Táýelsizdik alǵannan bergi jyldar ishinde eldik tuǵyrymyzdy asqaqtatqan eleýli oqıǵalar barshylyq. Sonyń ishinde halqymyzdyń búkil shejireli tarıhyna ǵajaıyp qubylys bolyp engen erekshe erlik – elordamyz Astananyń salynýy bolyp tabylady. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń eren erik-jigeri men balamasyz batyldyǵynyń arqasynda Saryarqa tósinde, erke Esildiń jaǵasynda HHI ǵasyr ǵajaby – Táýelsiz Qazaqstannyń araıly elordasy boı kóterdi. О́z taǵdyrlaryn eldiń elordasymen berik baılanystyrǵan azamattar da jeterlik. Biz búgin solardyń biri – Astananyń alǵashqy jyldarynda qala ákiminiń orynbasary bolǵan belgili óner qaıratkeri, Parlament Senatynyń depýtaty Tólegen MUHAMEDJANOVTY áńgimege tartqan edik.
– Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń eren erliginiń arqasynda Táýelsiz Qazaqstannyń bas qalasy, úshinshi myńjyldyqtyń ǵajaıyp megapolısi – Astana boı kóterdi. Elordamyzdy ǵasyrdyń ǵalamat jobasy dep te ataıdy. Osy oraıda qıyn kezeńde elordany Aqmolaǵa aýystyrýdaǵy Prezıdentimizdiń balamasyz bastamasy qaqynda ne aıtar edińiz?
– Men búginge kóz toımastaı qulpyrǵan Astanamyzǵa qarap, onyń alǵashqy qadamdaryn, ókpeni qysqan ótpeli kezeńdegi sol bir uly erliktiń bastaýyn tebirene eske alamyn. Jasyratyny joq, alǵashqyda bul ıdeıany estigende tosyrqaı qabyldap, oryndalmas arman ǵoı degen oıda boldym. Onyń sebebi de salmaqty edi. Men arý Almatyǵa shyn máninde ǵashyq bolǵan jandardyń birimin. Almaty qalasyna 16 jasymda kelip, sáýletti shahardyń qaıtalanbas tynys-tirshiligine balaýsa úmitimdi jalǵap, osy qalada ómirimdi ótkizsem degen oıda boldym. Konservatorııada oqydym, ony bitirgen soń jemisti shyǵarmashylyq eńbek jolymdy da osy qalada bastadym. Shańyraq qurdym, tórt bólmeli páter aldym. Qysqasha aıtqanda, azamat retinde Almatydan baqytymdy taýyp, barymdy baıandy ettim. Sondyqtan meniń ómirimde budan basqa elimizdiń bas qalasy bolady-aý degen oı joq edi.
1997 jyly Aqmolada Qazaqstan halqy Assambleıasynyń basqosýy boldy. Men Assambleıa múshesi retinde sol jıynǵa qatystym. Osy sapar barysynda men úshin beımálim qalany kórmek bolyp, kóshelerdi uzaq ýaqyt jaıaý araladym. Nege ekenin bilmeımin, sol joly bolashaq astana meniń júregime erekshe sezim uıalatty. Assambleıa qaladaǵy Jastar saraıynda ótip jatqan bolatyn. Sol jerde Qazaq radıosynyń tilshisi menen suhbat aldy. Osy suhbat barysynda men bolashaqta osy qalanyń turǵyny bolamyn dep, aqjarylqap sózimdi alǵash aıttym. 13 jeltoqsanda Aqmolaǵa taǵy kelip, Tuńǵysh Prezıdentimizdiń qolynan «Parasat» ordenin aldym. Adam retinde osy joly Elbasynyń eren erligine tánti bolyp, shamam jetse barlyq kúsh-jigerimdi jumsap, Memleket basshysynyń jańa jobasyn iske asyrýǵa óz úlesimdi qosýǵa sert berdim. Jeltoqsan aıynyń sońynda Prezıdent Ákimshiliginde qyzmet atqaratyn Imanǵalı Tasmaǵambetov shaqyryp alyp, Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha men Aqmola qalasy ákiminiń orynbasary bolatynymdy aıtty. Alǵashqyda júreksinip qabyldasam da táýekel etip kelisimimdi berdim.
