Biz – baǵy janǵan halyqpyz

Azattyq. Táýelsizdik. Egemen el bolý. Bul halqymyzdyń talaı asyl perzentteriniń eń bir qoljetpes armany bolatyn. Sol jolda jandaryn pıda etken ardaqtarymyzdyń armanynyń oryndalǵanyna 20 jyl toldy. Elimiz bodandyqtyń tomaǵasyn sypyryp tastap, aınalasyna qyran kózimen qarap, qanatyn alysqa sermep, qııalardy baǵyndyrdy. 20 jyl ishinde jetken jetistikterine kóz jiberip, táýbesin aıtyp, bolashaqqa degen josparlaryn quryp jatyr. Ol josparlar, árıne, el ishinde ymyraly tirshilik, jańylmaǵan júris, shyn peıilmen uǵynysqan kóńil bolmasa júzege aspasy anyq. Osy kúnge deıingi tabystar qoǵamymyzdaǵy basty baılyǵymyz – ishki saıası turaqtylyq pen halyq birligi arqasynda Qazaq eliniń saltanatyn asyrýda. Bizdiń tilshimiz Qazaqstan Parlamenti Senatynyń depýtaty Svetlana JALMAǴAMBETOVAǴA jolyǵyp, oǵan Otanymyzdyń basty baılyǵy – ishki saıası turaqtylyq pen basqa da qundylyqtar, ondaǵy Táýelsizdik deklarasııasynyń atqaratyn róli týraly birneshe saýal qoıǵan bolatyn. – Svetlana Jaqııaqyzy, qa­byldanyp otyrǵan Táýelsiz­dik­tiń 20 jyldyǵy Deklara­sııa­synda «Memlekettiń basty qoǵamdyq baılyǵy ishki saıası turaqtylyǵy men halqy­myz­dyń birligi bolyp tabylady» dep jazylypty. Ultaralyq tatýlyqtyń ózi óte názik dúnıe, eger durys saıasat júrgizilmese, túrli qyzylsózderdiń áserimen shaıqalyp ketýi de múmkin. Ony alys-jaqyn elderdiń my­sal­darynan kórip te júrmiz ǵoı... – Men jaqynda «Habar» ar­nasynda osy dostyq, Qazaqstan halqy Assambleıasy týraly áń­gime qozǵalǵan bir baǵdarlamaǵa qatystym. Ol bastalmas buryn jınalǵan adamdarmen pikir aly­syp turǵanymyzda bir kisi: «Osy Assambleıa degenniń keregi bar ma, dostyq, ultaralyq birlik degenniń barlyǵyn uran etip, qoldan jasap otyrǵan joqpyz ba?» – dedi. Sodan men ol kisige: «Jaraıdy, siz aıtqandaı-aq bol­syn, biraq sony kim jasaıdy? Mysaly, О́zbekstan men Ázer­baı­jandy alyp qaraıyqshy, olar­da memleket quraýshy ult sol el halqynyń 90 paıyzyn toltyryp otyr, al bizde táýelsizdik qoly­myzǵa tıgende ol 50-ge jetpeıtin. Sonda aldymyzda turǵan úl­ken mindetterdi, táýelsizdikti baıan­dy etý úshin eń birinshi, árıne, óz ishiń­degi halqyńnyń tynyshtyǵy kerek edi. Ol bizde eń úlken qa­jettilik boldy. Ony jasamaı biz eshqashan alǵa baspas edik. О́ıt­keni, sol ýaqytta árbir halyq ózi­niń ult ekenin sezindi. Ony tek qazaqtar ǵana sezindi dep oılaı­syz ba? Adamdardyń sana-seziminde ózin belgili bir ulttyń óki­li retinde uǵyný paıda bola­dy. Al eger osyndaı saıasat ustanba­ǵanda, kóship ketpeı osynda qal­ǵandarynyń ózi bir-birine qyrǵı-qabaq bolyp, isimiz ilgerilemes edi. Sondyqtan bul másele bizde eń birinshi el úshin qajettilikten týdy. Bul – birinshi. Ekinshiden, saıasat degenniń ózi egin ekkendeı. Dán durystap daıyndalǵan jerge sińirilgende