– Nobýkadzý myrza, Astanaǵa qosh keldińiz! Jalpy, bul Qazaqstanǵa alǵash kelýińiz be? 20 jyldyq tarıhy bar jas qala jaıly pikirińiz qandaı?
– Joq, buǵan deıin de birneshe márte Qazaqstanda boldym. Ásirese Astanaǵa jıi kelip turamyn. Ár kelgen saıyn qalanyń óte jedel qarqynmen damyp kele jatqanyna qarap tańǵalýdan jalyqqan emespin. Záýlim-záýlim ǵımarattar, bir-birin qaıtalamaıtyn erekshe arhıtektýra, kóshedegi adamdardyń qazaq ultyna ǵana tán keńpeıil darhan kóńili – Qazaqstan degende meniń kóńilime únemi jylylyq pen meıirim syılaıdy. Sondyqtan da Astanaǵa, jalpy Qazaqstanǵa jıi kelip turý maǵan unaıdy. Tipti men keı sátte Astana kóshelerinde kele jatyp shetelde emes, Japonııada júrgendeı áserde qalamyn. Bizdiń túr álpetimiz ǵana emes, minezimiz, bolmysymyz, ómirge degen kózqarasymyz barlyǵy egiz sekildi sezimge bólenemin. Sol sebepti bolsa kerek, Qazaqstan meniń óz elimdeı janyma jaqyn.
– Japonııadaǵy qyzmetińiz jaıynda aıtyp berseńiz. Resmı jumysyńyz tikeleı osy kendo sportymen baılanysty ma?
– Joq. Qyzmet etetin salamnyń sportqa esh qatysy joq. Men Japonııanyń temeki shyǵarýmen aınalysatyn JTI (Japan Tobacco International) kompanııasynyń Máskeý bólimshesinde jarnama salasy boıynsha qyzmet isteımin. Bul óndiris ornynyń álemniń 120-dan astam elinde jeke fılıaly bar. Sol bólimshelerdiń barlyǵy túsken tabysynyń belgili bir mólsherin japon mádenıetin jahandyq keńistikte damytý men kórkeıtýge arnaıdy. Máselen, elimizdiń mádenı mekemeleri shetelderge gastroldik saparlarmen baryp jatsa, kompanııanyń sol eldegi bólimshesi konsertiniń ne bolmasa ózge de óner saparynyń joǵary deńgeıde uıymdastyrylýyna qarjylyq turǵydan qoldaý bildiredi. Sol arqyly japon mádenıeti men ónerin órkendetýge úles qosyp jatyrmyz dep oılaımyn. Bul – meniń negizi kásibim. Al sportpen hobbı retinde, jumystan tys ýaqytta aınalysamyn. О́zińiz biletindeı, japondar úshin sport ómirlik úlken mańyzǵa ıe. Biz sportqa tek sport dep qaramaımyz, fılosofııalyq mán beremiz.
– Elimizge kelý maqsatyńyz – kendo qural-jabdyqtaryn tapsyrý rásimimen tikeleı baılanysty eken. Jalpy, bul is-sharany uıymdastyrýdyń mańyzdylyǵy nede?
– Qazaqstanǵa kendo sporty negizindegi alǵashqy saparymyz 2016 jyly bastalǵan bolatyn. Sol joly Japonııadan sheberler kelip, arnaıy sheberlik sabaǵyn ótkizdi. Olardyń kelý maqsaty atalǵan sport túrimen qazaq halqyn jan-jaqty tanystyrý jáne kendo men ıaıdo ónerin álemge keńinen nasıhattaý bolatyn. Endi, mine bıyl sol sporttyq negizdegi dostyq baılanysymyzdy odan ári nyǵaıtýdy kózdep, Japonııanyń Kendo federasııasy Qazaqstandaǵy sportshylardyń atalǵan sport túrimen kásibı turǵyda aınalysýy úshin kendo qural-jabdyqtaryn tabys etýge sheshim qabyldady. Bul is-shara 20 jyl boıy jalǵasyp keledi. Jyl saıyn birneshe memleket tańdalyp alynyp, sol elderge osyndaı syılyqtar tartý etiledi. Bıylǵy tańdaýymyz 8 memleketke tústi. Onyń ishinde Qazaqstan da bar.
Kendoda sınaı degen bolady. Bul – kendonyń basty quraly, ıaǵnı qylysh ispettes etip jasalǵan uzyn aǵash. Shaıqas túrindegi sport bolǵandyqtan, arnaıy kıimsiz kendomen aınalysý múmkin emes. Jattyǵýshylarǵa mindetti túrde qorǵanys qajet. Sol úshin de bul sport túrimen aınalysatyn sheberler úshin dene múshelerin qorǵaıtyn arnaıy kıim kerek. Al kendonyń otany Japonııa bolǵandyqtan, onyń kıimderi men qural-jabdyqtary barlyq elge birdeı qoljetimdi dep aıta almaımyz. Sondyqtan da sportpen aınalysýǵa qyzyǵýshylyǵy bar, biraq arnaıy kıim men qural jabdyqtyń jetispeýi saldarynan kendoǵa kele almaı júrgen sportshylarǵa stımýl bolsyn dep, arnaıy osyndaı syılyq jasaýdy uıǵardyq. Kendomen aınalysatyn adamdardyń sany bir adamǵa bolsyn kóbeıse, biz óte qýanyshtymyz. Bul shara tek sportshylar úshin ǵana emes, jalpy eki el arasyndaǵy rýhanı-dostyq qarym-qatynasymyzdy odan ári nyǵaıtyp, jandandyrýǵa yqpal etedi dep senemin.