7 qańtar kúni – meniń birinshi jumys kúnim edi, qala ákimi Ádilbek Jaqsybekovpen endi tanysyp, ótinish jazyp otyrǵanymda, bólmege qazaqtyń kórikti úsh kelinshegi kirip keldi. Solardyń biri Aıman Musaqojaeva bolatyn. Olar Aqmolada Qazaq mýzyka akademııasyn ashýdy usyndy. Keıinnen bul usynys Elbasymyzdyń qoldaýyna ıe bolyp, naýryz aıynda resmı túrde is júzine asyryldy. Osylaısha elimizge tanymal talaı óner maıtalmandary osy Akademııa arqyly Astanaǵa kóship kelip, elordamyzdyń mádenı tarıhyna ózderiniń qoltańbalaryn qaldyra bastady.
– Tólegen Muhamedjanuly, elorda Aqmolaǵa kóshirilgen alǵashqy jyldar ońaı bolǵan joq. Siz sol kezeńderde kóp jyl Astana qalasy ákiminiń orynbasary retinde naqty is basynda boldyńyz. Sol jyldardyń este qalǵan eleýli oqıǵalaryn tilge tıek etseńiz.
– Iá, jumys óte qaýyrt ári qyzyqty boldy. Biz táýelsiz elimizdiń bolashaq astanasynyń mádenıet, óner jáne shyǵarmashylyq shejiresin tyń jerden qura bastadyq. Elordamyzǵa alǵashqy bolyp kóship kelgen ujymdardyń biri – Ǵazıza Jubanova atyndaǵy shekti aspaptar kvarteti bolatyn. Áli esimde, men kezekti saparmen Almatyda bolǵanymda talantty jigitterdi kórip, Astanaǵa shaqyrǵanmyn. Birde sol jigitter maǵan qońyraý shalyp: «Aǵa, biz qazir ǵana Astanaǵa kóship keldik», dedi. Al men mundaı shuǵyl betburysty kútpep edim. Olarǵa biz baspana daıyndaý túgili, jańa fılarmonııamyz da ashylyp úlgergen joq. Ýaqyt óte kele barlyǵy óz ornyna keldi. Qazir bul kvartet dúnıe júzine áıgili óner ujymyna aınaldy.
Men Astanada Qazaq ult aspaptar orkestriniń qurylý kezeńin jıi eske alamyn. Alǵash osy óner ujymynyń daıyndyq ótkizetin oryndary da bolǵan joq. Tipti repetısııalaryn qatar-qatar qalaǵan kirpishterdiń ústine otyryp ótkizgen kúnderi de boldy. Olar bıik óner úshin bárine tóze bildi. Orkestr quramyndaǵy óner sańlaqtarynyń osyndaı janqııarlyqtyń arqasynda biz 1998 jyldyń 15 sáýirinde Qazaq ult aspaptar orkestriniń alǵashqy tusaýkeser konsertin ótkizýge qol jetkizdik. Osy oraıda orkestrdiń birinshi bas dırıjeri Myrzaǵalı Aıdabolovty erekshe iltıpatpen eske alamyn. Ozar eldiń armany bitpeıdi ǵoı, biz birinshi jyldyń ózinde sımfonııalyq orkestrdiń konsertin qoıdyq. Bul da úlken jetistiktiń biri dep sanaımyn. О́ıtkeni, alǵash Aqmolaǵa kelgen kezimizde qalada osyndaı orkestrdiń quramynda oınaıtyn bir de bir mýzykant joq bolatyn. Erekshe atap ótetin bir másele, Astana qalasyn qurýǵa atsalysqan alǵashqy lektegi jigitterdiń patrıottyq sezimderi óte joǵary boldy. Olar el bolashaǵy, halqymyzdyń erteńgi ıgilikteri úshin kez kelgen qıyndyqtarǵa tótep berdi.
1998 jyly Táýelsizdik merekesin alǵash ret Astanada basqa óńirlerden, tipti Almatydan óner sheberlerin shaqyrmaı, óz kúshimizben ótkizdik. Osy merekeden keıin qala ákimi Ádilbek Jaqsybekov maǵan telefon shalyp, Elbasynyń Astanada opera jáne balet teatryn ashýǵa tapsyrma bergenin aıtty. Keıbir kóbik aýyz «janashyrlardyń» mundaı aýqymdy sharany is júzine asyrý úshin keminde 10 jyl kerek» degen qarsylyqtaryna qaramastan, biz bul isti shuǵyl qolǵa aldyq. 2000 jyldyń aqpan aıynda Úkimettiń Astana qalasynda opera jáne balet teatryn qurý týraly qaýlysy shyqty. Jeti aıdan keıin, ıaǵnı sol jyldyń qazan aıynda biz úsh klassıkalyq shyǵarmamen K.Baıseıitova atyndaǵy opera jáne balet teatrynyń tusaýkeserin ótkizdik. Búginde táýelsiz elimizde eki birdeı aıtýly opera jáne balet teatry bar. Elbasynyń bastamasy bolmasa mundaı tarıhı qubylystar múmkin bolar ma edi?!
