– Qazaqstanda emdeýdiń standartty tásili kózdi alyp tastaý edi. О́mir boıy kóz protezin kıip júrý psıhologııalyq turǵydan, tipti qaı jaǵynan alsań da bala úshin de, ata-ana úshin de óte aýyr. Sondyqtan ata-analardyń kópshiligi kózdi saqtap qalý úshin shetelderge júginýde. Máselen, Reseıde bul otany jasatý úshin 350 myń rýbl qajet bolsa, Úndistan men Shveısarııada 60-70 myń AQSh dollary turady. Sońǵy 10 jylda álem boıynsha retınoblastomany emdeý ózgergen. Kóptegen elderde kózdi alyp tastaý ádisi azaıýda. Kóz ishi qaterli isigi – retınoblastomany emdeýdiń organsaqtaýshy ádisin engizý jáne damytý Qazaqstan azamattarynyń óz otanynda anatomııalyq jáne fýnksııalyq organ retinde kózderin saqtaı otyryp, joǵary mamandandyrylǵan tegin kómek alýyna múmkindik beredi», dedi «Qazaq kóz aýrýlary ǴZI» AQ basqarma tóraǵasy Marat Súleımenov.
Sonymen buryn-sońdy elimizde jasalmaǵan biregeı ota Reseı mamandarynyń qatysýymen «Retınoblastomaǵa shaldyqqan naýqastardy jedel emdeý» atty sheberlik dárisi aıasynda júzege asty. Osylaısha tuńǵysh ret ortalyqta jatqan 4 balaǵa selektıvti ıntraarterıaldy hımıoterapııa (SIAHT) júrgizilip, ota jasaldy.
Balalarda kezdesetin kóz ishi isiginiń arasynda retınoblastoma 90 paıyzdy quraıdy jáne joǵary qaterliligimen sıpattalady. Jyl saıyn álemde retınoblastomanyń 8100 jańa jaǵdaıy anyqtalady, onyń ishinde 570-810 jaǵdaı nárestelerde kezdesedi. Retınoblastoma kóz almasynyń bárin isik tinderimen basyp, kórý júıkesine, kóz uıasyna, mıǵa ósip shyǵatyn agressıvtiligimen sıpattalady. Isik tek kórý qabiletinen aıyrý túrinde ǵana qaýip tóndirip qoımaıdy, sonymen qatar metastazdyń jáne basqa organdarda da ekinshi qaterli isiktiń damýy saldarynan ólim-jitimniń joǵarylyǵymen de qaýipti.
Mundaı erekshe kúrdeli ota kúnde jasalyna bermeıdi. Biregeı sheberlik sabaǵyn ótkizip, SIAHT operasııasyn jasaý úshin Máskeýdegi N.N.Blohın atyndaǵy Onkologııalyq ulttyq medısınalyq zertteý ortalyǵynyń dárigerleri – angıohırýrg Igor Trofımov pen anestezıolog Leonıd Martynov arnaıy shaqyrylǵan. Sanaýly ǵana elderde engizilgen otany reseıliktermen birge otandyq Pedıatrııa ortalyǵynyń onkolog, oftalmolog, anestezıolog dárigerleri jáne Qazaq kóz aýrýlary ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń oftalmolog dárigerleri birigip ótkizdi.
Operasııanyń ereksheligi de osynda, elimizde engizilip otyrǵan kóz ishi qaterli isigi – retınoblastomany emdeýdiń organsaqtaýshy ozyq ádisin engizý balalardyń kózderin saqtap qalýǵa múmkindik beredi.
Aıtýly sharaǵa oraı ótken baspasóz máslıhatynda Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵynyń dırektory Rıza Boranbaeva «Qazaqstanda kóz ishi qaterli isigi anyqtalǵan balalar 2015 jyldan beri bizdiń ǵylymı ortalyqta em alady. Retınoblastoma – balalarda sırek kezdesetin, tuqym qýalaıtyn kóz ishi qaterli isigi. Jyl saıyn elimizde retınoblastomaǵa shaldyqqan 20-25 bala (alǵash ret aýyrǵan) tirkeledi. Bul kesel kóbine 5 jasqa deıingi balalarda anyqtalýda. Bul aýrýdyń túri barlyq qaterli isikterdiń 4 paıyzyn quraıdy. Jıiligi 14 myń – 20 myń tiri týǵan nárestege shaqqanda 1 jaǵdaıdan kezdesýde. Sońǵy jyldary engizilgen jańa emdeý tásilderi men dıagnostıkalaýdyń arqasynda balalardyń ómiri uzartylýda. Mamandarymyz Germanııa, Avstrııa syndy elderden taǵylymdamalardan ótip júr. Sondaı-aq sheteldik mamandardyń qatysýymen túrli sheberlik-synyptaryn ótkizip otyramyz.
