Aqterek aýylynda biryńǵaı qazaqtar turady eken. Kórshi aýylda nemister basym bolsa kerek. Kósheleriniń, úılerine aqterektikter tamsanyp otyratyn bolǵan. «Bizdiń olardan qaı jerimiz kem?» dep namysyn janǵan Temirlan áýeli eki úı salyp, keıinnen onyń sanyn toqsanǵa jetkizip otyr. «Aqterek» óndiristik kooperatıviniń tóraǵasy zeınetkerlikke shyǵatyndarǵa birinshi kezekte úı berip kelgen.
Soltústik, Batys Qazaqstan oblystarynda dúleı tasqyn saldarynan qanshama turǵyndar zardap shekti deseńizshi. Mine, sonda qaıyrymdylyq qolyn sozǵan azamattardy esitip, kóńilimiz bir marqaıyp qalǵan.
Internettegi saıttardy ashsam, Aqtóbe oblysynyń Shalqar aýdanynan jaǵymdy jańalyq jarııalanypty. Ánsheıinde áleýmettik jelilerden mundaı habarlardy jıi oqı bermeımiz ǵoı. Al «Stan.kz» saıtynyń habarlaýynsha, osy aýdandaǵy kásipker Sáýle Dáýletalına qysylǵandarǵa qol ushyn bergen. Oqıǵa bylaı órbıdi. Osy aýdannyń turǵyny Baǵıla Bekisheva kór-jer satyp, shıetteı balalaryn asyrap otyrǵan ana eken. Kúıeýi Aldabergen Bekishevtiń jasy 60-tan asyp ketken soń ony esh jer jumysqa qabyldamaǵan. Endi ómirge 6 qyz, 1 ul ákelgen Baǵılanyń bir ózi qımyldamaǵanda qaıtedi? Qas qylǵanda «Altyn alqa» ıesiniń múgedek qyzy bar. Onyń ústine ulynyń júregine ota jasatqan. Jalǵyz ul da ekinshi toptaǵy múgedek. Aýyr jumys túgili jeńiline de jegýge bolmaıdy.
«Nur Otan» partııasy aýdandyq fılıalynyń qabyldaý kúnine shaqyrtylǵan Sáýle taǵdyr taýqymetin tartyp júrgen otbasynyń aýyr tirshiligin osy jerde estigen. Sodan Baǵılanyń shańyraǵyna ózi barypty. Munan soń Sáýle jýrnalısterge bylaı dep aǵynan jarylypty:
– Men de Shalqar aýdanynyń týmasymyn. Olardyń jaǵdaıyn estigen soń janym sharqyrap úılerine baryp kórdim. Úılerine gaz kirmegen. Otbasynda turaqty jumys isteıtin bir jan joq. Baǵıla múgedek balalaryna beriletin járdemaqyny qurap, sodan artyldyryp tary-talqan satyp ákelip, ony óńdep qaıyra satyp, ildebaılap kún kórip otyr eken. Olardy kórip júregim aýyrdy. Jaǵdaılaryn sózben aıtyp jetkizý múmkin emes. Sodan qasıetti Ramazan aıynda qaıyrymdy is jasaýǵa bekindim.
Mine, solaı júreginde meıirim oty alaýlaǵan Sáýle zamandasymyz Bekishevterdiń otbasyna eki bólmeli páter satyp alyp beredi. Munymen de tejelmeı, úı ishine azyq-túlik jetkizip berip otyrýdy da qolǵa alǵan. Bala kúninen syrqat Gúlshatqa saýyqtyrý sharalaryn uıymdastyrmaq. Jany jomart Sáýle munymen de toqtap qalmaq emes. Ol memleket-jekemenshik áriptestigi aıasynda aýdanǵa saýyqtyrý keshenin salyp bermek. Gúlshatty osy keshende emdemek.
Sáýleniń sezimtal júregine súısindim. Baı-baqýatty adamdardyń barlyǵy osyndaı bolsashy dep tiledim.
О́kinishtisi sol, ekiniń biri Temirlan men Sáýle emes. Barlyq tapqan-taıanǵanyn kórtyshqandaı úıine qanarlap, vagondap tasıtyndar ár jerde tolyp jatyr. Olardan qysty kúni qar surap ala almaısyz. Surap kórińizshi, mańdaıyńyzdan uryp, tańdaıyńyzdy túsiredi. Tańdaıyńyzdy túsirmegen kúnniń ózinde kóńilińizdi túsiredi.
Men bir baı adamdy bilemin. Baı bolǵanda da shirigenniń dál ózi. Sonyń qaıyrymdylyq sharalarǵa qatysqanyn kórgen de, estigen de emespin. Árıne bireýdiń qaltasyndaǵy aqshany sanaý jaqsy emes. Degenmen kúni keshe sol azamattyń úıine jaramazan aıta barǵan bir top balanyń Qytaı qorǵanyndaı úlken sharbaǵynan óte almaı, taýy shaǵylyp, keri qaıtqanyn kórgenimde kóńilim tipti qaldy. Sol qurtymdaı balaqaılar ne ala qoıady deısiz? Al han saraıyndaı záýlim úıi bar otbasynyń balalarǵa qaıyrymy bolmaǵan soń ne úmit, ne qaıyr?
«Allanyń jolynda ne jumsasańdar da, Alla Taǵala mindetti túrde onyń ornyn toltyrady» delinedi Quran Kárimniń «Sábá» súresi, 39 aıatynda. Iá, qazaq «alaǵan qolym beregen» dep beker aıtpaǵan. Desek te, suǵanaq sarańdar dúnıeqońyzdyqtan aryla almaı júr. Qasıetti Quran Kárimde: «Senen jetimder týraly da suraıdy. Olardy paıdaly jáne jaqsy jetildirý qaıyrly is. Eger olarmen bir jerde ómir súrseńiz, olar sizdiń baýyrlaryńyz. Alla jetimderge qamqor (bolmaq) bolǵandar men pasyqtyq jasaǵandardy biledi» deıdi. Jaratýshy Iemizden artyp aıta almasymyz haq. Dál qazir qaıyrymdylyq jasaıtyn kez. Qarap otyrsańyz, kembaǵal adamdar, áleýmettik jaǵynan álsiz qorǵalǵan otbasylar ár aýyldan, ár qaladan tabylady. Qasıetti Ramazan aıynda olarǵa qandaı kómek kórsettińiz qaıyrymdy jan? Baspanasyzdarǵa úı salyp bermegenińizben, tym quryǵanda bir jetimdi jubatyp, basynan syıpadyńyz ba?
Qaıyrymdylyq – adam boıyndaǵy asyl qasıetterdiń biri. Jany jomart, qoly ashyq adamdardyń esesin Alla eshqashan jemek emes. Osyny bile tura toǵysharlyqqa salynatyn tońmoıyn sarańdar jazasyz qalmaıtynyn da umytpaýlary kerek.
Kezinde Shaǵyraı sheshen:
О́zin ǵana oılaǵan,
Jamandyqtyń belgisi.
О́zgeni de oılaǵan,
Adamdyqtyń belgisi.
Úlgili sóz bilmegen,
Nadandyqtyń belgisi.
Bar-joǵyna qaramas,
Anyq jomart, er kisi, – degen eken.
Iá, anyq jomart, er kisi bar-joǵyna qaramaıdy. Júrek jomart bolsyn deńiz.
Sabyrbek OLJABAI,
Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi
Ońtústik Qazaqstan oblysy
