Foto: Orynbaı Balmurat, «Egemen Qazaqstan»
Aıdos Altynbek, áleýmettanýshy
Uldy 7 jastan, qyzdy 6 jastan mektepke bergen durys. Sebebi 14 jasqa deıin qyzdar uldarǵa qaraǵanda jyldamyraq damıdy. Degenmen, ǵylymı zertteýler mektep tabaldyryǵyn keshirek attaýdy jón dep tabady. Pedagogtar sabaqty tez uǵatyn, fızıkalyq damýy jetilgen balalarǵa beısanaly túrde kóbirek kóńil bóledi eken. Al 10-12 jasqa deıin balalardyń jasyndaǵy 6 aılyq aıyrmashylyq ájeptáýir baıqalady.
Cálim Qoıshybaı, matematıka jáne logıka pániniń oqytýshysy
Orta bilimdi 7 jastan bastaýdyń birneshe artyqshylyǵy bar. Bala bolǵan soń, oqý barysynda fýtbol oınaıdy, birin-biri qýalap júgiredi, anda-sanda eregesip tóbelesip te qalady. Alǵashqy synyptarda balanyń qaı jyly qaı aıda týǵany ról oınaıdy. Qatarlastarynan birneshe aı buryn dúnıege kelgender ádette kúshtirek keledi. Alty jasar bala muny zańdylyq dep qabyldamaı, álsizbin dep oılap ózine degen senimdiligin azaıtýy múmkin. Keıde aıy úlken «ataman» balalar álsiz qatarlastaryna kúsh kórsetip te jatady. Munyń bári balanyń psıhologııasyna teris áser etýi múmkin. Mektepke barý, synyptastardyń ortasynda bolý azdap jaısyzdyq týdyrýy múmkin.
Onyń ústine balanyń oıynǵa qumarlyǵy partaǵa otyrmas buryn qanǵany jón. Sonda ǵana sabaqqa degen zeıin durys bolady. Jeke tájirıbemde 5-6 jastan birinshi synypqa barǵandardan sabaqqa degen nemquraılyqty, alańǵasarlyqty jıi baıqaımyn. Elimizde O.Jáýtikov atyndaǵy fızıka-matematıka mektebi, Nazarbaev zııatkerlik mektepteri, Bilim ınnovasııa lıseıi sekildi arnaýly orta bilim oshaqtary oqýshylardy konkýrspen qabyldaıtyny belgili. Men mektep oqýshylaryn osy konkýrsqa daıyndaýmen aınalysamyn. Orta bilim alýdy 7 jastan bastaǵan shákirtterim sabaqty muqııat tyńdap, jyldam meńgeredi jáne úı tapsyrmasyna joǵary jaýapkershilikpen qaraıdy, qosymsha jattyǵýlardy belsene jasaıdy.
Aısulý Moldabek, áleýmettanýshy
Ár balanyń jaǵdaıyn jeke qaraý kerek. Eger qabileti men paıymy jetip tursa, erte bergen durys. Ásirese qyz balany. Al esil-derti oıyndaǵy balany keshteý berýge de bolady. Pedagogıkalyq eńbek ótili 30 jyldan asatyn ata-anamyz 6 balasyn mektepke qabiletine qaraı ártúrli jastan aparǵan. Degenmen, qazirgi bilim júıesinde mektep jasyndaǵy balalardyń júktemesi tym aýyr. Ony ıgerý bala túgili, ata-ananyń ózine ońaı emes. Bastaýysh synyptarda balany jattandylyqtan góri oıyndar jaqsy damytady. О́z oıyn ashyq bildire alatyn, qııalshyl, oıy erkin baladan keremet tulǵa shyǵady dep oılaımyn.
Nazym Qanqoja, AQSh-ta ýaqytsha turatyn ata-ana
AQSh-ta balamyzdy mektepke bes jastan berdik. Bizdiń «nólinshi» synypqa uqsaıdy. Kádimgi balabaqshadaǵydaı baryp-kelip júredi. Sabaq oıyn túrinde ótedi. Oıynshyqtarymen oınaýǵa, mýltfılm kórýge kúnde ýaqyt bólinedi. Budan bólek dalada oınaýǵa da ýaqyttary bar. Oqýǵa bar-joǵy 2-3 saǵat ketedi, qalǵany oıynǵa arnalady. Biraq osynshama jeńil bolǵanymen, balamyz qashan árip tanyp, kitap oqyp ketkenin ańǵarmaı qaldyq. Birinshi synypqa bireý 6 jastan, bireý 7 jastan keledi. Mundaǵy oqý baǵdarlamasy balanyń shyǵarmashylyq damýyna baǵyttalǵandyqtan, biz úshin óte jeńil boldy. Osynyń ózine de úlgermeı júrgen oqýshylar boldy. Úı tapsyrmasy 0 jəne 1 synypta 15 mınýttan aspaýy kerek. Balamyz úı tapsyrmasyn 5 mınýtta oryndap, oıynǵa kirisip ketedi. О́z oıym alǵashqy 3-4 synypqa deıin osyndaı oqý júıesi balaǵa durys sııaqty. Balanyń alańsyz oınaıtyn kezi bolýy kerek. Esesine munda kitap oqýǵa kóp kóńil bólinedi. Byltyr jazda kitaphana men mekteptiń birikken konkýrsyna qatysý úshin biz 200-ge jýyq kitap oqydyq. Konkýrs qatysýshylarynyń arasynda 500-ge tarta kitap oqyǵan bastaýysh synyp balalary da boldy. Oıyn oınap júrse de, saıasat pen prezıdent jaıly óte qyzyq áńgimeler aıtady.
Oqý júıesinde de balanyń qısyq nemese qate jazǵanyna emes, ıdeıasyna, oıyn jetkize alǵanyna qaraıdy. Birinshi synyptyń ekinshi toqsanynda 10 betten turatyn kitap jazdy. Personaj taýyp, sony oqıǵalarmen órbitti. Kádimgi mýltfılmniń daıyn ssenarıi sııaqty bolyp shyqty. Bul balanyń qııaly men kreatıvti oılaý júıesin damytady jáne alǵan bilimin is júzinde paıdalanýǵa úıretedi. Balamnyń matematıkadan kem bolyp jatqanyn da baıqamadym. Sýret salyp, ən aıtyp mektepten rıza bop qaıtatyndyqtan, ata-ana retinde biz de sharshamaımyz. Úıirmelerge de baryp úlgeremiz. Mektep emes, ata-ana balasynyń damýyna tikeleı jaýapkershilik alǵandyqtan, ər ata-ana balasynyń qabiletine qaraı ósiredi. Oqymadyń, oqı almadyń, test tapsyrasyń dep qysym jasaý joq. Amerıkalyqtar balalaryna mektepke kirip jatqanda «Kóńil kóterip kel» dep aıtady.
Darhan О́MIRBEK,
«Egemen Qazaqstan»
