Aýqymdy sharaǵa Germanııa, Italııa, Qytaı, Ońtústik Koreıa, Úndistan, Birikken Arab Ámirlikteri, Armenııa, Ázerbaıjannan kelgen 20-dan astam spıker qatysty. Olar jańǵyrmaly energııa kózderin damytýǵa arnalǵan jobalaryn tanystyryp, tabıǵı resýrstardy tıimdi qoldanýdyń san túrli josparyn talqyǵa saldy.
Balama energııany jańǵyrtýda kóshbasshy atanǵan Germanııanyń bul saladaǵy alǵashqy qadamdaryna kýá bolǵan Konrad Adenaýer qorynyń basshysy Tomas Helm alǵashqy salynǵan stansalardy kózimen kórip, onyń bolashaǵyna alańdaýshylyqpen qaraǵandyǵyn jasyrmaıdy. Tabıǵı resýrstardyń tıimdiligin jańa baǵytta paıdalanýǵa kóshpes buryn Germanııada pikirler qaıshylyǵy oryn alyp, bul taqyryp aıtarlyqtaı daý týǵyzǵan eken. Endi mine, atalǵan elde 20 jyl ótkennen keıin balama energııanyń úlesi dástúrli qýat kózderin basyp ozyp, baǵasy da turǵyndarǵa tıimdi bola túsken. Aldaǵy 2035 jyly Germanııa basshylyǵy energııa qýatynyń dál osy túriniń úlesin 60 paıyzǵa jetkizýdi maqsat etip otyr. «Germanııa turǵyndary úshin qazirgi ýaqytta balama energııa kózderi qajet pe álde joq pa degen suraq týyndamaıdy. Onyń mańyzdylyǵy ýaqyt ótken saıyn aıqyndala tústi. О́tken aýksıondardyń arqasynda sońǵy eki jyl ishinde tarıfterdi 40 paıyzǵa tómendetý múmkin boldy. Bul biz úshin orasan zor jetistik dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Jaqynda Qazaqstanda da aýksıondyq júıeniń engizilgenin estidim. Osy salanyń damý úderisin arttyrýǵa baǵyttalǵan sharanyń jemisti bolaryna kúmánim joq. Sebebi Qazaqstanda kún sáýlesiniń túsýi Germanııamen salystyrǵanda anaǵurlym artyq, al jeldiń qýaty jyldyń tórt mezgilinde de qarqyndy ekenin jaqsy bilemiz. Jalpy alǵanda, qazaq dalasy balama energııa kózderin damytýǵa qolaıly ekenin aıtqym keledi. Energetıkalyq revolıýsııanyń kóshbasynda turýǵa bul eldiń áleýeti jetkilikti», – dedi T.Helm.
Osydan eki jyl buryn «Bolashaqtyń energııasy» baǵdarlamasyn Ortalyq Azııadaǵy 5 memlekette júzege asyrý qolǵa alynǵan bolatyn. Qazaqstandaǵy AQSh elshiliginiń keńseler dırektory Klıv Devıd Naıdjeldiń aıtýynsha, atalǵan joba barysynda kóptegen túıtkilder oryn alǵan. Tipti AQSh óziniń tehnıkalyq saraptamasyn júrgizip, sońynda Energetıka mınıstrligi men «KEGOC» AQ birlesip ortaq kelisim jasaǵandyǵyn aıtty. «Ortaq kelisimniń nátıjesinde álemdik standarttarǵa sáıkestendirilgen aýksıon ótkizildi. Onyń mańyzdylyǵyn búgingi kúni memleket basshylyǵy túsinip, atalǵan salanyń damýyna kóptegen ınvestorlardyń qyzyǵýshylyǵy artqandyǵyn baıqaımyn. О́z kezeginde balama energııanyń damýy, ekologııalyq turǵydan ǵana emes, ekonomıkalyq jaǵynan da asa tıimdi bolyp otyr. Atalǵan salaǵa suranystyń artyp, dástúrli energııa kózderimen teńese alatyn deńgeıge jetý úshin tehnıkalyq bazanyń júıelenip, zań turǵysynan ınvestorlarǵa qoldaý kórsetilýi asa mańyzdy», – dedi K.Naıdjel.
Qazaqstanda ótken alǵashqy aýksıonǵa Energetıka vıse-mınıstri Maxambet Dosmuxambetov óz baıandamasynda toqtalyp ótti. Alǵash ret ótken saýdaǵa otandyq kompanııalar ǵana emes, sheteldik ınvestorlar da qatysqan. «Kúni keshe ǵana balamaly energııa kózderi boıynsha kóktemgi aýksıondar aıaqtaldy. 10 aýksıonnyń 8-i sátti ótti. Saýdaǵa 42 kompanııa qatysyp, olardyń ishinde Reseıdiń, Fransııanyń, Bolgarııanyń, Túrkııanyń jáne de Qytaıdyń ınvestorlary tóbe kórsetti. Biz alǵash ret xalyqaralyq saýda-sattyqty elektrondy formatta ótkizdik. Qatysýshylar 960 MVt energııa óndirýge daıyn ekenin jetkizdi. Atalǵan kórsetkish alǵashqy jospardan tórt esege artyq», – dedi M. Dosmuxambetov.
Aýksıon balama energııa kózderinen alynatyn tarıfter qunynyń arzandaýyna múmkindik beredi. Tarıf qunyn anyqtaýdyń júıesi mynandaı. Aldymen Energetıka mınıstrliginiń saıtynda jarııalanǵan kestede energııanyń kólemimen qosa, kún, jel jáne sý elektr stansalary salynatyn aımaqtar, sondaı-aq shekti tarıfter kórsetiledi. Osy kásipke qyzyǵýshylyq bildirgen ınvestorlar qajetti qujattardy jınap, aýksıonǵa qatysýǵa ótinim bere alady. Dál sol aýksıonda balama energııany eń arzan tarıfpen satamyn degen qatysýshy jeńimpaz atanady. Sóıtip, kún, jel, ıa bolmasa, sý elektr stansasyn salyp, sol jerde óndirgen energııany memleketke satady. О́z kezeginde memleket balama energııa kózderin damytýǵa baǵyttalǵan jobalarǵa jer telimin berý jaǵynan jeńildik jasap otyr. Aýksıon nátıjesinde jel elektr stansalarynyń tarıfteri – 20 paıyzǵa, shaǵyn sý elektr stansalarynyń tarıfteri – 23 paıyzǵa, al kún elektr stansalarynyń tarıfteri 25 paıyzǵa túsken. Qazirdiń ózinde 19 kompanııa balama energııa kózderin satyp alýshy biryńǵaı kompanııamen kelisimshartqa otyryp, 194 MVt energııany óndirýge daıyn. Endigi ótetin aýksıondar iri jobalarǵa arnalyp otyr. Onyń ótetin ýaqyty qazan aıyna josparlanǵan.
Erkejan AITQAZY,
«Egemen Qazaqstan»