– Bir kezderi jergilikti ulttyń ókilderi 17 paıyzdan aspaıtyn Aqmolada búgin qazaq jurtshylyǵy basymdyqqa ıe boldy. Bul rette atqarylǵan ıgi ister haqynda ne aıtar edińiz?
– Elimiz egemendik alǵan jyldary Qazaqstannyń soltústik oblystarynda qazaqtardyń úles salmaǵy múlde az bolǵandyǵy jasyryn emes. Sondyqtan Elbasynyń astanany elimizdiń ortalyq aımaǵynyń kindigi – Aqmolaǵa aýystyrýynyń astarynda da osyndaı erteńgi el múddesin oılaǵan úlken maqsat bolǵan edi. Aqmola elimizdiń bas qalasy atanǵan kezde munda jalǵyz ǵana qazaq orta mektebi bolatyn. Bir de bir qazaq balabaqshasy bolǵan joq. Ulttyq mádenıet, óner ortalyqtary týraly aıtýǵa da bolmaıdy.
Biz alǵashqy kúnderden bastap osyndaı keleńsiz kemshilikterdiń ornyn toltyrý sharalaryn shuǵyl qolǵa aldyq. Aqmolada ashylǵan alǵashqy №38 qazaq orta mektebi birinshi kezekte boı kótergen jańa ǵımaratta jumys isteı bastady. Sol jyldary «Aqqaıyń» atty alǵashqy qazaq balabaqshasy da esigin aıqara ashty. Qaladaǵy kóshelerdiń, meıramhana, saýda ortalyqtary jáne basqa qoǵamdyq oryndardyń ataýlaryn qazaqshalaýǵa batyl betburys jasaldy. Mine, búgin 700 myńnan astam halqy bar Astanamyzda qandastarymyzdyń quramy 70 paıyzdan asty. Qalada 50-den astam qazaq mektebi bar. Bıylǵy, Táýelsizdigimizdiń 20 jyldyǵy toılanatyn jyly irge kótergen 30 balabaqshanyń barlyǵy derlik ulttyq tilimizde tárbıe beredi.
– Táýelsizdigimizdiń syndarly jyldarynda elimizdiń bas qalasyn Aqmolaǵa kóshirý – sózsiz Elbasynyń erligi edi. Al endi Astana Táýelsiz Qazaqstanǵa ne berdi?
– Astana – Táýelsizdik sımvoly. Tarıh úshin qas-qaǵym sát bolyp sanalatyn 14 jyldyń ishinde Astanamyz toǵyz joldyń torabynda túıisken ekonomıkalyq jetistikter men zamanaýı ýrbanızasııalyq ortalyqqa aınaldy. Búginde básekelestik múmkindigi mol Astana álemdik sheńberdegi mańyzdy ortalyqqa aınalǵanyn da jasyra almaımyz. Astana jetistikteri el eńsesin bıiktetti. Buryn Esildiń sol jaǵalaýynda jańa qalanyń salynýy oıǵa syımas arman sııaqty bolatyn. Endi, mine, sáýlet óneriniń ozyq úlgileri saltanat qurǵan keremet ǵımarattardan turatyn ásem qala kóz súısindiredi.
Elbasy bas qalamyzdy kóshirgen alǵashqy kezeńinde «Astana – ekonomıkamyzdyń lokomotıvi bolady» degen edi. Búgin bul tujyrymnyń aqıqattyǵyna da eshkim talasa almaıdy. Qalada ashylǵan iri óndiris ortalyqtary ekonomıkamyzdyń qarqyndy damýyna óz úlesterin qosty. Bir kezde 200 myńnan astam ǵana halqy bar qalada búginde 730 myń halyq turady. Astananyń arqasynda barlyq mamandyqtarǵa suranys artty. Elimizdiń árbir óńirinen kelgen myńdaǵan muǵalimder, dárigerler, ınjenerler, óner sheberleri óz baqytyn bas qalamyzdan tapty. Bul da Astananyń el ıgiligine qosqan eren úlesi bolsa kerek.
