Keńestegi Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Jer resýrstaryn basqarý komıteti tóraǵasynyń orynbasary Gúljahan Bımendına «Jer zańnamasyn jetildirý úshin 2018 jyly 4 mamyrda qabyldanǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine jer qatynastaryn retteý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly», Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Jer resýrstaryn basqarý komıtetiniń jer qatynastaryn jáne jerge ornalastyrýdy damytý basqarmasynyń basshysy Janar Qarjanova «Jer komıssııasynyń jumysy týraly», Qyzylorda oblysynyń jer qatynastary basqarmasynyń basshysy Shahmardan Qoıshybaev «Jer zańnamasyna engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlardy aqparattyq nasıhattaý jumystarynyń barysy týraly» degen taqyryptarda baıandamalar jasady.
Keıingi kezderi jer sheteldikterge jalǵa beriledi eken degen sóz el ishin ury ıtteı sýmańdap kezip júr. Ata-babadan amanatqa qalǵan, el qorǵaǵan batyrlardyń qanymen sýarylǵan qaıran jer ustaǵannyń qolynda, tistegenniń aýzynda ketedi eken dep oıbaıǵa attan qosyp, el ishin alataıdaı búldirip júrgender kóp.
Jer komıssııasynyń jumysynda jaqsy jańalyqtar jeterlik. Baıandamashylar jerdi sheteldik kásipkerlerge berýge zańmen tyıym salynǵandyǵyn aıtty. Shekti mólsherden asatyn jerdi bir qolǵa berý de toqtatylady. Áıtpese shenin, shekpenin paıdalanyp, ózin qalada tursa da aýyldyń bar jerin ózine qaratyp alǵandar kóp. Keıbir kásipkerler mal jaıylymdaryn da tolaıymmen satyp alǵan. Aldyna salǵan bes-alty malyn baǵarǵa jaıylym tappaǵan aýyldaǵy aǵaıynnyń janaıqaıyn jýrnalıster qaýymy aýyq-aýyq kóterip júr. Narynqol sııaqty Qytaı memleketimen shektesip jatqan aýdanda orman, toǵaı týrıstik fırmalarǵa berilip ketip, shekara jaq beldeý ashyq qalǵany BAQ-tarda dabyl retinde kóterilgen edi.
Jańa zańnamalyq aktilerde endi osyndaı olqylyqtarǵa jol joq. Biraq baıandamalardy jasaǵanda qur attaı jelgen mártebeli meımandar jer máselesine baılanysty problemalarmen kúndelikti betbe-bet kelip júrgen mamandar suraq qoıǵan kezde «aryq atqa qamshy aýyrdyń» kebin kıip, múdirip qala berdi.
Máselen, belgili bir azamattan memleket muqtajdyǵy úshin jeri múlkimen alynady. Ol azamat jekege alǵan jerin memleketke ótkizýge beıil, biraq sonyń kólemindeı jerge aıyrbastaǵysy keledi. Jer satýǵa, berýge moratorıı jarııalanǵandyqtan, ákimdik oǵan qalaǵan jerin ápere almaıdy. Jalǵa alýǵa jerin ótkizip otyrǵan azamat basqasyna yqylasty emes.
Baıandamalar tarapynan úı-irgelik baý-baqsha úshin endi 1 gektar jer ǵana bólinetindigi aıtyldy. Shıeli aýdandyq jer qatynastary bóliminiń basshysy Nurlan Meńlibaev tap osy mezette bir azamatqa 7 gektar jerge baý-baqsha jasaýǵa qorytyndy shyqqanyn aıtady. Qaýly bir kúnde shyqqandyqtan, 1 gektarǵa shegerýdi zań talaby kótermeıdi. Qaıtpek kerek?! Al Qyzylorda oblysynda jaıylymdyq jer jetise bermeıdi. Sondyqtan Qaraǵandy oblysynan 590 gektar jaıylymdy jalǵa alǵan.
Memlekettik akt Qaraǵandy oblysynyń ıeliginde bolǵandyqtan, olar jalǵa berý, salyq tóletý máselesinde óz bıligin júrgizgisi keledi. Qyzylorda oblystyq jer qatynastary basqarmasynyń mamandary bul sheshimmen keliskisi kelmeıdi. Kimdiki durys?
Jıynda osyndaı pikirtalastar kóbeıdi. Shynyn aıtý kerek, mınıstrlikten kelgen mamandar baıandamany jatyq oqyǵanymen, qoıylǵan suraqtarǵa jarytymdy jaýap bere almady. Birdi aıtyp birge ketti. Mundaı máselelerdiń áli de kún tártibinen túspeı otyrǵanyn aıtyp jaqaýratty. Oryssha-qazaqsha aralastyryp berilgen jaýaptardy tyńdap otyryp, kókeıimizde osy túsindirmelik keńestiń ózine túsindirmelik kómek kerek-aý degen oı qylań berdi.
Jalpy, Qyzylorda – elimizdegi eń qazaqy aımaq. Jıynǵa qatysqan adamdar tarapynan ózge ulttyń birde-bir ókilin kórmedik. Al «Atameken» UQP qurylys departamenti dırektorynyń orynbasary Názıra Úsenova hanym ózin Reseı azamaty sezine me, qaıdam, memlekettik tilde aýzyna bir sóz alǵan joq.
Bizdiń bir qýaqylaý dosymyz bar edi. Kásipker. Sozaq aýdanynda qurylys jumystaryn júrgizgen. Esep-qısap, aqsha berý máselesi týyndaǵanda býhgalter áıeline: «Tek, oryssha sóıle. Áıtpese, aýyl áıelderi anany-mynany surap jaǵadan alady», depti. Rólge engen áıeli qazaqsha bilmeıtin raı tanytqan. Oryssha sóılegen. Sóıtse, ishtegi zaryn shyǵara almaı kúıingen áıeldiń biri: «Suraǵym kóp-aq. Biraq jetkize almaı qor boldym ǵoı», dep ókinipti. Úsenova hanymnyń aldyna barǵan aýyl azamattary da osy kúıdi basynan ótkergen shyǵar. О́z tilińdi mensinbegende jat jarylqamaıtynyn uǵardaı boldyq qoı.
Máseleni bulaısha qabyrǵadan qoıǵanymyzǵa kelsek, túsindirmelik keńes Qyzylordanyń barlyq derlik aýdan, aýyldarynda jumys isteıdi. Jer – halyqtyń taǵdyry, kúnkórisi. Bilgisi, túsingisi keletin máseleler kóp. Aıtaryn aıta almaı, tilin shaınap ketpesin degendik qoı bizdiki. Al Qyzylordada bastalǵan túsindirmelik keńes respýblıkadaǵy alǵashqy jıyn eken. Sodan soń barlyq aımaqtarda jalǵasady. Sondyqtan jer máselesinde kóńilde túıtkil qaldyrmaıtyndaı naqty jaýaptar kerek-aq.
Baqtııar TAIJAN,
«Egemen Qazaqstan»
Qyzylorda oblysy
