5-7 maýsymda Vatıkanda jáne Italııada saparda bolǵan Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev birqatar kezdesýler ótkizdi.
Q.Toqaev áýeli Vatıkanda Kıeli Taqtyń Memlekettik hatshysy Petro Parolınmen kezdesip, halyqaralyq kún tártibiniń negizgi máseleleri boıynsha kelissóz júrgizdi.
Senat Tóraǵasy Qazaqstan men Vatıkan arasyndaǵy dıplomatııalyq qatynastar ornaǵan 26 jylda joǵary deńgeıdegi ózara tolyq túsinistik pen senimge negizdelgen syndarly yntymaqtastyq qalyptasqanyn atap ótti. Rım Papasy Ioann Pavel II-niń 2001 jyly Astanaǵa sapary tarıhı oqıǵa boldy. Q.Toqaevtyń aıtýynsha, bul sapar qazaqstandyqtardyń áli esinde, kóptegen ulttar men konfessııalardyń, onyń ishinde katolık dininiń ókilderi úshin týǵan jerine aınalǵan bizdiń elimizdiń ishki jáne syrtqy saıasatyna joǵary baǵa retinde sanaıdy.
Jer aýmaǵy alaqandaı ǵana (0,44 km2) bolǵanymen, álemdik qaýymdastyqta Vatıkan qala-memleketiniń jáne qolyna zań shyǵarý, atqarý, sot tóreligi sııaqty óz elindegi barlyq bılikti shoǵyrlanǵan Rım Papasynyń halyqaralyq bedeli joǵary. 1984 jyly ıtalııalyqtarǵa din erkindigi berildi. Olardyń ishinde álem boıynsha Rım Papasynyń saıasatyn júrgizetin 1,7 mıllıon din qyzmetkeri, 0,4 mıllıon svıashennık, eki myńnan asa monastyr bar. Buǵan qosa Vatıkan álemdik qaýymdastyqta kásipodaq, jastar, áıelder, basqa da dinı emes uıymdar arasynda da úlken bedelge ıe. Onyń syrtynda Vatıkan basshylyǵy qarýly qaqtyǵystar, jumyssyzdyq, kedeıshilikpen, ashtyqpen kúres, taǵy da basqa álemdegi sheshýi asa kúrdeli máselelerge únemi aralasyp otyrady jáne álemdik qaýymdastyq olardyń pikirine qulaq asady. Bul qyzmetterine ketetin shyǵyndy olar óz esepterinen tóleıdi. Vatıkan altyn qory 13 mıllıard dollardy quraıtyn, dúnıe júzindegi asa baı memleketterdiń biri sanalady. Osy aıtylǵan erekshelikter bul eldiń álemdik qaýymdastyq aldyndaǵy bedelin eseleı túsedi.
Álem qaýymdastyǵy Rım Papasy Ioann Pavel II-niń Ortalyq Azııadaǵy memleketter arasynda tek Qazaqstanǵa memlekettik saparmen kelýin ekijaqty qatynastardaǵy erekshe tarıhı oqıǵa retinde qabyldady. Tıisinshe, Memleket basshysy N.Nazarbaev ta Vatıkanǵa dostyq pen túsinistikke negizdelgen qarymta saparlarmen baryp, Astana men Vatıkan arasyndaǵy memleketaralyq qatynastardyń serpindi damýyna negiz saldy. Osy yntymaqqa negizdelgen baılanystardy atap ótken Q.Toqaev, jahandyq qaýipsizdikti nyǵaıtý jáne dinder, mádenıetter men órkenıetter arasyndaǵy únqatysýdy jalǵastyrýǵa eki memlekettiń ustanymdarynyń jaqyndyǵyn aıta kelip, bıylǵy 10-11 qazanda Astanada «Dinı kóshbasshylar qaýipsiz álem jolynda» taqyryby boıynsha Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń VI kezekti sezi ótetinin jetkizdi jáne Memleket basshysy N. Nazarbaevtyń Rım Papasy Fransıskke arnalǵan aldaǵy forýmǵa qatysýǵa shaqyrýyn Vatıkannyń Memlekettik hatshysy, kardınal Petro Parolınge tabys etti.
Qazaqstan astanasyna kelýge jáne Sezge qatysýǵa shaqyrý kardınal Petro Parolınge de berildi.