Erterekte men Parıjde bolǵanymda Lývrǵa qarap, osyndaı sulýlyqty bizdiń urpaqtarymyz kórse ǵoı dep armandaýshy edim. Jahandyq sáýlet óneriniń ozyq úlgilerin boıyna jınaqtaǵan Astanadaǵy búgingi bizdiń aıtýly ǵımarattarymyz kimnen kem?! Men osy bir sulýlyqqa qarap «Apyr-aı, Táýelsizdigimizdiń arqasynda Lývr bizge kelipti ǵoı», dep tolǵanamyn. Astana – táýelsiz Qazaqstannyń tarıhı jeńisi, eren jetistigi. Elbasynyń erliginiń arqasynda ómirge kelgen shyn mánindegi ǵasyrdyń ǵalamat jobasy. Bir adamnyń armanynyń arqaýy retinde ómirge kelgen Astananyń, aqyrynda mıllıondaǵan adamnyń armanyna aınalýy sol adamnyń ulylyǵynyń aıǵaǵy der edim.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Jylqybaı JAǴYPARULY.
Parlament Senatynda Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik táýelsizdiginiń jıyrma jyldyǵy Deklarasııasy qabyldanǵannan keıin sol tarıhı oqıǵaǵa qatysýshylar estelik sýretke tústi.
Lebizder
Nurlan SÚLEIMENOV, Parlament Senatynyń depýtaty:
– Parlament Senaty el Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy qarsańynda eldigimizdi bildiretin, halqymyzdy uıystyratyn tarıhı mańyzdy qujat qabyldady. Men osymen ekinshi ret zań shyǵarýshy organnyń deklarasııalar qabyldaýyna qatysyp otyrmyn. Birinshisi – 1991 jylǵy 16 jeltoqsanda Joǵarǵy Keńes qabyldaǵan táýelsizdik deklarasııasy bolsa, ekinshisi – elimizdiń Memlekettik táýelsizdiginiń jıyrma jyldyǵy deklarasııasy.
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqtyń irgesin birge qalaımyz» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda bıylǵy jyly atqarylýy tıis negizgi baǵyttar men mindetter aıqyndalyp, sonyń ishinde Táýelsizdiktiń jıyrma jyldyǵyn el bolyp joǵary deńgeıde atap ótý máselesine erekshe mán berilgen bolatyn. Bul qujattyń qabyldanýy da osyǵan baılanysty bolyp otyr.
Táýelsizdik – táńirdiń bizdiń urpaqqa bergen úlken baqyty, halqymyzdyń máńgilik qundylyǵy. Qazirgi kezde ata-babalarymyzdyń san ǵasyrlar boıy ańsaǵan táýelsizdiginiń arqasynda egemendi el bolyp, etek-jeńimizdi jınap, álemniń jetekshi elderimen terezesi teń memleket quryp, ekonomıkasy eń jyldam damyp kele jatqan úsh eldiń qataryna kirip otyrmyz. Munda, árıne, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń úlken eńbegi bar ekenin atap ótýimiz kerek.
Ashat KÚZEKOV, Parlament Senatynyń depýtaty:
– Senbi kúni elimizde úlken tarıhı oqıǵa boldy. Parlamenttiń joǵarǵy palatasy biraýyzdan elimizdiń Memlekettik táýelsizdiginiń jıyrma jyldyǵy deklarasııasyn qabyldady.
Qazir dúnıe júzinde saıası, ekonomıkalyq daǵdarysty bastan keship jatqan elder kóp. Al bizdiń elde múldem basqasha jaǵdaı. Bul bizdiń 20 jyldaǵy eń basty jetistigimiz dep bilemin. Munyń bári Elbasynyń táýelsizdik alǵan kezden beri júrgizip kele jatqan saıasatynyń arqasy.
Jalpy, bul qujattyń máni men mańyzy zor. Deklarasııa arqyly biz ótpeli kezeńdegi barlyq qıynshylyqtardy jeńip, damýdyń jańa dańǵylyna túskenimizdi kórsetip otyrmyz. Biz bárimiz osydan 20 jyl buryn elimizdiń ál-aýqaty, turmys-tirshiligi qandaı bolǵanyn jaqsy bilemiz. Al qazirgi eldiń áleýmettik jaǵdaıyn sol kezdegi halyqtyń jumysymen salystyrsaq, arasy jer men kókteı. Osynyń bári – Táýelsizdiktiń arqasy, Elbasynyń syndarly saıasatynyń jemisi.
