Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Sı Sınpınniń usynysymen memlekettik sapar mártebesi berilgen Elbasynyń bul jolǵy sapary Qytaı eliniń taǵdyryn aıqyndaǵan, bolashaqqa baǵdar bergen oqıǵalarmen tuspa-tus kelgendigimen de daralanyp tur. Naqtyraq aıtqanda, naýryz aıynda Jalpyqytaılyq halyq ókilderi jınalysynyń (JHО́J) tarıhı plenýmy ótip, onda jańa dáýirde sosıalızmdi tek qytaı jurtyna tán erekshelikterge baılanysty qalyptastyrýǵa negizdelgen taǵdyrsheshti sheshimder qabyldanǵannan keıin QHR aımaqtaǵy syrtqy saıasatyna mańyz berip, ekonomıkasyn odan ári kúsheıte túsýge bet burǵan bolatyn. Sol tusta Qytaı Halyq Respýblıkasyndaǵy atalǵan qurylymdyq ózgeristerge kúlli álem kóz tikti. Osy oraıda álemdegi ozyq ekonomıkalar kóshiniń bastapqy leginde turǵan Qytaımen qarym-qatynas bizdiń elimiz úshin de erekshe mańyzǵa ıe.
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Sı Szınpınmen kezdesýiniń resmı saltanaty Halyq jınalysy úıiniń alańynda ótti. Resmı sátten soń memleketter basshylary keńeıtilgen quramda kezdesip, birqatar keleli máseleler boıynsha kelissózder júrgizdi.
Memleket basshysy óziniń kirispe sózinde Qytaı tarapyna memlekettik saparmen kelýge shaqyrǵany úshin rızashylyǵyn bildire otyryp, qos el basshylary arasyndaǵy ár kezdegi kezdesýlerdiń jyly qabyldaýlar dástúrimen erekshelenetinin jetkizdi.
– Men, eń aldymen, Sizdi joǵary memlekettik laýazymǵa qaıta saılanýyńyzben jáne Qytaı Kompartııasynyń HIH sezin tabysty ótkizýińizben quttyqtaımyn. Bul qytaılyq ózindik ereksheligi bar sosıalızm qurý jolyndaǵy álemdik máni bar aıtýly oqıǵa boldy, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Nursultan Nazarbaev «Qytaı armanyn» júzege asyrý isinde el memlekettiliginiń tiregi sanalatyn Qytaı Kompartııasy róliniń artqanyna toqtaldy.
Qazaqstan Prezıdenti 2012 jyldan beri joǵary deńgeıdegi 18 kezdesý ótkenin aıtyp, Qazaqstan-Qytaı qatynastarynyń qarqyndy damyp kele jatqanyna nazar aýdardy.
– Osy ýaqyt ishinde biz jalpy somasy 67 mıllıard dollar kólemindegi 127 ekijaqty qujatqa qol qoıdyq. Bizge osy dıalogti jalǵastyrý qajet. Byltyr ózara saýda kólemi 11 mıllıard dollarǵa jýyqtady. Bul jerdegi ósim 30 paıyzdan astam. Ekijaqty qatynastarymyzdy ilgeriletý úshin bizdiń budan da zor áleýetimiz bar, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Memleket basshysy Qytaı Halyq Respýblıkasy Tóraǵasynyń dostyq, teń quqylyq, ózara yntymaqtastyq jáne memlekettik egemendikti qurmetteý rýhynda tatý kórshilik qatynastardy dáıekti damytý isindegi jeke úlesin joǵary baǵalady.
– Sizdiń Jibek jolynyń ekonomıkalyq beldeýin qalyptastyrý jónindegi bastamańyzdy iske asyrý barysynda bizdiń yntymaqtastyǵymyz nyǵaıa tústi, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy tatý kórshiliktiń úlgisine aınalǵan ekijaqty yqpaldastyqtyń joǵary qarqynmen damyp kele jatqanyna toqtalyp, birlesken ınfraqurylymdyq bastamalardy, sonyń ishinde «Bir beldeý, bir jol» baǵdarlamasyn iske asyrý isinde ózara senim men yntymaqtastyqtyń nyǵaıǵanyn atap ótti.
– Biz adamzattyń ortaq taǵdyryn qalyptastyrý jolynda Qazaqstanmen birge bolýǵa jáne adamzattyń jarqyn bolashaǵy úshin aqyl-oıymyz ben kúsh-jigerimizdi jumyldyrýǵa daıynbyz. Men Qazaqstan-Qytaı dostyǵynyń alyp kemesin Sizben birge basqarýǵa ázirmin, – dedi Sı Szınpın.