ǵana ónim beredi emes pe, dostyq saıasatynyń bizdiń jerimizde ónim berýiniń syry bizdiń qazaq halqynyń ejelden eshkimdi jat sanamaıtyn keń peıilinde jatyr. Osydan baryp, ol saıasat óz jemisin berdi. Jáne ony eldiń qol­daǵanynyń arqasynda, partııa­lar­dyń, azamattyq qoǵamnyń qol­­daǵanynyń arqasynda qunar­ly topyraqqa egilgen dán jaı­qalyp ósti. Elbasynyń áýeli – ekono­mıka, sosyn baryp saıasat degen ustanymymen alǵa qaraı damydyq», dedim. Opponentim maǵan qarsy esh ýáj aıta almaı qaldy. – Biz qazaq yrymshyl ha­lyq­pyz ǵoı. Keıde kóp aıtyl­ǵan nársege til-kóz tıedi dep qorqyp jatamyz. – Ol da bar. Biraq, máseleniń ekinshi jaǵyna úńileıik. Tú­sin­dirip, ábden qulaǵynyń qury­shyn qandyryp aıtpasańyz, keıbireýlerge jetpeı jatady. Árkimniń qabyldaýy ártúrli ǵoı. Bireý ymnan-aq túsinse, endi bireýge bajaılap aıtý kerek. Menińshe, dostyq jaıyn aıtýdyń artyǵy joq, biraq kóbine ispen dáleldeý kerek. Táýelsizdik – uly uǵym. Ol aldymen adamnyń rýhyna áser etedi. Joǵaryda aıttym ǵoı, bizdegi árbir etnos ókili táýel­siz­dikpen birge óziniń tegin tanyp, ulttyq rýhy oıandy. Sonymen birge, olardyń árqaısysy ózin Qazaqstannyń azamaty retinde sezinýi tıis boldy. Jalpy, ár adamda osy el meniń Otanym, al Otanymda meniń ornym bolýy kerek, munda meniń daýysymdy joǵary bılik basyndaǵylar estýi tıis, bılik basynda men de oty­rýym kerek degen sekildi usta­nym paıda bolǵan sátte árbir azamat ózin eldiń bólshegi retinde túısingisi keledi. Assambleıa ar­qyly osy maqsattarǵa jetip, ekinshiden, Prezıdentke sózin jetkizip, joǵary zań shyǵarý organy – Parlamentke depýtat bolyp kelip otyr. Sany az bolsa da onyń daýysy Parlamentte estilip jatyr. Osy sezimder azamatty erekshe kúıge bóleıdi... – Sózińiz aýzyńyzda, siz rýh jaıynda aıtyp qaldyńyz, al­dynda ǵana О́zbekstan men Ázer­baıjandy mysal etip kel­tirdińiz. Jaqynda ǵana Bakýge jol tústi. Sonda ańdaǵanym, onda ázerbaıjandardyń bir-birimen basqa tilde sóılesý oı­laryna da kirip shyqpaıdy, al jalpy barsha jurtshylyqta ázerbaıjansha sóıleý kádigim­deı sán kórinedi. Al bizde memleket quraýshy ult rýhynyń bıikteýinde ózge etnos ókilderi­niń úlesi qanshalyqty dep oılaısyz? – Meniń oıymsha, Elbasy bastamasymen qurylǵan Assambleıa arqyly osyǵan ábden yqpal etýge bolady. Bul organ tek etnos ókilderiniń ózderin jaqsy sezinýine jaǵdaı týǵyzyp qana qoımaı, ol etnostardy biriktire alady. Assambleıa arqyly qazaq­standyqtardy jumyldyryp, mem­lekettik tildi úırenýge, qazaq halqynyń qundylyqtaryn baǵa­laýǵa, qazaq tiliniń tóńireginde birigýine jol ashýǵa bolady dep oılaımyn. Qazirdiń ózinde keıbir ózge etnos ókilderi balalaryn qazaq mektepterine, balabaqsha­la­ryna berip jatyr. Bári osy­laısha birte-birte qalyptasady. Árıne, bolashaqta qoǵam múshele­riniń kózqarastarynyń, diliniń