– Kendo – Japonııada týǵan sport túri bolǵandyqtan, bul tarapta Qazaqstan úırenýshi. Osy turǵydan kelgende, atalǵan sport túriniń Qazaqstandaǵy damý deńgeıin kásibı maman retinde qalaı baǵalaısyz?
– Qazaqstanda kendomen aınalysatyn adamdarmen óz basym osy is-shara barysynda alǵash ret tanystym. Olardyń sportqa atústi qaramaı, óte tyńǵylyqty, yjdahatty aınalysyp júrgenine kózim jetti. Kendonyń negizgi maqsaty – jeńý nemese jeńilý emes, daıyndyq barysynda jasalatyn qıyn jattyǵýlar arqyly rýhanı jaǵynan ishki psıhologııalyq kúıdi kúsheıtý. Osy talapty jiti túsingen qazaqstandyq sportshylarǵa rıza boldym. Aldaǵy ýaqytta birlese jumys isteıtin bolsaq, kendomen aınalysatyn sportshylardyń kásibı deńgeıde úlken jetistikterge jetetinine senemin.
– Álem boıynsha 20 jyl boıy úzdiksiz nasıhattalyp kele jatqan bul sport túrinen ár eldegi kendo sheberleriniń basyn qosatyn halyqaralyq deńgeıde jarystar uıymdastyrylyp tura ma?
– Árıne! Kendo boıynsha 3 jylda bir ret álem chempıonaty ótedi. Ol jerde kendomen aınalysyp júrgen álemniń túkpir-túkpirinen úzdik sportshylar jınalyp óner kórsetedi. Jarystyń deńgeıi bul sport túriniń búginde dúnıe júzi boıynsha úlken qyzyǵýshylyq týdyryp otyrǵanyn dáleldep keledi. Kendoǵa degen álemniń kózqarasy da, qyzyǵýshylyǵy da erek.
– Kendomen aınalysatyn sportshyǵa qoıylatyn eń basty talap ne?
– Kendo saıysynda sportshyǵa eń áýeli júrektiń myqtylyǵy kerek. Meniń aıtyp turǵanym – rýhanı turǵydaǵy ishki daıyndyq. Nelikten deseńiz, sınaıdy sermegende de, sonymen qatar qarsylas qaı jaǵyńnan kelse de laıyqty, saýatty jaýap bere alý qajet. Dál sol kezde júrektiń myqtylyǵymen qatar sezimtaldyq qajet bolady. Kendo – qarsylasyń qaı jaǵynan kelse de, soqqysyn qabyldaýǵa daıyn bolýǵa, álsiz tusyńdy bildirmeýge jáne emosııańdy basqarýǵa úıretedi. Kendoda qara kúshten buryn, ishki psıhologııalyq kúıdiń myqtylyǵy mańyzdy. Sondyqtan da sportshy 70-80 jasqa kelse de, jastarmen birge saıysqa túsip, aıla men ákkiliginiń arqasynda tipti jastardy jeńip shyǵa alady. Kendonyń ereksheligi sonda.
– Demek, munyń sport retinde ǵana emes, jalpy ómir súrýde de paıdasy zor sekildi...
– Iá, durys túsinipsiz. Kendonyń tek sport túri retinde ǵana emes, adamnyń ómir súrý daǵdysynda da paıdasy zor. Bul – eki adamnyń bir-birimen qarsylasatyn saıys negizindegi sport túri. Iаǵnı kendo shaıqas ústinde qarsylas ne oılap turǵanyn, ishki sezimderin túısik arqyly oqýǵa úıretetin óner. Al bul jaı ómirge kelgen jaǵdaıda kerisinshe. «Meniń sóılesip otyrǵan adamym ne oılap otyr eken, bul adamdy qýantý úshin, ne bolmasa kóńilin tabý úshin men ne isteı alamyn?» degen syndy ıgi oılarǵa berilip, janyńdaǵy jaqyndaryń men dostaryń úshin únemi jaqsylyq jasaýǵa umtylý daǵdysyna tárbıeleıdi. Sondyqtan kendonyń jaı ómirde de paıdasy mol.
– Jalpy, bul sport túrin ertedegi samýraılardyń qylyshty ıgerý tehnıkasynyń zańdy jalǵasy, ıaǵnı samýraılar dástúriniń moderndik úlgisi dep aıtýǵa bola ma?
– Árıne, ábden bolady. Ekeýiniń túp tamyry bir. Áıtse de olardy bóletin úlken aıyrmashylyq – samýraılar zamanynda soǵys órship turdy. Iаǵnı samýraılardyń basty maqsaty – qarsylasyn, jaýyn jeńý, óltirý boldy. Al beıbit ómirdegi kendonyń maqsaty da, mindeti de, qundylyǵy da basqada. Ol – jattyǵý arqyly ishki qýatty nyǵaıtý. Iаǵnı kendony óltirý emes, kerisinshe qarsylasyńnyń ishki kúıin zertteý men ózińniń emosııańdy basqarýǵa bastaıtyn sıpatqa aýysqan, óner deńgeıine kóterilgen samýraılar dástúriniń sarqyty desek qatelespeımiz. Kendonyń maqsaty – saıys arqyly qylyshtasý tehnıkasyn óner bıiginde nasıhattaý. Saıyskerlerge de, jankúıerlerge de rýhanı hám estetıkalyq lázzat syılaý. Osy turǵydan kelgende, kendony sporttan buryn, óner dep baǵalaý laıyqty der edim.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Nazerke JUMABAI,
«Egemen Qazaqstan»