Kelissózder barysynda Qytaı tarapy Qazaqstannyń ekologııalyq turǵydan taza aýylsharýashylyq ónimin óz naryǵyna jetkizýge, energetıka salasyndaǵy, munaı-gaz keshenindegi, sondaı-aq mádenı-gýmanıtarlyq baılanystar, jańa tehnologııalar men sıfrlandyrý salalaryndaǵy eki jaqty yntymaqtastyqty tereńdetýge múddelilik tanytty.
Kezdesý sońynda Qazaqstan Prezıdenti Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasyn Qazaqstanǵa resmı saparmen kelýge shaqyrdy.
Jalpy, Qazaqstan Prezıdenti joǵaryda atap ótken ózgeristerdiń qytaılyqtardyń ishki-syrtqy saıasatyna oń áseri joǵary bolǵandyǵy anyq. Naqtyraq aıtsaq, 2018 jyldyń 5-20 naýryzy kúnderi aralyǵynda Beıjińde Qytaı kommýnıstik partııasy Ortalyq komıtetiniń tóraǵasy Sı Sınpınniń tóraǵalyǵymen 13-shi shaqyrylymdaǵy Jalpyqytaılyq halyq ókilderi jınalysynyń 1-sessııasy ótti. Osy jıynnyń qorytyndysy boıynsha memleket basshylarynyń jańa quramy saılandy jáne QHR Memlekettik keńesi jáne JHО́J Turaqty komıteti, Joǵarǵy sot pen Joǵarǵy halyqtyq prokýratýranyń jyldyq esepteri tyńdaldy. Sondaı-aq QHR Memlekettik keńesin jańǵyrtý jospary qabyldanyp, osy qujat boıynsha QHR úkimetinde 26 mınıstrlik pen komıtetter quryldy. Jańa qurylymdardyń qatarynda Tabıǵı resýrstar, Ardagerler isi jónindegi, Tótenshe jaǵdaılardy basqarý jónindegi, Mádenıet jáne týrızm, Ekologııalyq orta mınıstrlikteri bar. Mine, osy betburystar men qurylymdar Qytaıdyń álemdik saıası ekonomıkalyq baǵdaryna aınaldy.
Osy qurylymdardyń birqatarynyń basshylary Memleket basshylarynyń qatysýymen Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy ekijaqty qujattarǵa birlese qol qoıý rásimine de qatysty.
Aldymen Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Qytaı Tóraǵasy Sı Szınpın Qazaqstan Respýblıkasy men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń birlesken málimdemesine qol qoıdy. Budan keıin ıadrolyq materıaldardy, radıoaktıvti qaldyqtardy jáne radıasııalyq qaýipti zattardy zańsyz ótkizýdi bolǵyzbaý jónindegi Qazaqstan Úkimeti men QHR Úkimeti arasyndaǵy kelisimge, sondaı-aq Qazaqstan Úkimeti men QHR Úkimeti arasyndaǵy Qytaıdyń jeńildetilgen nesıe berýi týraly negizdemelik kelisimge, Qazaqstan men Qytaı qarjy mınıstrlikteriniń arasyndaǵy túsinistik jáne yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa, Qazaqstannyń Investısııalar jáne damý mınıstrligi men Qytaıdyń Damý jáne reformalar jónindegi memlekettik komıteti arasynda ındýstrııalandyrý jáne ınvestısııalar, onyń tetikterin qurýǵa baılanysty birlesken jobalardyń tizimin bekitý týraly jáne óndiristik qýatty arttyrý men ınvestısııalar boıynsha yntymaqtastyq josparyn birlese ázirleý týraly memorandýmǵa, Qazaqstannyń Ulttyq ekonomıka mınıstrligi men Qytaıdyń Saýda mınıstrligi arasyndaǵy elektrondy saýda salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa, Qazaqstannyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men Qytaıdyń Bas keden basqarmasy arasynda Qazaqstannan Qytaıǵa eksporttalatyn sıyr etine ınspeksııalyq, karantındik jáne veterınarlyq-sanıtarlyq talaptar týraly hattamaǵa, Qazaqstannyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men Qytaıdyń Bas keden basqarmasy arasynda Qazaqstannan Qytaıǵa eksporttalatyn jońyshqa shóbine sanıtarlyq jáne fıtosanıtarlyq talaptar týraly hattamaǵa qol qoıyldy.
