Búginde tepse temir úzetin jas jigitterdiń arasynda eki qolyn aldyna syıǵyza almaı júrgender kóp. Syltaý bar. Jumys joq-mys. Soqtaldaı bolyp bala-shaǵaǵa beriletin járdem, qart áke-sheshesiniń zeınetaqysynan ájetin aıyrýdy ar kórmeıdi.
Al zaty myqty jigitter mundaıdy ólim kóredi. Bireýdiń qorasyna kózin satpaı-aq óz aqylymen mal tabýdyń jolyn oılaıdy. Solardyń biri Jańaqorǵan aýdany Qyrkeńse aýylynyń azamaty Serik Myrzabaev. Áýelgide jurt qatarly tórt túlik ustaǵan. Mal baǵý-ońaı jumys emes. Jylyna bir ret tóldeıtin tórt túliktiń ózinen artylǵanyn saýdaǵa shyǵarý ushpaqqa jetkize bermeıdi. Basqa tartsa etekke, etekke tartsa basqa jetpeıtin ıt tirlik azamatty qaradaı júnjitip jiberedi.
Serik taǵdyr saldy, men kóndimniń adamy emes.
«Bekarys aýyl sharýashylyǵy joly» seriktestiginiń basshysy memlekettik baǵdarlamalardy tıimdi paıdalanýdyń oıabyn tapty. Asyl tuqymdy mal satyp alyp, órisin keńeıtti.
Búginde Myrzabaevtyń sharýashylyǵynda 600-den astam jylqy, 700-den astam múıizdi iri qara, myńnan astam qoı, júzden astam túıe bar.
– Bala kúnimizde qozy-laq baǵyp óstik. Áke-sheshemiz eńbekke úıretti. On jasymnan bastap atqa otyryp, úıge kómegimdi berdim «Er qanaty – at» dep beker aıtylmaǵan. Júırik tulparym bolsa dep armandadym. Sharýa qojalyǵyn qurdym. Memleket tarapynan da qoldaý kóp. «Sybaǵa» «Qulan» jáne «Altyn asyq» baǵdarlamasynyń arqasynda qarjy alyp, asyl tuqymdy mal basyn kóbeıttim. Bıyl oblys ákiminiń bastamasymen aımaqta «Jappaı kásipkerlikti qoldaý jyly» jarııalandy. Bul úlken demeý boldy, – dedi ol.
Istiń yǵytyn tapqan Serik osy jetken jetistigine toqmeıilsıtin jigit emes. Sharýashylyqty irilendirý úshin jańa deńgeıge ótip jatyr. Quny 25 mln teńge bolatyn mal soıý sehyn iske qospaq bolyp talaptanyp júr. О́zge oblystardaǵy sharýa qojalyqtarynyń osy baǵyttaǵy jumystarymen tanysqan jigit aǵasy sonymen qatar mal bordaqylaý isin de jolǵa qoıady.
Árıne, dúnıe júzinde bar tájirıbe, memleket kómeginsiz aýyl sharýashylyǵy ózinen-ózi órken jaıyp kete almaıdy.
Serik Myrzabaev osy múmkindikterdi barynsha paıdalanyp júrgen búginginiń isker azamaty.
Munyń nege osynshalyqty ejiktep aıttyq. Búginde óziniń múmkindikterine senbeıtinder kóp. Úlgi kerek bolsa, minekı.
Oblys ákimi Qyrymbek Kósherbaev bıylǵy jyldy «Jappaı kásipkerlikti qoldaý jyly» dep jarııalady. Aýyl sharýashylyǵyn qoltyqtan qattyraq demep jiberse, jaqsy jaǵyna dúmpý bolatynyn biletin ákim oblys tarapynan kásipkerlikti óristetýge barynsha jaǵdaı týǵyzyp otyr.
Memlekettik qoldaýdyń nátıjesi agroónerkásip salasynda qatty baıqalyp jatyr. Sońǵy bes jylda aýyl sharýashylyǵy aınalymyna 274 myń gektar jer telimi tartylǵan. Osy jyldarda sala kesheniniń negizgi kapıtalyna 11 mlrd teńgege ınvestısııa quıylǵan. 2013 jyly aýylsharýashylyq ónimin óndirýshilerine bar bolǵany 215 mln teńge bólinse, tek ótken 2017 jyldyń qorytyndysy boıynsha bul kórsetkish 5 mlrd teńgeden asty. Bul memlekettik qoldaýdyń nátıjesinde aýylsharýashylyq ónimin óndirýshilerdiń ónim óndirý jáne qarjylyq múmkindikteri birneshe eselep artyp, damyǵanyn kórsetedi.
Aımaqtyń negizgi eginshilik salasynda ártaraptandyrý baǵdarlamasy tabysty júzege asyrylýda. Sońǵy úsh jylda daqyldar kólemi 6 myń gektarǵa ulǵaıdy.
Aq kúrishtiń gektar túsimdiligi 7,6 sentnerge kóterilýi esebinen ónim kólemi eki ese ulǵaıdy. О́tken jyly 502 myń tonna ónim jınaldy. Kúrishti eksportqa shyǵarý jumystary jalǵastyrylyp jatyr.