Sondaı-aq kezdesý barysynda Parlament Senatynyń Tóraǵasy Astanada ótken EKSPO-2017 kórmesine belsendi qatysqany úshin Kıeli Taqqa alǵysyn bildirdi. Halyqaralyq kórmede «Jalpy ıgilikke arnalǵan energııa: ortaq úıimizge qamqor» tujyrymdamasymen qatysqan Vatıkan energııa men tirshiliktiń jasampazdyǵyn pash ete otyryp, jahandyq energııany adamzat ıgiligi men beıbitshilik isine paıdalanýǵa, sondaı-aq energııa kózderi barshaǵa qoljetimdi bolýy úshin barlyq dinderdi yntymaqtastyqqa shaqyrǵan bolatyn. Vatıkan pavılony qazirgi kezdegi ózekti máseleler men barsha adamzattyń bolashaǵy úshin tabıǵat úılesimi mańyzdy ekenine katolık shirkeýi basa nazar aýdaryp otyrǵanyn kórsetti.
О́z kezeginde Petro Parolın Kıeli Taqty Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri VI sezine shaqyrǵany úshin alǵys aıtty. Ol forým álemge keńinen tanymal bola bastaǵanyn atap óte kelip, Vatıkan aldaǵy ýaqytta da barlyq dinı nanym-senimdi ustanýshylar arasynda beıbitshilik pen kelisimdi ornyqtyrý jónindegi Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaevtyń bastamalaryna qoldaý bildirýdi jalǵastyra beretinin naqtylady.
Qazaqstan Senatynyń basshysy sol kúni Italııa Senatynyń Tóraǵasy Marııa Elızabetta Albertı-Kazellatımen kelissóz júrgizdi.
Q.Toqaev dıplomatııalyq qatynastar ornaǵan 26 jylda Qazaqstan men Italııa ekijaqty yntymaqtastyqty damytýda joǵary tabystarǵa jetkenin atap ótti. Italııa bizdiń elimizdiń úshinshi saýda áriptesine aınaldy, ózara saýda aınalymynyń kólemi 10 mıllıard dollarǵa jetti, 2006 jyldan beri 10 jylda ıtalııalyq tikeleı ınvestısııalar kólemi 6 mıllıard dollardy qurady.
Kezdesý barysynda Qazaqstannyń kólik-logıstıkalyq áleýetine jáne Jibek jolynyń jańa tujyrymdamasyn iske asyrýda bizdiń elimizdiń negizgi róline basa nazar aýdaryldy. Q.Toqaevtyń pikirinshe, Qazaqstan men Italııa bir-birinen alshaq ornalassa da kólikterdiń damýynyń arqasynda eki el jaqyn áriptes bola alady.
Kelissózder qorytyndysy boıynsha qarqyndy parlamentaralyq baılanystardy jalǵastyrýǵa ýaǵdalastyqqa qol jetti. M.E.Albertı-Kazellatı Qazaqstanǵa saparlap kelýge shaqyrýdy qabyl aldy.
Jalpy, Rım Qazaqstanmen óziniń yntymaqtastyǵyna strategııalyq mańyz beredi. Bul eki el arasyndaǵy ekonomıkalyq, mádenı baılanystardyń arta túsýine sebepshi bolyp otyr. Máselen, Italııa munaıǵa degen suranysyn Kaspıı aımaǵy arqyly sheshýge umtylady. Saýda-sattyqta Qazaqstannan munaı, tabıǵı gaz, asyl metaldar, munaı óńdeý ónimderi, mys, myrysh, basqa da tústi metaldar men odan jasalǵan buıymdar, qara metaldar, maqta, hımııalyq ónimder, qurylys materıaldary, mashınaǵa qatysty qural-jabdyqtar eksporttalsa, Italııadan kıim-keshek, aıaq-kıim, jıhaz, jabdyqtar, tamaq ónerkásip taýarlary, kólik, hımııa jáne farmasevtik ónimderi ákelinedi.
Ekonomıkalyq baılanystar men saýda-sattyq kólemi jyl sanap ósip keledi.
Senat Tóraǵasy kezdesý barysynda tolymdy ekonomıkalyq baılanystar týraly aıta kelip, Qazaqstan 2017 jyly eki el arasyndaǵy saýda aınalymy 9,6 mıllıard AQSh dollaryn quraǵan Italııany saýda áriptesteri arasynda Qytaı men Reseıden keıingi úshinshi mańyzdy áriptesi retinde tanıtynyn aıtty jáne bolashaqta eki el arasyndaǵy tıimdi baılanystar odan ári qarqyndy damı beretinine úmitti ekenin jetkizdi.
Ádilbek Qaba