Bizdiń Parlament – 100 paıyz Memleket basshysynyń komandasy. Elbasy qaı isti qolǵa alsa da, biz onyń durystyǵyn jaqsy sezinemiz. Sondyqtan Deklarasııanyń qabyldanýy óte kerek nárse dep esepteımin.
– Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń eren erliginiń arqasynda Táýelsiz Qazaqstannyń bas qalasy, úshinshi myńjyldyqtyń ǵajaıyp megapolısi – Astana boı kóterdi. Elordamyzdy ǵasyrdyń ǵalamat jobasy dep te ataıdy. Osy oraıda qıyn kezeńde elordany Aqmolaǵa aýystyrýdaǵy Prezıdentimizdiń balamasyz bastamasy qaqynda ne aıtar edińiz?
– Men búginge kóz toımastaı qulpyrǵan Astanamyzǵa qarap, onyń alǵashqy qadamdaryn, ókpeni qysqan ótpeli kezeńdegi sol bir uly erliktiń bastaýyn tebirene eske alamyn. Jasyratyny joq, alǵashqyda bul ıdeıany estigende tosyrqaı qabyldap, oryndalmas arman ǵoı degen oıda boldym. Onyń sebebi de salmaqty edi. Men arý Almatyǵa shyn máninde ǵashyq bolǵan jandardyń birimin. Almaty qalasyna 16 jasymda kelip, sáýletti shahardyń qaıtalanbas tynys-tirshiligine balaýsa úmitimdi jalǵap, osy qalada ómirimdi ótkizsem degen oıda boldym. Konservatorııada oqydym, ony bitirgen soń jemisti shyǵarmashylyq eńbek jolymdy da osy qalada bastadym. Shańyraq qurdym, tórt bólmeli páter aldym. Qysqasha aıtqanda, azamat retinde Almatydan baqytymdy taýyp, barymdy baıandy ettim. Sondyqtan meniń ómirimde budan basqa elimizdiń bas qalasy bolady-aý degen oı joq edi.
1997 jyly Aqmolada Qazaqstan halqy Assambleıasynyń basqosýy boldy. Men Assambleıa múshesi retinde sol jıynǵa qatystym. Osy sapar barysynda men úshin beımálim qalany kórmek bolyp, kóshelerdi uzaq ýaqyt jaıaý araladym. Nege ekenin bilmeımin, sol joly bolashaq astana meniń júregime erekshe sezim uıalatty. Assambleıa qaladaǵy Jastar saraıynda ótip jatqan bolatyn. Sol jerde Qazaq radıosynyń tilshisi menen suhbat aldy. Osy suhbat barysynda men bolashaqta osy qalanyń turǵyny bolamyn dep, aqjarylqap sózimdi alǵash aıttym. 13 jeltoqsanda Aqmolaǵa taǵy kelip, Tuńǵysh Prezıdentimizdiń qolynan «Parasat» ordenin aldym. Adam retinde osy joly Elbasynyń eren erligine tánti bolyp, shamam jetse barlyq kúsh-jigerimdi jumsap, Memleket basshysynyń jańa jobasyn iske asyrýǵa óz úlesimdi qosýǵa sert berdim. Jeltoqsan aıynyń sońynda Prezıdent Ákimshiliginde qyzmet atqaratyn Imanǵalı Tasmaǵambetov shaqyryp alyp, Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha men Aqmola qalasy ákiminiń orynbasary bolatynymdy aıtty. Alǵashqyda júreksinip qabyldasam da táýekel etip kelisimimdi berdim.
7 qańtar kúni – meniń birinshi jumys kúnim edi, qala ákimi Ádilbek Jaqsybekovpen endi tanysyp, ótinish jazyp otyrǵanymda, bólmege qazaqtyń kórikti úsh kelinshegi kirip keldi. Solardyń biri Aıman Musaqojaeva bolatyn. Olar Aqmolada Qazaq mýzyka akademııasyn ashýdy usyndy. Keıinnen bul usynys Elbasymyzdyń qoldaýyna ıe bolyp, naýryz aıynda resmı túrde is júzine asyryldy. Osylaısha elimizge tanymal talaı óner maıtalmandary osy Akademııa arqyly Astanaǵa kóship kelip, elordamyzdyń mádenı tarıhyna ózderiniń qoltańbalaryn qaldyra bastady.