Ortalyqta 2015 jyldan bastap lazerkoagýlıasııa jáne ıntravıtrealdy hımıoterapııa tárizdi jergilikti emdeý ádisteri belsendi qoldanylyp keledi. Sonymen qatar ekinshi qaıtalanǵan isik tárizdi kesh asqynýlardyń damýyn tómendetý úshin táýekelge beıimdelgen em júrgizýge múmkindik beretin IRSS (International Retinoblastoma Staging System) júıesi boıynsha halyqaralyq jiktelimge sáıkes gıstologııalyq táýekel faktorlaryn baǵalaý júrgizilip keledi. Bul jumystar Qazaq kóz aýrýlary ǵylymı-zertteý ınstıtýtymen birge iske asýda.
2017 jyldan bastap kóz almasyn enýkleasııadan keıin ósip kele jatqan balanyń bet súıeginiń kosmetıkalyq aqaýyn tómendetýge múmkindik beretin kóz ımplanttaryn qoldaný bastaldy. Bizdiń aldymyzda turǵan kelesi qadam – sońǵy 10 jylda AQSh-ta qoldanylyp, balanyń ómirin ǵana saqtap qoımaı, 95 paıyzǵa deıin kózdi de saqtaýǵa múmkindik beretin organsaqtaýshy emniń ozyq ádisin engizý bolyp otyr. Qazaqstanda ǵana emes, Ortalyq Azııada alǵash ret engizilgeli otyrǵan jańa tehnologııa – selektıvti ıntraarterıaldy hımıoterapııa ondaǵan naýqas balalarǵa kózderin saqtap qalýǵa múmkindik beredi», dedi.
Qazaq kóz aýrýlary ǵylymı-zertteý ınstıtýty atalǵan tehnologııany Qazaqstanda engizýge bastama kóterip otyr. Sonymen qatar ony kepildi kólemdegi tegin medısınalyq kómekke qosýǵa usynýda. 2016 jyly Retinoblastoma Registry nemis hattamasy negizinde retınoblastomany dıagnostıkalaý men emdeýdiń jańa klınıkalyq hattamasy bekitilgen jáne bul hattama bıyl jańa organsaqtaýshy tehnologııanyń engizilýine baılanysty qaıta qaralýda. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi bekitkennen keıin SIAHT ádisi balalar onkologııalyq qyzmeti men ıntervensııalyq hırýrgııa shoǵyrlandyrylǵan jáne retınoblastomaǵa shaldyqqan barlyq balaǵa negizgi em jasalynatyn Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵynyń praktıkasyna engiziletin bolady.
Máskeýlik dárigerler kózdiń qaterli isigin emdeý N.N.Blohın atyndaǵy Onkologııalyq ulttyq medısınalyq zertteý ortalyǵynda 2011 jyly engizilgenin aıtady.
– N.N.Blohın atyndaǵy Onkologııalyq ortalyq retınoblastomany emdeý boıynsha aınalysatyn Reseıdegi jalǵyz ortalyq. 5 jyldan beri bul máselege biz erekshe nazar aýdaryp kelemiz. Jylyna ortalyqta 120-dan astam ota jasalady. Operasııany jasaý 1-1,5 jarym saǵat ýaqytty alady jáne daıyndyǵy bar. Preparat basqa organdarǵa nuqsan keltirmeı, oshaqqa dál jiberiledi, – deıdi reseılik dáriger-angıohırýrg Igor Trofımov.
Biregeı otany jasaýǵa «Asqar Jakýlın atyndaǵy qaıyrymdylyq qory» da qoldaý kórsetkenin atap ótý paryz.
Aldaǵy maýsym aıynan bastap bizdiń mamandar bul otany ózderi jasaı bastaıdy.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
