerler, jedel járdem qyzmeti jaqtan osyndaı zań buzýshylyq bolsa jaýapkershilikke tartylady. Osy dertke shaldyqqan adamdar eń birinshi dárigerdiń kómegine júginip, adamdar kóp shoǵyrlanǵan jerlerge barmaǵany abzal», dedi mınıstr.
Iаǵnı, Densaýlyq saqtaý mınıstrligi ázirge karantın jarııalamaıtyny belgili boldy. Al juqpaly derttiń qandy sheńgeli keńeıip keledi. Keshe ǵana Almaty qalasynda menıngıt ınfeksııasynan taǵy bir adamnyń kóz jumǵany týraly aqparat tarady. 27 jastaǵy órt sóndirýshi bolyp eńbek etken Oljas Súleımanovtyń týystarynyń aıtýynsha, naýqas aýrýdyń alǵashqy belgileri baıqalǵannan keıin 12 saǵattan soń qaıtys bolǵan. «Ol aýrýhanada 12 saǵat boıy qınaldy. Biz jerleýdi búginge josparlaǵanbyz, biraq máıitin ala almaı otyrmyz. О́lim sebebine saraptama jasalýy qajet», deıdi marqumnyń aǵasy Erbolat Súleımanov. Almaty qalalyq qoǵamdyq densaýlyq saqtaý departamenti bul ólimdi rastaǵanymen, egjeı-tegjeıli aqparat taratpady. Buǵan deıin Almaty qalasynyń ózinde 32 menıngıtke shaldyǵý jaǵdaıy tirkelgen bolatyn. О́tken aptada Almaty qalasynda 5 jasar bala men 19 jastaǵy boıjetkenniń atalǵan aýrýdan kóz jumǵany týraly aqparat taraǵany belgili.
Almaty óńirinde jazǵy lagerler baqylaýǵa alyndy
Jalpy, Almaty qalasy men oblysynyń aýmaǵynda menıngokokk ınfeksııasynyń taralý qaýpi dabyl qaǵatyn deńgeıge jetti. Búginge deıin Almaty oblysynyń megapolıspen shektesetin Ile, Qarasaı, Eńbekshiqazaq, Talǵar aýdandary men Taldyqorǵan qalasynda juqpaly dertke shaldyqqandar anyqtalyp, tirkelgen 6 oqıǵanyń úsheýi adam ólimine sebep bolǵany anyqtaldy. Qazir oblysta juqpaly aýrýmen kúresý men aldyn alý jónindegi shtab qurylyp, jumysqa kiristi. Biz osynyń aldynda Taldyqorǵan qalasyndaǵy oblystyq juqpaly aýrýlar aýrýhanasyna aýyr jaǵdaıda jetkizilgen 2 jasar sábıdiń menıngokokk ınfeksııasynan shetinegenin jazǵanbyz. О́kinishke qaraı, oblys dárigerleri Talǵar aýdanynyń turǵyny, 19 jasar boıjetkenniń de ómirine arasha túse almady. Al Qarasaı aýdanynyń aýmaǵyndaǵy «Altyn Orda» ámbebap bazary jumysshysynyń ınfeksııa juqtyryp, qaıtys bolǵandyǵy týraly derekti mamandar resmı túrde rastaýdan bas tartyp otyr.
Almaty oblystyq qoǵamdyq densaýlyq saqtaý departamentiniń basshysy Erǵalı Sydymanovtyń aıtýynsha, Ile aýdanynda anyqtalǵan 1 naýqas emdelip, tolyqtaı saýyǵyp shyqsa, Eńbekshiqazaq aýdanyndaǵy ınfeksııa juqtyrǵan 2 adam dárigerlerdiń qadaǵalaýynda eken. Qazir Taldyqorǵan qalasyndaǵy kópsalaly aýrýhanada menıngokokk ınfeksııasyn juqtyrýy múmkin degen kúdikpen 2 naýqas taǵy tekserilip jatyr.
– Oblysta 6 jaǵdaı tirkeldi. Ile aýdanyndaǵy syrqat tolyq emdeldi. Eńbekshiqazaq aýdanynda eki adam keselge shaldyǵyp, em alýda. Qarasaı aýdanynda bir adam emdelip shyqty. Taldyqorǵan qalasynda 3 jasar bala qaıtys bolyp ketti. Talǵar aýdanynda turatyn 19 jasar qyz dúnıeden ótti. Taldyqorǵan qalasynda 2 adam em alý úshin kópsalaly aýrýhanaǵa jatqyzyldy. Biraq olardyń dıagnozy áli anyqtalǵan joq. Oblys boıynsha aldyn alý sharalary júrgizilip jatyr, deıdi E.Sydymanov.
Sondaı-aq, menıngokokk ınfeksııasynyń taralý qaýpi oblystaǵy balalardyń jazǵy demalys oryndarynyń jumysyna jiti nazar aýdarýdy qajet etip otyr. Bul týraly juqpaly aýrýmen kúresý men aldyn alý jónindegi shtabtyń otyrysyn ótkizgen oblys ákiminiń orynbasary Jaqsylyq Omar málimdedi. Aımaqtyń barlyq mektepteriniń janynan ashylǵan kúndizgi demalys lagerleriniń jumysy ýaqytsha toqtatylatyn boldy. Al Eńbekshiqazaq, Panfılov, Tekeli, Ile aýdandaryndaǵy jazǵy lagerlerdegi jaǵdaı qatań baqylaýǵa alynyp, saqtyq sharalary kúsheıtildi. Qazir bul demalys jáne saýyqtyrý oryndarynda 525 bala bar. Munan bólek, oblys ortalyǵy men aýdan ortalyqtaryndaǵy juqpaly aýrý taralý qaýpi joǵary oryndarǵa dızenfeksııalyq tazalaý júrgiziledi.