Aýylsharýashylyq taýar óndirýshileri memleket tarapynan jáne ondaǵan nesıe qarjy uıymdarynan turaqty qoldaý kórip otyr. Bir ǵana mal sharýashylyǵyn damytýǵa sońǵy bes jylda salaǵa tartylǵan ınvestısııa kólemi 23 esege ulǵaıǵan. Al oblysta mal basy ótken ǵasyrdaǵy eń kóp bolǵan ýaqyty – 1993 jylmen salystyrǵanda múıizdi iri qara 29,6 prosentke, jylqy 50,4 prosentke, túıe sany 52,5 prosentke kóbeıgen. Onyń ishinde sońǵy bes jylda uıymdastyrǵan sharýashylyqtarda et óndirý 2,8 esege, sút óndirý 1,6 esege artqan. Oblys malshylary memlekettik «Sybaǵa», «Qulan», «Altyn asyq» jáne basqa baǵdarlamalar boıynsha tórt túlik sanyn arttyryp, onyń ónimderin óndirýde qoldaý taýyp otyr.
Qyzylorda oblysyndaǵy agroónerkásip salasynyń erekshe ekpinmen damyp kele jatqandyǵyn óńirge issaparmen kelgen «Atameken» UQP tóralqa tóraǵasy Tımýr Qulybaev ta atap aıtyp, kásipkerlerge qolaıly jaǵdaı týǵyzǵany úshin aımaq basshysyna rızashylyǵyn bildirgen. Oblystyń bul saladaǵy jetistikteri ózge aımaqtarǵa úlgi ekendigin qadap aıtqan. Al bul qalaı múmkin boldy?!
– Biz 2018 jyldy «Jappaı kásipkerlikti qoldaý jyly» dep jarııalap, tıisti jol kartasyn ázirledik jáne barlyq qarjylandyrý kózderinen 32 mlrd teńge jınaqtap, onyń 3 mlrd teńgege jýyǵyn startap-jobalaryna qarastyrdyq.
Memlekettik baǵdarlama aıasynda qarjy bólinýin kútpeı-aq, oblystyq bıýdjetten 1 mlrd teńge bólip, óńirlik ınvestısııalyq ortalyqqa ornalastyrdyq. О́ıtkeni onda ekinshi deńgeıli bankterge qaraǵanda paıyzdyq mólsherleme qoljetimdi, kepil múlik jáne nesıe berý saıasaty yńǵaıly ári aqsha qaıtarymdylyǵy joǵary. Odan bólek mıkrobızneske qaıtarymsyz grant berý maqsatynda 200 mln teńge bólinedi. Qazirdiń ózinde 800-ge jýyq ótinim túsip, komıssııa qaraýyna berildi. Komıssııanyń quramynda óńirlik kásipkerler palatasynyń 4 ókili bar, sondyqtan sheshim ádiletti qabyldanatyn bolady, deıdi oblys ákimi.
Jaqsy nátıjege jetý úshin ár aýylǵa jaýapty tulǵalar bekitilgen. Kásipkerlerge qyzmet kórsetý ortalyǵy 40-tan astam qyzmet túrin usynyp, ákimshilik kedergilerdiń azaıýyna oń yqpal etti. Búginde shaǵyn jáne orta bıznes salasynda 80 myńnan astam adam eńbek etedi. Sońǵy jyldary bıznespen aınalysýshylardyń úlesi 22-den 26 prosentke jetti. Endi bul kórsetkishti 45 prosentke deıin ulǵaıtý mindeti tur. Aımaq ekonomıkasynyń ártaraptandyrylýy, shıkizatty eksporttaýdan básekege qabiletti ózge de salalarǵa aýysýy aıtýly jetistikterge bastady.
Oblysta jumyssyzdardy jáne ózin-ózi jumyspen qamtyǵan bastamalardy qoldaý úshin Qyzylorda óńirlik ınvestısııalyq ortalyǵy jumys jasaıdy. Mundaǵy erekshelik, nesıe berýde jáne múlikti kepilge qoıýda halyqtyń múmkinshiligine mán beriledi. Buryn qarjy ınstıtýttary nesıe alǵanda kepilge qoıý úshin atasynyń qunyn suraıtyn. Aýyldaǵy qorjyn tam, aýylsharýashylyq jerin mise tutpaı nesıe qunynan eki-úsh ese qymbat turatyn múlik surap, kásipkerlerdi erqashty qylatyn edi. Qyrymbek Kósherbaev ortalyqty 2016 jyldan bastap kásipkerler palatasynyń senimgerlik basqarýyna berip bul máseleni ońtaıly sheshti. Búginde óńirlik ortalyq «Nátıjeli jumyspen qamtý jáne jappaı kásipkerlikti damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan» baǵdarlamasynda jetekshi orynǵa ıe bolyp otyr.
Mine, eki jep bıge shyǵýdyń aqıqaty. Osylaısha, Qyzylorda oblysy kásipkerlerge memlekettik járdem berýde ózge oblystarǵa úlgi berip otyr.
Maqalanyń basynda táýekel týraly aıttyq. «Táýekel túbi – jelqaıyq, ótesiń de ketesiń». Taǵy da halyq sózi. Jaqsy kásipti oıǵa alǵanymen táýe-
keldiń qaıyǵyna minýge júreksinip júrgenderge eńbekqorlyǵymen búginde myńdy aıdaǵan baı, kúni keshe ǵana qozy qaıyryp, qoı qurttaǵan Serik Myrzabaevtyń eńbegi mysal.
Ne turys, endi...
Baqtııar TAIJAN,
«Egemen Qazaqstan»
Qyzylorda oblysy