– Tólegen Muhamedjanuly, elorda Aqmolaǵa kóshirilgen alǵashqy jyldar ońaı bolǵan joq. Siz sol kezeńderde kóp jyl Astana qalasy ákiminiń orynbasary retinde naqty is basynda boldyńyz. Sol jyldardyń este qalǵan eleýli oqıǵalaryn tilge tıek etseńiz.
– Iá, jumys óte qaýyrt ári qyzyqty boldy. Biz táýelsiz elimizdiń bolashaq astanasynyń mádenıet, óner jáne shyǵarmashylyq shejiresin tyń jerden qura bastadyq. Elordamyzǵa alǵashqy bolyp kóship kelgen ujymdardyń biri – Ǵazıza Jubanova atyndaǵy shekti aspaptar kvarteti bolatyn. Áli esimde, men kezekti saparmen Almatyda bolǵanymda talantty jigitterdi kórip, Astanaǵa shaqyrǵanmyn. Birde sol jigitter maǵan qońyraý shalyp: «Aǵa, biz qazir ǵana Astanaǵa kóship keldik», dedi. Al men mundaı shuǵyl betburysty kútpep edim. Olarǵa biz baspana daıyndaý túgili, jańa fılarmonııamyz da ashylyp úlgergen joq. Ýaqyt óte kele barlyǵy óz ornyna keldi. Qazir bul kvartet dúnıe júzine áıgili óner ujymyna aınaldy.
Men Astanada Qazaq ult aspaptar orkestriniń qurylý kezeńin jıi eske alamyn. Alǵash osy óner ujymynyń daıyndyq ótkizetin oryndary da bolǵan joq. Tipti repetısııalaryn qatar-qatar qalaǵan kirpishterdiń ústine otyryp ótkizgen kúnderi de boldy. Olar bıik óner úshin bárine tóze bildi. Orkestr quramyndaǵy óner sańlaqtarynyń osyndaı janqııarlyqtyń arqasynda biz 1998 jyldyń 15 sáýirinde Qazaq ult aspaptar orkestriniń alǵashqy tusaýkeser konsertin ótkizýge qol jetkizdik. Osy oraıda orkestrdiń birinshi bas dırıjeri Myrzaǵalı Aıdabolovty erekshe iltıpatpen eske alamyn. Ozar eldiń armany bitpeıdi ǵoı, biz birinshi jyldyń ózinde sımfonııalyq orkestrdiń konsertin qoıdyq. Bul da úlken jetistiktiń biri dep sanaımyn. О́ıtkeni, alǵash Aqmolaǵa kelgen kezimizde qalada osyndaı orkestrdiń quramynda oınaıtyn bir de bir mýzykant joq bolatyn. Erekshe atap ótetin bir másele, Astana qalasyn qurýǵa atsalysqan alǵashqy lektegi jigitterdiń patrıottyq sezimderi óte joǵary boldy. Olar el bolashaǵy, halqymyzdyń erteńgi ıgilikteri úshin kez kelgen qıyndyqtarǵa tótep berdi.
1998 jyly Táýelsizdik merekesin alǵash ret Astanada basqa óńirlerden, tipti Almatydan óner sheberlerin shaqyrmaı, óz kúshimizben ótkizdik. Osy merekeden keıin qala ákimi Ádilbek Jaqsybekov maǵan telefon shalyp, Elbasynyń Astanada opera jáne balet teatryn ashýǵa tapsyrma bergenin aıtty. Keıbir kóbik aýyz «janashyrlardyń» mundaı aýqymdy sharany is júzine asyrý úshin keminde 10 jyl kerek» degen qarsylyqtaryna qaramastan, biz bul isti shuǵyl qolǵa aldyq. 2000 jyldyń aqpan aıynda Úkimettiń Astana qalasynda opera jáne balet teatryn qurý týraly qaýlysy shyqty. Jeti aıdan keıin, ıaǵnı sol jyldyń qazan aıynda biz úsh klassıkalyq shyǵarmamen K.Baıseıitova atyndaǵy opera jáne balet teatrynyń tusaýkeserin ótkizdik. Búginde táýelsiz elimizde eki birdeı aıtýly opera jáne balet teatry bar. Elbasynyń bastamasy bolmasa mundaı tarıhı qubylystar múmkin bolar ma edi?!
