Memlekettik bıýdjet tıimdi ıgerilýi tıis
Bıylǵy jyldyń birinshi jarty jyldyǵyndaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damý men respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylý qorytyndysy týraly Ulttyq ekonomıka mınıstri T.Súleımenov pen Qarjy mınıstri B.Sultanov, sondaı-aq Ulttyq bank tóraǵasy D.Aqyshev baıandady. Ol boıynsha ekonomıkanyń salalaryndaǵy 5 aıdaǵy jalpy kórsetkishte ósim baıqalady. El ekonomıkasyna tartylǵan ınvestısııanyń artyp, ınflıasııalyq prosesterdiń baıaýlaýy IJО́-niń 3,9 paıyzǵa jetýine tikeleı yqpal etip otyr. Al jyl basynan beri tabıǵı gaz óndirý − 6 paıyzǵa, shıki munaı óndirý – 6,5 paıyzǵa, temir rýdasyn óndirý 6 paıyzǵa artqan. Bul jalpy óndiristik salanyń damýyn kórsetedi.
Buǵan qosa óńdeý ónerkásibi, onyń ishinde qaǵaz ónimderi óndirisi −14,4 paıyzǵa, hımııa ónerkásibi −11,2 paıyzǵa, temeki ónimderi – 10,5 paıyzǵa, sýsyndar − 8 paıyzǵa, azyq-túlik ónimderi 6,3 paıyzǵa ósken. Sondaı-aq mashına jasaý salasynyń kórsetkishteri 12,2 paıyzǵa artyp, jıhaz óndirisi 6,6 paıyzǵa ulǵaıǵan.
«Jyl basynan beri negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar 25,3 paıyzǵa ulǵaıdy. Bul Shymkent munaı óńdeý zaýytyn jańǵyrtýǵa jáne Teńiz ken ornyn bolashaqta keńeıtý jobasyn iske asyrýǵa negizdelgen. Syrtqy saýda aınalymy aıtarlyqtaı ósim kórsetip, 21 mlrd AQSh dollaryn qurady. Eksport kórsetkishteri 27 paıyzǵa artty. Bul oraıda shıkizattyq emes taýarlar eksportynyń ósimi 11,2 paıyzdy qurady. Sonymen qatar eńbek naryǵy kórsetkishteriniń oń dınamıkasy baıqaldy. Bıyl jyl basynan beri 134,8 myń adam jumysqa ornalastyryldy», – dedi T.Súleımenov.
Prezıdenttiń Bes áleýmettik bastamasyn iske asyrý boıynsha ekonomıkany uzaq merzimdi nesıelendirýdi qamtamasyz etý men ıpotekalyq nesıelendirýdi damytý arqyly turǵyn úıdiń qoljetimdiligin arttyrý jaıynda Ulttyq bank tóraǵasy Danııar Aqyshev baıandady.
«Uzaq merzimdi nesıelendirýdi damytý maqsatynda bankterge «7 – 20 – 25» baǵdarlamasy aıasynda 200 mlrd teńge bólinip, ol qarajat ıpotekalyq nesıelendirýge baǵyttalady. Bolashaqta bul soma 1 trln teńgege artyp, bankterdiń ıpotekalyq portfeliniń qazirgi kólemin 2 trln teńgege deıin jetkizý kózdelgen», – dedi D.Aqyshev.
Alǵashqy bes aıda memlekettik bıýdjettiń atqarylý qorytyndysy týraly Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov málimdep, jergilikti bıýdjet tabystary 120 mlrd teńge somasyna artyǵymen oryndalyp, 957 mlrd teńgeni quraǵanyn aıtty. «Respýblıkalyq bıýdjet shyǵystary 3 684,5 mlrd teńgege ıgerildi. Igerilmegen qarajat 58,4 mlrd teńgeni qurady», – dedi Baqyt Sultanov. Jalpy, memleketten ıgerilmegen qarjy Qorǵanys mınıstrliginde 17,2 mlrd teńgeni, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginde 8,5 mlrd teńgeni, al Ishki ister mınıstrliginde 5,4 mlrd teńgeni qurap otyr. Bul rette Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń úlesi 7,8 mlrd teńge bolsa, Qarjy mınıstrliginiń úlesi 3,3 mlrd teńgeni, Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń ıgerilmegen somasy − 3,4 mlrd teńgeni Joǵarǵy sottyń úlesi − 1,8 mlrd teńgeni quraǵan.
Birinshi jarty jyldyqtaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damý men respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýynyń qorytyndysymen tanysqan Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev bes aıdyń nátıjesi boıynsha aýyl sharýashylyǵy jáne ónerkásip salalarynda ósim baıqalǵanyn atap ótti. Sonymen qatar respýblıkalyq obektilerdiń qurylysyna bıýdjetten bólingen 275,5 mlrd teńgeniń 15 paıyzy ǵana ıgerilgendigin synǵa alyp, jyl sońyna deıin qalǵan 233,3 mlrd teńgeni tıimdi jumsaýdy tapsyrdy.