Budan soń Qytaı Tóraǵasynyń resmı qabyldaýynda bolǵan Nursultan Nazarbaev pen Sı Szınpın Qazaqstan men Qytaıdyń birlesken jobasy – «Kompozıtor» fılminiń treılerin tamashalady. Atalǵan fılm Qazaqstan men Qytaıdyń kıno óndirisi salasyndaǵy tyrnaqaldy jobasy bolyp otyr.
Kórkem fılmdi Sh.Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» kınostýdııasy men Qytaıdyń «Shinework Pictures» jáne «China Film Coproduction Corporation» kompanııalary túsirgen. Basty rólderde qazaqstandyq akterler – Berik Aıtjanov, Altynaı Nógerbek, Arýjan Jazylbekova jáne qytaılyq akterler – Hý Szıýn jáne Iýan Sıýan oınaıdy.
Kınotýyndyda Qytaıdyń uly kompozıtory Sıan Sınhaıdyń (1905-1945) shıeleniske toly ǵumyry beınelenedi. Sál tarqatyp aıtar bolsaq, Sıan Sınhaı Ekinshi dúnıejúzilik soǵys jyldary qýdalanyp, Almatyǵa tap bolady. Joqshylyq pen ashtyqtyń saldarynan ábden tıtyqtaǵan kompozıtordy Qazaqstannyń belgili óner qaıratkeri, kompozıtor Baqytjan Baıqadamov keziktirip, azapty ólimnen arashalap qalady. Bul fılm eki memlekettiń kıno sheberleriniń qatysýymen «bıopık» janrynda, ıaǵnı belgili tulǵanyń taǵdyr talaıy tutastaı nemese ómiriniń qaıǵyly betburystaryn ashyp kórsetetin tásilmen berilgen. Taǵy bir atap óterligi, Sıan Sınhaı bes júzden asa lırıkalyq jáne kópshiliktiń tańdaýy túsken ánderdiń avtory jáne onyń eń tanymal týyndylarynyń kóbi Qazaqstanda bas saýǵalap júrgen ýaqytynda jazylǵan. Atap aıtqanda, ol áıgili «Ult azattyǵy» sımfonııasyn Almatyda jazyp aıaqtady.
Qazaqstan Prezıdenti fılm treıleriniń tanystyrylym rásiminde akterler quramyna kásibı óner kórsetkeni úshin rızashylyq bildirip, eki eldiń mádenı saladaǵy yntymaqtastyǵynyń joǵary deńgeıge kóterilgenin atap ótti.
Jalpy, Qazaqstan Prezıdentiniń memlekettik sapary elimizdiń uzaq merzimdi strategııalyq múddelerine saı keletindigin jáne elimizdiń aımaqtaǵy eń bir yqpaldy memleketpen teń dárejeli saıası kelisimderin joǵary deńgeıge kóterýge múmkindik beretindigin atap ótken jón. Onyń ústine, Memleket basshysynyń qatysýymen ótetin joǵary deńgeıdegi búgin de jalǵasyn tabatyn kelissózder Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy ózara utymdy saıası, saýda-ekonomıkalyq baılanystardyń tıimdiligin arttyryp jáne kóp salaly yntymaqtastyqty shegendeı túspek.
Saıyp kelgende, Elbasynyń memlekettik sapary elimizdiń syrtqy saıasatynda Qytaı baǵytyna mańyz beriletindigin jáne tatý kórshilikke negizdelgen teń quqyly, ózara syılastyq baılanysqa basa nazar aýdarylatyndyǵyn kórsetip otyr. Onyń ústine bul sapar Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń qytaılyq áriptesimen jeke dostyǵyn nyǵaıtyp, Qazaqstan men Qytaıdyń kóp salaly strategııalyq baılanystaryn jańa deńgeıge kóteretindigi aqıqat. Búgin Memleket basshysy saparynyń ekinshi kúninde Qytaı Halyq Respýblıkasy Búkilqytaılyq halyq ókilderi jınalysy Turaqty komıtetiniń Tóraǵasy Lı Chjanshýmen joǵary deńgeıdegi kezdesý ótkizý, sondaı-aq Qazaqstan men Qytaıdyń isker toptar ókilderimen júzdesýi josparlanyp otyr. Sonymen qatar Nursultan Nazarbaev aldaǵy demalys kúnderi Qytaıdyń Sındao qalasynda ótetin Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń sammıtine qatysady dep josparlanǵan.
Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy kelissózder kezdesýlerdiń alǵashqy kúni-aq nátıje bere bastady. Elbasy sapary ındýstrııalandyrý, ınvestısııalar tartý sııaqty ózekti máselelerge jańa serpin berýde.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan» – Beıjińnen (Qytaı)