– Bir kezderi jergilikti ulttyń ókilderi 17 paıyzdan aspaıtyn Aqmolada búgin qazaq jurtshylyǵy basymdyqqa ıe boldy. Bul rette atqarylǵan ıgi ister haqynda ne aıtar edińiz?
– Elimiz egemendik alǵan jyldary Qazaqstannyń soltústik oblystarynda qazaqtardyń úles salmaǵy múlde az bolǵandyǵy jasyryn emes. Sondyqtan Elbasynyń astanany elimizdiń ortalyq aımaǵynyń kindigi – Aqmolaǵa aýystyrýynyń astarynda da osyndaı erteńgi el múddesin oılaǵan úlken maqsat bolǵan edi. Aqmola elimizdiń bas qalasy atanǵan kezde munda jalǵyz ǵana qazaq orta mektebi bolatyn. Bir de bir qazaq balabaqshasy bolǵan joq. Ulttyq mádenıet, óner ortalyqtary týraly aıtýǵa da bolmaıdy.
Biz alǵashqy kúnderden bastap osyndaı keleńsiz kemshilikterdiń ornyn toltyrý sharalaryn shuǵyl qolǵa aldyq. Aqmolada ashylǵan alǵashqy №38 qazaq orta mektebi birinshi kezekte boı kótergen jańa ǵımaratta jumys isteı bastady. Sol jyldary «Aqqaıyń» atty alǵashqy qazaq balabaqshasy da esigin aıqara ashty. Qaladaǵy kóshelerdiń, meıramhana, saýda ortalyqtary jáne basqa qoǵamdyq oryndardyń ataýlaryn qazaqshalaýǵa batyl betburys jasaldy. Mine, búgin 700 myńnan astam halqy bar Astanamyzda qandastarymyzdyń quramy 70 paıyzdan asty. Qalada 50-den astam qazaq mektebi bar. Bıylǵy, Táýelsizdigimizdiń 20 jyldyǵy toılanatyn jyly irge kótergen 30 balabaqshanyń barlyǵy derlik ulttyq tilimizde tárbıe beredi.
– Táýelsizdigimizdiń syndarly jyldarynda elimizdiń bas qalasyn Aqmolaǵa kóshirý – sózsiz Elbasynyń erligi edi. Al endi Astana Táýelsiz Qazaqstanǵa ne berdi?
– Astana – Táýelsizdik sımvoly. Tarıh úshin qas-qaǵym sát bolyp sanalatyn 14 jyldyń ishinde Astanamyz toǵyz joldyń torabynda túıisken ekonomıkalyq jetistikter men zamanaýı ýrbanızasııalyq ortalyqqa aınaldy. Búginde básekelestik múmkindigi mol Astana álemdik sheńberdegi mańyzdy ortalyqqa aınalǵanyn da jasyra almaımyz. Astana jetistikteri el eńsesin bıiktetti. Buryn Esildiń sol jaǵalaýynda jańa qalanyń salynýy oıǵa syımas arman sııaqty bolatyn. Endi, mine, sáýlet óneriniń ozyq úlgileri saltanat qurǵan keremet ǵımarattardan turatyn ásem qala kóz súısindiredi.
Elbasy bas qalamyzdy kóshirgen alǵashqy kezeńinde «Astana – ekonomıkamyzdyń lokomotıvi bolady» degen edi. Búgin bul tujyrymnyń aqıqattyǵyna da eshkim talasa almaıdy. Qalada ashylǵan iri óndiris ortalyqtary ekonomıkamyzdyń qarqyndy damýyna óz úlesterin qosty. Bir kezde 200 myńnan astam ǵana halqy bar qalada búginde 730 myń halyq turady. Astananyń arqasynda barlyq mamandyqtarǵa suranys artty. Elimizdiń árbir óńirinen kelgen myńdaǵan muǵalimder, dárigerler, ınjenerler, óner sheberleri óz baqytyn bas qalamyzdan tapty. Bul da Astananyń el ıgiligine qosqan eren úlesi bolsa kerek.
