Sonaý alpysynshy jyldary Atyraý aımaǵy Isataı aýdanynyń qazirgi Tushyqudyq aýlynda balalyq shaǵyn ótkizgen Aıgúl tórt jasynan dombyraǵa úıir bolǵan. Baldyrǵannyń qabiletin baıqap, dombyra úıretken alǵashqy ustazy óz ákesi, elge tanymal segiz qyrly óner ıesi Narıman Úlkenbaev edi. Mektep tabaldyryǵyn attaǵan jyldardan bastap Aıgúl oqýshylar orkestrinde oınap, on jasynda ónerdegi alǵashqy júldesin alyp, úlken sahnaǵa shyǵa bastady. Ol Qurmanǵazy men Dına, Dáýletkereı, Mámen sekildi kúıshi-kompozıtorlar murasyn dáriptegen dástúrli ortada, nebir kúı sańlaqtarynyń tartqan sazdaryn qulaǵyna quıyp ósti.
Aıgúl izdeniske toly kásibı óner jolynda Tilesh Bádilov, Aıtqalı Jaıymov, Shamǵon Qajyǵalıev, Qarshyǵa Ahmedııarov sııaqty kúı qaǵandarynan tálim aldy. Bolashaǵynan zor úmit kúttirgen shákirtti boıyndaǵy sırek kezdesetin qabileti men eńbekqorlyǵy úlken jetistikterge jeteledi.
Konservatorııadaǵy ustazy, kompozıtor A.Jaıymov sol kezde jas bolsa da birneshe respýblıkalyq jáne Búkilodaqtyq konkýrstardyń laýreaty bolyp úlgergen Aıgúl Narımanqyzynyń oryndaýshylyǵyna arnap «Shalqyma» kúıin shyǵardy. Bul dombyra men fortepıanoǵa jazylǵan «Shalqyma» týyndysy alǵash ret Baký qalasynda ótken (1986) halyqaralyq konkýrsta oryndaldy. Sol kezden bastap osy kúı arnaıy oqý oryndarynyń baǵdarlamalarynda berik oryn alyp, dombyrashylardyń súıikti shyǵarmasyna aınaldy.
Kúıshi Aıgúl Úlkenbaevany qalyń tyńdarman talǵamy bıik, mýzyka álemine jańalyǵymen, tyń bastamalar alyp kelgen jańashyl mýzykant retinde tanıdy. Onyń «Araı» ansamblindegi kúıdi estradalyq árleýmen oryndaýshylyqqa bastaǵan batyl qadamy (1991), jańa formattaǵy «Kerýlen» etnotobyn quryp, qazaq sahnasyna tyń úrdis ákelýi (2007), ...bári-bári onyń eshkimge uqsamaıtyn dara jolyn aıǵaqtaıdy.
Qazaq mýzykasynyń «qońyr» atalatyn tembrıdealyn dombyradan shyǵarý úshin aspap buraýynyń tómen dybystarǵa túsirilýi jetkiliksiz. Bul taqyrypqa qatysty sheber kúıshi Janǵalı Júzbaev mynadaı pikirin ortaǵa salǵan bolatyn: «Qońyr dybys júıkege tımeıdi. Dınadan soń qońyr dybys Aıgúldiń oryndaýynda tyńdaýshysynyń qulaq quryshyn qandyrady. Aıgúldiń myqtylyǵy onyń oı-órisiniń basqasha bolýynda. Onyń bir ózgeshe qasıeti – tembrdi tanýy. Ol qaı dombyrany ustasyn, qońyr dybys shyǵady. Qazir kúıshilerdiń shyryldatyp tartyp jatatynyn jıi estımiz. Al Aıgúldiń tartysynyń bir dybysy, bir notasynyń ózi mazmunǵa, maǵynaǵa toly. Ol oınaǵan kúıdiń bir býynynyń ózi sezimge toly, «ah!» degizedi. Ondaı dybys shyǵarýdy, ókinishke qaraı, oqý oryndarynda úıretpeıdi, bul dástúr qanmen berilse kerek. Ákesi Narıman Úlkenbaevtyń da dombyra tartysy bólek bolatyn».
Osy oraıda aspaptyń ár pernesiniń mánin túsinip, ony durys anyqtaı bilý kúıshige qoıylatyn birden-bir shart dep aıtqan, «dombyra shertkende ony adamsha sóıletip, sol arqyly belgili bir kúıdiń mán-mazmunyn tyńdaýshyǵa tolyq jetkizý kerek» degen kúı anasy Dına Nurpeıisovanyń sózi oıǵa oralady. Dombyra tartatyndar kóp, biraq has sheber kúıshi ǵana osy aıtylǵan sharttan shyǵa bilse kerek.
«Aıgúl – mańdaıy jarqyraǵan kúıshi, – deıdi professor A.Jaıymov, Aıgúlde shyǵarmashylyq minez bar, dúldúl kúıshi. Onyń tartysynyń ereksheligi – kompozıtordyń aıtar oıyn sheberlikpen jetkizýinde. Qaı shyǵarmanyń bolsyn, mazmuny men obrazyn, shyqqan kezeńi men stılin joǵary deńgeıde kórsetedi. Barlyq kúıshilik mektepterdi meńgergen kórnekti mýzykant».