ózgerýine qaraı biz zańdardy da ózgertýge tıispiz. Jalpy álemde 5 myńnan astam til bolsa, sonyń 200-iniń ǵana memleketi bar. Keıbir bizden halqynyń sany anaǵurlym kóp jurttyń óz memleketi joq. Bul, birinshiden, al ekinshiden, biz azyn-aýlaq 20 jyldyń ishinde tamasha jetistikterge jettik. Osy­nyń barlyǵy óte syndarly saıa­sattyń arqasynda júzege asty. – Halqymyzdyń tarıhynda táýelsizdiktiń týyn tigip, onyń mereıtoıyn bastan ót­kerý baqytyn dál bizdeı kórgen býyn joq. Mine, Táýelsizdi­gimizdiń 20 jyldyǵyna baı­lanysty Deklarasııa da qa­byldap jatyrmyz. Sondyq­tan Deklarasııa mańyzyna toqtalyp ótseńiz. – Shynynda da biz óte ba­qytty urpaqpyz. Eń birinshi – bizdiń óz memleketimiz bar, ekinshi – bizdiń babalarymyz asty men ústi baılyqqa tolǵan keń-baıtaq jerdi bizge enshige qaldyrdy, úshinshi – bizge durys jol kórsetetin Elbasy berdi, tórtinshi – eńbekqor, keńpeıil­di, darqan da daryndy halqy­myz bar. Táýelsizdigimizdiń 20 jyl­dyǵy – ótkendi oı eleginen ótkizip, jetkendi saraptaıtyn, keleshekke bet túzeıtin ýaqyt. Sondyqtan Deklarasııa osynyń barlyǵyn saraptap, baǵa berip, qazaqsha aıtsaq, táýbemizge kelip, shúkirshilik deýmen aldaǵy kóshimizdiń baǵytyn nyqtaıtyn qujat boldy. Jetken jetistik­terimizdiń saıası baǵasyn berdi. Táýelsizdikten artyq, budan asqan uly mereke joq. Bir jaǵynan táýelsizdik – memleketke, halyqqa úlken syn. Osy­dan 20 jyl buryn bizdiń táýel­sizdigimizge kúmánmen qara­ǵandar kóp boldy. Al qazir barlyǵynyń kózi jetti, degenmen, biz elimizdiń naǵyz ekono­mıkalyq táýelsizdigine qol artýymyz qajet. Dúnıede da­myp ketken elder kóp, al biz solarmen básekege túsip, kóshtiń aldyna shyǵýǵa tyrysýymyz kerek. Elbasy básekege qabilet­tilikti bekerge aıtyp júrgen joq. – О́te durys, táýelsizdikten artyq uly uǵym joq. Alaıda, bizdiń osy mereke Jańa jyl qarsańynda bolady da, bıyl­ǵyny qaıdam, al jylda basqa qalalardy aıtpaǵanda, Asta­nanyń ózinde Táýelsizdik merekesi jańajyldyq bezendi­rýlerdiń tasasynda qalyp qoıyp jatady... – Bul sózińizben kelisýge bolady. Menińshe, bul merekeni erekshelep, oǵan saıası mán berýimiz qajet. Múmkin, bir ju­mystar jetispeı jatqan shyǵar. Árıne, jańa jyl degen barlyq elde bar mereke, al 16 jeltoq­sannyń Qazaqstan úshin orny bólek. Sondyqtan da, bálkim, búkil jurtshylyqty qamtıtyn bir aksııalar ótkizý qajet bolar. О́tkende, oraza kezinde ká­sipkerlerimiz baǵany kóter­meıik dep bir tamasha aksııaǵa muryndyq bolyp, kedeıge de, baıǵa da merekeni sezdiretin qadam jasady. Taýarlar arzan­dady, múmkin, sondaı aksııalar ótse, óner sheberleri tegin qaıyrymdylyq konsertterin qoısa, t.s.s. sharalar uıymdas­ty­rylsa deımin. Táýelsizdik elimizdiń eń ulyq merekesi ekeni anyq. – Áńgimeńizge rahmet, Táýel­sizdik merekesi qutty bolsyn! Áńgimelesken Anar TО́LEÝHANQYZY.