Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ Jýrnalıstıka fakýltetiniń PhD doktoranty Altyn Aqynbekova Almaty qalasyndaǵy «Ǵylym ordasy» RMK Ǵylymı kitaphanasynyń sırek qoljazbalar qorynda saqtalǵan «Shanshar» jýrnalyn arab qarpinen kırıll jazýyna aýdaryp, jaryqqa shyǵarǵan. 2017 jyldyń 24 qarashasynda ýnıversıtet kitaphanasynda ótken Alash qozǵalysynyń 100 jyldyǵyna arnalǵan «Alash kósemsózi – rýhanı jańǵyrý paradıgmasy» atty ǵylymı-praktıkalyq konferensııada tanystyrylymyn ótkizgen-di. Saıasat, áleýmet, ádebıet mazmundy kúlki jýrnaly «Shanshardyń» №1 sany Tashkentte 1925 jyly 6700 taralymmen jaryqqa shyqqan.
Jas ǵalymnyń ǵylymı izdenisteriniń nátıjesinde taıaýda «Shanshardyń» 1925 jylǵy taǵy bir №1 sany Almatydaǵy Ortalyq muraǵattyń sóresinen tabyldy. Osy tusta «Bul qalaı? «Shanshar» jýrnalynyń №1 nómiriniń eki márte qaıtalanyp shyǵýyna ne túrtki boldy?» degen zańdy saýal týyndaıdy. A.Aqynbekovanyń málimeti boıynsha, eki basylymnyń da aıyrmashylyǵy ájeptáýir. Basylǵan qaǵazynda ǵana emes, kólemi men taralymynda da ózgeshelikter bar. Muraǵattan tabylǵan jýrnal sary qaǵazǵa basylyp, shyqqan jyly aıy, kúni dál kórsetilse, aldyńǵy tabylǵan nusqa qaǵazynyń sapasymen de, bezendirilýimen erekshelenedi. Ári túrli-tústi bolyp shyqqan. Eki jýrnaldy salystyra qarap, sary qaǵazǵa, «1925 jyly 26 fevral» dep shyqqan kúni anyq basylǵan «Shanshar» jýrnaly alǵashqy basylym bolýy múmkin degen boljam jasalýda. Mazmunynda da aıtarlyqtaı erekshelikter bar. Taralymy – 3000 dana. Al №1 sany dep aıy, kúni kórsetilmegen nusqada materıaldar da suryptalyp, ekshelgen eken. Alaıda №2 sany dep kórsetilmeı, №1sanynyń qaıtalaı basylýy ǵalymdardy biraz tyǵyryqqa tiregendeı. Qalaı bolǵanda da A.Aqynbekova «Shanshardyń» jańa nusqasyn da kırıll jazýyna aýystyryp, ǵylymı keńeske usyndy. «Shanshar» jýrnalynyń bir emes, eki nusqasyn ǵylymı aınalymǵa engizip, tyń málimetter jınaǵan Altyn Aqynbekovanyń izdenisi úlken zertteýlerdiń bastamasy ekeni anyq.
M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýty «Qoljazba jáne tekstologııa» ǵylymı-ınnovasııalyq bólimniń meńgerýshisi T.Álibekov qazaq jýrnaldar tarıhynyń zertteýshisi Úshkiltaı Subhanberdınadan keıin jýrnal tarıhyna qatysty tyń derekter bolmady-aý shamasy degen ýájin aıtady. Osy kezge deıin ǵalymnyń jetekshiligimen «Aıqap», «Qazaq», «Túrkistan ýálaıatynyń gazeti», «Dala ýálaıatynyń gazeti» basylymdarynyń kırıllısaǵa túsirilgen nusqasy búginde qundy derekkóz retinde paıdalanylýda.
Budan buryn málim bolǵanyndaı, Altyn Aqynbekova Semeıde Júsipbek Aımaýytov pen Muhtar Áýezov 1918 jyly shyǵarǵan «Abaı» jýrnalynyń da №12 sanyn taýyp, kırıll qarpine aýdarǵan bolatyn. Búginde «Abaı», «Shanshar» jýrnaldarynyń kırıll qarpindegi nusqalary ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ rektory Ǵ.Mutanovtyń qoldaýymen «Qazaq ýnıversıteti» baspasynda basylyp, oqyrmandarǵa jetken. Endeshe, ǵalymnyń izdenisterine sát-sapar!
Elvıra SERIKQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