Ult maqtanyshy, kúıshi Qarshyǵa Ahmedııarov Qurmanǵazy atyndaǵy I respýblıkalyq konkýrsta laýreat atanǵan jıyrma jastaǵy dombyrashyǵa «Aıgúl Úlkenbaeva – dombyra qaǵysy, tartý máneri jaǵynan atap aıtýǵa turarlyq jas. Tipti qazaqtyń bolashaq Dınasy, ekinshi Dına deýime bolady» dep baǵa bergen edi. Araǵa ýaqyt sala Aıgúl Narımanqyzynyń óner joly ózine berilgen joǵary baǵaǵa laıyq órildi. Ol dombyrasymen álemdi sharlap, qazaqtyń klassıkalyq (dástúrli) mýzykasyn jerine jetkize nasıhattady. Dombyrasynyń eki ishegine úsh ǵasyrdy toǵystyra bildi. Qazirgi jahandaný dáýirinde de shynaıy ónerdiń tunyǵyn buzbaı, óziniń sara jolymen bıikke kóterip keledi.
Kúıshi Janǵalı Júzbaevtyń pikirine súıensek: «Aıgúldiń deńgeıine kúıshiler bara almaıdy. Ol – izdenimpaz, kúılerdi jarqyratyp shyǵarýǵa kelgende – jańashyl, jarqyn daryn ıesi. Qaı kúıdi alsyn, Táttimbettiń «Kókeıkestisi» me, Qazanǵaptyń «Boz jorǵanyń bógelek qaqpaıy» ma, Esirdiń «Ireńi» me, T.Mombekovtiń «Saltanaty» ma, basqasy ma, Aıgúl tartqanda hıt bop shyǵa keledi. Qolyna túsken kúıler hıtqa aınalyp, birden keńinen tarap ketedi».
Kezinde Ázıdolla Esqalıev dombyraǵa dybys kúsheıtkish pen gıtarany qosyp Mosarttyń «Túrik marshy», Ogınskııdiń «Polonezin» oınaǵan bolatyn. Keıin bul baǵytta dombyrany jańa deńgeıde, jańa qyrynan kórsetken Aıgúldiń repertýary «Araı» ansamblindegi kezinen tyńdarman jadynda. Jańashyl mýzykant mýzyka álemine óz jańalyqtarymen qadam jasady. Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, belgili kúıshi J.Júzbaev: «Eýropada ımprovızasııalyq óner – djaz bolsa, ondaı úrdis shyǵysta da bar, bizdiń dombyradaǵy ónerimiz de ımprovızasııa. Meniń oıymsha, sol djazǵa qaraı (ımprovızasııa turǵysynan) batyl bir qadam jasaǵan kúıshi – Aıgúl. Bul izdenisi órisin taba ma, álde basqasha bola ma, ony aıta almaımyn. Biraq ol djazǵa bara aldy...» dese, professor Aıtqalı Jaıymov: «Aıgúl estradamen qosylyp oryndaǵanda dombyranyń tembrin joǵaltpaýǵa tyrysady, eshýaqytta ulttyq naqysh sheńberinen shyqpaıdy. Mýzykany árleýshi mamandarǵa basqa aspaptyń dombyrany jeńdirmeı oınatýǵa, aldyńǵy planǵa shyǵarýyna talap qoıady. Kúı taqyrybyn bir sátke de joǵaltpaıdy. Eger mýzykanttarymyz kúılerdi osyndaı kásibı turǵyda, úlken izdenistermen usynyp jatatyn bolsa, bunyń esh óreskeldigi joq», – degen bolatyn.
Aıgúl Narımanqyzymen «Tıko-tıko» (Zekınıa de Abreý), «Sing-sing» (Lýı Prıma) jáne t.b. sııaqty djazdyq ımprovızasııany sahnada birge árlep júrgen rıtm-toptyń tanymal kásibı mýzykanttary Erlan Myrzabekov (gıtara), Dmıtrıı Lısýnov (urmaly aspaptar), Edil Janǵabbasov (klavısh), joba jetekshisi Rınat Gaısınder jańa baǵdarlama jasady. Mýzykalyq prodıýser Ádiljan Tolyqbaev (perkýssııa aspaby): «Aıgúl az ýaqytta bizge dombyranyń kórinbeı jatqan múmkindikterin túsinýge kómektesti. Dombyranyń ornyn estradada qalaı aıqynyraq kórsetýge bolatynyn úıretti» dese, Farhat Ibragımov (bas gıtara): «kásibı mamandardyń ózderi de dombyranyń tereń syryn túsine bermeıdi eken. Al Aıgúl Úlkenbaeva ár konsertke birtektes bolyp ketpes úshin san túrli yrǵaqtaǵy kúılerdi muqııat tańdap alady. Eki ishekpen oınalatyn kúılerdiń yrǵaqqa baılyǵy bizdi sonshalyqty shabyttandyryp, sheksiz shyǵarmashylyq qııalǵa jeteleıdi» deıdi.
Mýzykanttardyń aıtqanyn tyńdaı otyryp, qazirgi kezeńdegi ár mýzykantta kúıge degen súıispenshilik pen dombyraǵa degen qurmet osyndaı dárejede bolsa ǵoı degen oı keledi. О́ıtkeni kúı men dombyra qazaqtyń qasıetti qazynasy. Elimizde sońǵy kezderi ulttyq aspapqa erekshe mán berip, 1 shildeni arnaıy Ulttyq dombyra kúni dep belgilep otyrǵany sondyqtan. Al dombyradan tógilgen qońyr dybysty tórtkúl dúnıege taratyp, kúıdiń qudiretin asqaqtatyp júrgen dáýlesker kúıshi, Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń professory Aıgúl Úlkenbaeva shyn máninde halyq kúıshisi.
Baqyt TURMAǴAMBETOVA,
ónertaný kandıdaty, mýzykatanýshy
