1 shildede Astanada Ulttyq dombyra kúni atap ótiledi

Eki shektiń birin qatty,

Birin sál-sál kem bura,

Naǵyz qazaq – qazaq emes,

Naǵyz qazaq – dombyra!

Qara óleńniń qadirin art­tyrǵan Qadyr aqynnyń osy óleńin­de tutas dáýir kelbeti, tuń­ǵıyq tarıh, tym bıik talǵam bar. Ásili, Máńgilik eldiń asyl muratyn arqalaǵan Alash tarıhyn dombyrasyz eles­tetý áste múmkin emes. Kóne mura­ǵat­tar­dyń izine kóz júgirter bol­saq, qazaq halqy jaıly aı­tyl­­­ǵan ár ańyz-ápsana osy dom­byra­ǵa qatysty bolyp shyǵa­dy. Altaı­dan Anadolyǵa deıingi alyp ımperııaǵa bas bolǵan uly túrki ha­lyqtarynyń kez kelgen tarıhy dombyranyń pernesin­de, zamanalardyń zerdesinde kúı bolyp kúńirenedi. Onyń ishinde Uly Dalanyń tósin urpaqtan urpaqqa buljytpaı amanattap kele jatqan qazaq halqy bul aspaptyń aqy ıesi ekeni belgili. Búginde qazaqtyń jany qara dombyrada ekenin biz aıtpasaq ta búkil álem moıyndap otyr.

Dombyra naǵyz qazaq ekenine esh kúmán týmasy anyq. Sebebi jerdiń shetine jaý, eldiń ishine daý kirgende dombyra qazaqpen birge qan keship, maıdan dalasynda erlikti urystar júrgizdi. Sharshy topta bátýaly bıdiń sózin de dombyra aıta aldy. Sol dombyra alǵadaı shepte Qaz­týǵandaı batyrlarmen, Aqtam­berdideı aqyndarmen kúresken jaýdy naızaǵa mingizdi, aılaǵa kirgizdi. Urys aldyndaǵy túmen-túmen qazaq qolynyń asqaq rýhyn joryq kúılerimen birinshi oıatqan da osy qý taqtaı.

Búgingi qazaq balasy domby­ranyń úninde sóılep, tilinde hat almasýy kerek. Ol – ozyq dástúr. Baǵzydan bergi qazaq tarıhyna moıyn bursaq ta osy dombyra Joshy hannyń ólimin estirtip, Batý hannyń joryǵyn bastap shyqqanyna eski áńgimelerden qanyqpyz.

Dombyra – qylyshtan ótkir, qu­rysh­tan berik arnaly aspap. Ol batyr analarymyzdyń da rý­hyn janyp, aıbaryn asyryp kel­di. Shattyqty kúnderdiń de shu­ǵy­­laly sáýlesi shanaqtan shar­ta­rap­qa án bolyp tógildi. Qanquıly ne­bir qasiretti zamandar qazaqpen qosa dombyrany da darǵa asyp, qobyzdy ıtjekkenge aıdatty.

Sal-seri, kúıshi-kúreskerlermen qosa dombyra atyldy, muńly, qasiretti ánder sottaldy. Myna bir shtrıh osy aıtylǵan taqsiretti tarıhtyń keskin-kelbetin bultartpaı baıan­daıdy:

Arqada shertpe kúıdiń shesheni Aqqyz Ahmetqyzy degen óner­­paz ótken. Dáýletti tuqym­nyń ónerli perzenti qıly zamanda taǵdyr keship, qatal senzýra kúıshige dombyra tartýǵa tyıym salǵan. Sheri ishine túsip ketken Aqqyz áje sol kezde qolyna qap alyp, úıdegilerge «tezek terip keleıin» dep aýlaqqa ketip qalady eken. Ondaǵy gáp, tezek terýge arnalǵan ala qaptyń ishine jasyryp dombyrasyn salyp, eki-úsh qyr asyp, kúıdi tógildirtý. Jarasyn kúımen emdep, nalasyn salqar saqaraǵa tógý... Shıyr-shıyr sherdi, qıyr-qıyr qaıǵyny jeńildetý úshin sonda ómiri qolyna tezek usta­maq túgil, saýsaǵyna qap ilip kórmegen aqsúıek Aqqyzǵa dombyra serik bolǵan...

Qazaqqa dombyradan sheshen, dombyradan kósem dos joq. Bú­gin­gi tilmen aıtsaq, qazaq­tyń biregeı brendi – dombyra. Aıshyqty belgi. Anyq bolmys.

Táýbe!

Dombyra dáýiri qaıta jańǵy­ryp keledi. Elbasy Nursultan Nazarbaev «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynda atap ótkendeı, tarlan tarıhtyń, jasampaz búgingi kún men jarqyn bolashaqtyń kókjıekterin úılesimdi sabaq­tas­tyratyn ult jadynyń tuǵyr­namasy da osy tól aspabymyzdy tórge shyǵarýmen tikeleı baılanysty bolmaq.

Prezıdentimiz joǵaryda aıt­qan keleshekke kerek keshendi jumystar búginde kezeń-kezeńi­men atqarylyp ta keledi.

Aıtalyq, aldaǵy 1 shilde kúni, saǵat 11.30-12.30-da elimizdiń bas­ty alańy «Qazaq eli» moný­menti­niń aldynda, dombyra dýmany bastalmaq. «Ulttyq dom­byra kúni» meıramy degen at berilip, aıdar taǵylǵan ala­man jobada dáýles­ker kúshi Seken Turysbek, aqtań­ger ánshi Bekbolat Tileýhan bas­ta­ǵan, Meırambek Besbaev, Asyl­bek Eńsepov, Aıgúl Úlken­baeva, Bolat Majaǵulov syndy óner maıtalmandarymen bir­ge qazaq dalasy dombyra úni­ne bólen­bek. Sondaı-aq, alań­da etno­aýyl uıymdastyry­lyp, dom­­byra murajaıy men qazaq hal­­qynyń basqa da ult­tyq as­pap­­tary kórsetiletin bola­dy. On­da mýzykalyq aspaptar­dyń ja­salý tásilin kórsetetin qolóner­shilerge arnalyp kıiz úı tigiledi.

Mine, naǵyz Rýhanı jańǵyrý!

Týra sol kúni keýdemizdi kernegen Alash muraty dombyra pernesinen pyraq bop kóterilip, shyraq bop qazaq aspanynda jarqyramaq!

Túregel, Turan!

Tórlet, Dombyra!

Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»