Aıtpaqshy, aımaqta menıngokokk ınfeksııasynyń aldyn alýǵa oraı salynatyn ekpe jumystaryn júrgizetin emhana tek Almaty qalasynda ǵana bar eken. Onyń ózinde bul ınfeksııaǵa qarsy egý jumystaryna bıýdjetten qarjy qarastyrylmaǵan. Sondyqtan megapolıstegi jekemenshik emhanalarǵa kezekke jazylyp, aqyly túrde ekpe saldyrýǵa bolady. Biz habarlasqan «Farmakom» emhanasynda bir rettik ekpe saldyrý quny 25 000 teńge turady. Emhana Almaty qalasynyń Qarasaı batyr kóshesindegi №30 úıde ornalasqan. Aldyn ala 8-727-2917965 telefonyna habarlasyp, jaǵdaıdy bilip alýǵa bolady. Dál osyndaı aqyly qyzmet kórsetetin «Vaksına» klınıkasy qalanyń Buzyrbaev kóshesindegi №26 úıde qonys tepken.
Aýrýdy qaıdan juqtyrǵany beımálim
Sondaı-aq Qyzylorda oblysynda da menıngıtten 27 jastaǵy azamat qaıtys boldy. Jańaqorǵandaǵy menıngıt aýrýyna shaldyqqan 1991 jyly týǵan azamat oblys aýmaǵynan alysqa uzamaǵan. Jáne marqummen jaqyn aralasty degen 15 adamnan alynǵan saraptamada eshqaısysynan aýrý belgisi tabylǵan joq. Oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasy basshysynyń orynbasary Jaqsylyq Abdýsámetov «Qarym-qatynasta bolǵan azamattardyń barlyǵy baqylaýǵa alyndy. Olar antıbakterııaly profılaktıkalyq emin tolyq aldy. Azamattarda aýrý belgisi baıqalyp otyrǵan joq», dedi.
Menıngıt aýrýynyń Almaty qalasynda kóbirek tirkelgendigi málim. Osyǵan oraı Almaty oblysynda saparda bolyp kelgen qyzmetkerler juqtyryp keldi me degen de boljam bar. Biraq bul anyqtalǵan másele emes, kúdik qana. Iаǵnı marqumnyń týǵan-týystary aýdannan uzap shyqpaǵan azamattyń aýrýdy qaıdan juqtyrǵanyn anyq bilmeıdi. Búginde aýrýmen qarym-qatynasta bolǵan adamdar úılerine qaıtaryldy. Olar áli de dárigerlerdiń baqylaýynda bolady. О́ńirde arnaıy qurylǵan shtab jumysyn jalǵastyryp jatyr.
Qaýipten qalaı saqtanýǵa bolady?
Osy oqıǵalarǵa baılanysty elimizdiń bas sanıtary Jandarbek Bekshın vıdeoúndeý jarııalady. Ol ruqsat etilgen profılaktıkalyq sharalar týraly aıta kelip, adamdar shoǵyry kóp jınalatyn jáne jeldetilýi tómen jabyq ǵımarattardaǵy saýda-oıyn-saýyq keshenderi men mádenı-buqaralyq sharalarǵa barýdy shekteýge keńes berdi. Onyń aıtýynsha, naýqastanǵan janmen 3 saǵat boıy tyǵyz baılanysta bolǵan adam atalǵan ınfeksııany juqtyrady. Sondyqtan bir rettik paıdalanýǵa jaramdy betperde kııýdiń jáne ony 2-3 saǵat saıyn aýystyryp otyrýdyń mańyzy zor. Iаǵnı, bul aýrýdy mindetti ekpesiz-aq epıdemııaǵa qarsy sharalarmen aldyn alýǵa bolady. Al vaksına kezinde aýrýǵa qarsy ımmýnıtet 5-15 jas aralyǵynda ár adamnyń ımmýnıtetine baılanysty 80 paıyzdy quraıdy. Jáne bul ımmýnıtet 14-21 kúnde qalyptasady.
Qazirgi kezde Almaty qalasy densaýlyq saqtaý basqarmasy qalalyq memlekettik emhanalarda ekpe boıynsha aqyly qyzmet kórsetý múmkindikterin qarastyrýda. Dárigerlerdiń aıtýyna qaraǵanda, bul ınfeksııanyń qaýiptiligi sonda, jótelgende, túshkirgende, sóıleskende juǵady jáne mıkrob deni saý adamnyń aǵzasyna naýqas nemese tasymaldaýshymen tyǵyz qarym-qatynasta bolǵanda joǵary tynys alý joldarynyń shyryshty qabyǵy arqyly enedi. Juqtyryp alǵan kezden bastap aýrýdyń bastalýyna deıin bir kúnnen on kúnge deıin ótedi. Naýqas alǵashqy kúninen bastap aınaladaǵylarǵa juqpaly. Balalarda bul LOR-organdaryna qatysty bolatyndyqtan, otorınolarıngologtarǵa turaqty aparǵan abzal. Jáne tek qaınaǵan nemese bótelkedegi sýdy ishý qajet. Tońý, ashyǵý, uıqysyzdyq, stress jáne basqa da densaýlyqqa keri áserlerden aýlaq bolý kerek.
Materıaldy daıyndaǵandar
Raýan QAIDAR, Qalmahanbet MUQAMETQALI, Baqtııar TAIJAN, Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