Aýyz sýmen qamtýdyń jańa tetikteri usynyldy
Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek aýyldyq eldi mekenderdi aýyz sýmen qamtýdyń jańa mehanızmderin usynyp, bıyl bekitilgen Qazaqstannyń 2025 jylǵa deıingi strategııalyq damý jospary jaıynda baıandady. Onda atalǵan merzimge deıin halyqty ortalyqtandyrylǵan sýmen jabdyqtaý qalalardy 100 paıyzǵa, aýyldyq jerlerdi 80 paıyzǵa deıin qamtamasyz etý kózdelgen. Memleket basshysynyń halyqqa Joldaýynda Úkimetke aýyldardy aýyz sýmen qamtý úshin jyl saıyn 100 mlrd teńgege deıin qarajat bólý kerektigin tapsyrylǵan bolatyn. Atalǵan mindetterdi oryndaý úshin mınıstr «О́ńirlerdi damytý» baǵdarlamasyna birqatar ózgerister engizý qajet dep esepteıdi.
«Sektordy odan ári damytýdyń jańa baǵyttary men jobalardy qarjylandyrýdyń jańa mehanızmderin qarastyrý qajet. Sondaı-aq ındıkatorlardy ózektendirý, sý arnalarynyń óndiristik prosesterine keshendi tehnologııalyq jańǵyrtý júrgizý kerek. Buǵan qosa sýmen jabdyqtaý júıelerin tolyq avtomattandyrý jáne bıýdjet shyǵyndaryn azaıtý maqsatynda zamanaýı tehnologııalardy qoldaný kerek», – dedi mınıstr. J.Qasymbektiń aıtýynsha, sýmen jabdyqtaý júıelerin tolyq jabdyqtap, avtomattandyrý óndiristik ysyrapty 15 paıyzǵa deıin, sýdyń paıdasyz aǵyp ketýin 2 paıyzǵa deıin azaıtýǵa múmkindik beredi. Osynyń esebinen jyl saıyn 35,7 mlrd teńge únemdelmek.
Sýmen jabdyqtaý jáne sý tartý sektoryn kommersııalandyrý boıynsha «Nurly jol» baǵdarlamasynda bastalǵan qaıtarymdy qarjylandyrý mehanızmderin odan ári qoldaný aldaǵy ýaqytta da jalǵasady. Buǵan qosa Eýropa Qaıta qurý jáne damý bankimen (EQDB) áriptestik aıasynda sýmen jabdyqtaý jáne sý tartý júıelerin jańǵyrtý boıynsha jalpy quny 24,4 mlrd teńge bolatyn 13 joba iske asyrylýda.
Memlekettik qyzmetter elektrondy formatqa kóshedi
Úkimet otyrysynda qaralǵan úshinshi másele – shaǵyn jáne orta kásipkerlikti sıfrlandyrý. Shaǵyn jáne orta kásikerlikti qoldaý boıynsha «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasynyń is-sharalaryn oryndaý barysy týraly Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov baıandady. Onyń aıtýynsha, egov.kz portalynda bızneske jáne halyqqa usynylatyn 746 memlekettik qyzmettiń 452-si avtomattandyrylǵan, onda 6,8 mln-nan astam paıdalanýshy tirkelgen, olar 190 mln-nan astam qyzmet alǵan. Buǵan qosa mobıldi qosymshany paıdalanǵan 3,3 mln-nan astam qoldanýshyǵa 10 mln-nan astam qyzmet kórsetilgen.
«Bıznes úshin ashyq sıfrly platformany qurý boıynsha jumystar júrgizilip jatyr. Bul — kassalyq jáne býhgalterlik esep júrgizý, personaldy basqarý, taýarlar men qyzmetter qozǵalysyn baqylaý, resýrstardy shyǵyndaý monıtorıngi, elektrondy qujattar aınalymy syndy qyzmetterdi júzege asyrady. Bizdiń boljamdarymyzǵa sáıkes, 2022 jylǵa qaraı 100-den astam IT-kompanııa servısterin platformada jarııalaıdy», – dedi Ulttyq ekonomıka mınıstri.
«Atameken» UKP basqarma tóraǵasynyń orynbasary Eldar Jumaǵazıev bolsa, qalalar men aýdandardaǵy qurylǵan bıznes-ortalyqtardyń sıfrly júıege kóshýi jaıynda maǵlumat berdi. Onyń aıtýynsha, aýyldyq jerlerde qyzmetin júrgizetin kásipkerlerdiń quzyretin kóterý úshin bıyldan bastap sıfrly saýattylyqty arttyrýǵa oqytý baǵdarlamasy iske qosylady. Jyl saıyn oqytýmen 15 myńnan astam kásipker qamtylatyn bolady, búgingi tańda bul baǵdarlama boıynsha 7 myńnan astam adam oqytyldy. Sonymen qatar bıylǵy jyldyń ekinshi jarty jyldyǵynan bastap qanatqaqty rejimde Ulttyq kásipkerler palatasy Astana jáne Almaty qalalaryndaǵy kásipkerlerge qyzmet kórsetý ortalyqtarynyń jumysyn tolyq elektrondy formatqa kóshirýdi josparlap otyr. Bul baǵyttaǵy júıeli jumystardyń júrgizilýi aldymen qaǵazbastylyqtan arylýǵa, bıznesti tekserýdi 30 paıyzǵa qysqartýǵa múmkindik beredi. Sıfrly júıe qoldanysqa engen soń, 2022 jylǵa qaraı kásipkerlik salasyndaǵy shyǵyndar 8,4 mlrd teńgege qysqarmaq.
Erkejan AITQAZY,
«Egemen Qazaqstan»