Erterekte men Parıjde bolǵanymda Lývrǵa qarap, osyndaı sulýlyqty bizdiń urpaqtarymyz kórse ǵoı dep armandaýshy edim. Jahandyq sáýlet óneriniń ozyq úlgilerin boıyna jınaqtaǵan Astanadaǵy búgingi bizdiń aıtýly ǵımarattarymyz kimnen kem?! Men osy bir sulýlyqqa qarap «Apyr-aı, Táýelsizdigimizdiń arqasynda Lývr bizge kelipti ǵoı», dep tolǵanamyn. Astana – táýelsiz Qazaqstannyń tarıhı jeńisi, eren jetistigi. Elbasynyń erliginiń arqasynda ómirge kelgen shyn mánindegi ǵasyrdyń ǵalamat jobasy. Bir adamnyń armanynyń arqaýy retinde ómirge kelgen Astananyń, aqyrynda mıllıondaǵan adamnyń armanyna aınalýy sol adamnyń ulylyǵynyń aıǵaǵy der edim.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Jylqybaı JAǴYPARULY.
Parlament Senatynda Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik táýelsizdiginiń jıyrma jyldyǵy Deklarasııasy qabyldanǵannan keıin sol tarıhı oqıǵaǵa qatysýshylar estelik sýretke tústi.
Lebizder
Nurlan SÚLEIMENOV, Parlament Senatynyń depýtaty:
– Parlament Senaty el Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy qarsańynda eldigimizdi bildiretin, halqymyzdy uıystyratyn tarıhı mańyzdy qujat qabyldady. Men osymen ekinshi ret zań shyǵarýshy organnyń deklarasııalar qabyldaýyna qatysyp otyrmyn. Birinshisi – 1991 jylǵy 16 jeltoqsanda Joǵarǵy Keńes qabyldaǵan táýelsizdik deklarasııasy bolsa, ekinshisi – elimizdiń Memlekettik táýelsizdiginiń jıyrma jyldyǵy deklarasııasy.
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqtyń irgesin birge qalaımyz» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda bıylǵy jyly atqarylýy tıis negizgi baǵyttar men mindetter aıqyndalyp, sonyń ishinde Táýelsizdiktiń jıyrma jyldyǵyn el bolyp joǵary deńgeıde atap ótý máselesine erekshe mán berilgen bolatyn. Bul qujattyń qabyldanýy da osyǵan baılanysty bolyp otyr.
Táýelsizdik – táńirdiń bizdiń urpaqqa bergen úlken baqyty, halqymyzdyń máńgilik qundylyǵy. Qazirgi kezde ata-babalarymyzdyń san ǵasyrlar boıy ańsaǵan táýelsizdiginiń arqasynda egemendi el bolyp, etek-jeńimizdi jınap, álemniń jetekshi elderimen terezesi teń memleket quryp, ekonomıkasy eń jyldam damyp kele jatqan úsh eldiń qataryna kirip otyrmyz. Munda, árıne, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń úlken eńbegi bar ekenin atap ótýimiz kerek.
Ashat KÚZEKOV, Parlament Senatynyń depýtaty:
– Senbi kúni elimizde úlken tarıhı oqıǵa boldy. Parlamenttiń joǵarǵy palatasy biraýyzdan elimizdiń Memlekettik táýelsizdiginiń jıyrma jyldyǵy deklarasııasyn qabyldady.
Qazir dúnıe júzinde saıası, ekonomıkalyq daǵdarysty bastan keship jatqan elder kóp. Al bizdiń elde múldem basqasha jaǵdaı. Bul bizdiń 20 jyldaǵy eń basty jetistigimiz dep bilemin. Munyń bári Elbasynyń táýelsizdik alǵan kezden beri júrgizip kele jatqan saıasatynyń arqasy.
Jalpy, bul qujattyń máni men mańyzy zor. Deklarasııa arqyly biz ótpeli kezeńdegi barlyq qıynshylyqtardy jeńip, damýdyń jańa dańǵylyna túskenimizdi kórsetip otyrmyz. Biz bárimiz osydan 20 jyl buryn elimizdiń ál-aýqaty, turmys-tirshiligi qandaı bolǵanyn jaqsy bilemiz. Al qazirgi eldiń áleýmettik jaǵdaıyn sol kezdegi halyqtyń jumysymen salystyrsaq, arasy jer men kókteı. Osynyń bári – Táýelsizdiktiń arqasy, Elbasynyń syndarly saıasatynyń jemisi.
Bizdiń Parlament – 100 paıyz Memleket basshysynyń komandasy. Elbasy qaı isti qolǵa alsa da, biz onyń durystyǵyn jaqsy sezinemiz. Sondyqtan Deklarasııanyń qabyldanýy óte kerek nárse dep esepteımin.
