Eńbek mıgranttary arasynda juqpaly aýrý kóp

Osy máselege baılanysty Al­ma­­tyda 3 jylǵa sozylǵan «Kó­ship-qonýshylar arasyndaǵy tý­ber­­kýlez ben kóptegen dá­ri­ler­ge kónbeıtin týberkýlezdi (KDK TB) jáne TB/AITV-ny trans­she­karalyq baqylaý men emdeýge arnalǵan is-shara» baǵdarlamasy qo­rytyndylandy. Nátıjesinde «Project HOPE – The People-to-People Health Foundation, Inc.» (Project HOPE) halyqaralyq úki­mettik emes gýmanıtarlyq uıy­my­nyń qoldaýymen úsh jyldyń ishinde Qazaqstanda 44 myńnan as­tam eńbek mıgranty týberkýlezge tekserilgeni jaıly málimet taratty. Olardyń arasynda 1600 adam ókpe aýrýyna shaldyqqan jáne onyń 400-ge jýyǵy sheteldikter.

Joǵarydaǵy juqpaly aýrýlar óz elinen jyraqta jumys istep júr­gen 10 adamda anyqtalatyn bol­sa, onyń tek bireýi ǵana otanyna qaıtarylady. 

Al endi bul baǵdarlamanyń qan­daı járdemi tıdi desek, ambý­la­torlyq fazanyń emdeý keze­ńin­de ishki jáne syrttan kelgen mıgranttardyń kópshiligi aı saı­yn­ǵy motıvasııalyq qoldaýmen qam­tamasyz etilgen. 

Týberkýlezdiń taralý máse­lesi tóńiregindegi basqosýǵa jı­nal­ǵandar, ıaǵnı Project HOPE uıym­das­tyrǵan is-sharada Densaýlyq saq­taý mınıstrligi, Ulttyq ftı­zıopýlmonologııa ǵylymı or­ta­lyǵy, IIM kóshi-qon qyzmeti, Ja­handyq qor, Halyqaralyq kó­shi-qon uıymy, USAID, STOP TB seriktestiginiń jáne seriktes ÚEU men medısınalyq mekemeler ókil­deri biraýyzdan eńbek mıgrasııa­sy men týberkýlezdi baqylaý bir memlekettiń ǵana máselesi emes ek­endigin alǵa tartyp otyr. Ha­lyq­­aralyq mıgrasııalyq uı­y­my­­­nyń baǵalaýynsha, Qazaq­stan­­da mıgrasııalyq úderis baryn­sha kúsh­ti ekeni baıqalady. Jedel da­­­myp otyrǵan ekonomıka men ón­­di­ristiń resýrs óndirý sala­la­­­ry­nyń qarqyn alýy Ortalyq Azııa aımaǵynyń nazaryn ózine aý­daryp otyr. Sol sııaqty BUU ESKATO málimetterine sáıkes, ish­ki jalpy ónimniń 0,57 paıyzyn ne­mese jylyna eń kemi 1,1 mıl­lı­ard dollardy Qazaqstan eńbek mıgranttarynyń esebinen taýyp otyr. 

Alaıda elimizde turyp jatqan mıgranttardyń basym bóliginiń qu­qyqtyq statýsy rettelmegen. Bu­lar – esepte joq eńbek mıgrant­tary, ıaǵnı qashyp-tyǵylyp ta­bys taýyp júrgen, salyq tóle­meı­­tin, áleýmettik qorǵaý ıns­tı­týt­tary­nan, onyń ishinde me­dı­sınalyq kómek pen tıisti orta bilimnen qol úzip qalǵandar. 

Sarapshylardyń aıtýynsha, Ortalyq Azııanyń eńbek mıgranttary kóbine ońtústikten sol­tústikke aýady. Negizgi baǵyt – Reseı Federasııasy men Qazaqstan. Oǵan qosa sarapshylar Ortalyq Azııa­da búginde 10 myńnan astam bos­qyndar men pana izdeýshiler ómir súrip jatqanyn aıtyp otyr. Bul aýǵandyqtar, cheshen ulty, Qytaıdyń etnostyq uıǵyrlary. Al bosqyndardy qabyldaý sany boı­ynsha Qazaqstan taǵy da Or­talyq Azııada 1-orynda. 

Sondyqtan da «Kóship-qoný­shy­lar arasyndaǵy týberkýlezdi já­ne kóptegen dárilerge kónbeıtin tý­berkýlezdi (KDK TB) jáne TB/AITV-ny transshekaralyq ba­qy­laý men emdeýge arnalǵan is-shara» baǵdarlamasy SPID, tý­ber­kýlez jáne bezgekpen kúresý jó­nindegi jahandyq qorynyń qa­ra­jatyna elimizde 2014-2017 jyldar aralyǵynda júzege asyryldy. 

Project HOPE Eýropa jáne Eýra­zııa elderi boıynsha aımaq­tyq aǵa dırektory Marıam Sıan­o-

zovanyń aıtýynsha, bul baǵ­dar­la­ma barynsha mańyzdy óńir­lik komponentterdi qamtyǵan. Máselen, Koh taıaqshasymen kúre­sý­de tabysqa jetý úshin aımaq­ta­ǵy bar­lyq elderdiń kúsh salýy qajet. Bul kúsh biriktirý ǵana emes, ókpe aýrýyn emdeý men baqy­laýdyń bi­rik­ken tetikteriniń ústindegi naq­ty jumys bolǵany jón.

Jahandyq qor baǵdar­la­masynyń menedjeri, Qazaq­stan­da­ǵy Project HOPE ókili Bahtııar Baba­mýradov osy baǵdarlamanyń aıasynda «Project HOPE» uıymy Qazaqstandaǵy Densaýlyq saqtaý, Ishki ister mınıstrlikterimen jáne Ulttyq ftızıopýlmonologııa ǵylymı ortalyǵymen jumys istep, 3 jylda jaqsy nátıjelerge qol jetkizgenin aıtady. Iаǵnı, tý­ber­kýlezge tekserilýdiń qolje­tim­­diliginiń arqasynda mıgranttardyń arasynda 1600 adamda ókpe aýrýy anyqtalsa, onyń 400-i sheteldikter, qalǵany ishki eń­bek mıgranttary. Sondaı-aq bul jer­d­e odan da mańyzdy másele – jo­ba­nyń barlyq seriktesteri arasyn­da qalyptasqan konstrýktıvti árip­tes­tik. Eń bastysy baǵdarlama ba­rysynda 60-tan astam emhana men 10 týberkýlezge qarsy dısp­an­serde kóship-qonýshylarǵa qaıy­rym­dy medısınalyq uıymdar je­lisi qurylǵan. 

Qalaı atasaq ta, eńbek mıgrant­tary arasynda týberkýlezdi ba­qy­laýda ustaý – keshendi másele. Muny ret­teýge memleketter ǵana emes, halyqaralyq qo­ǵam­das­tyq ta barynsha aralasýy mindetti. Baǵdarlama aıasynda elimizdiń segiz óńirinde mıg­ra­nt­tar arasynda týberkýlezdi ba­qylap otyrýǵa úkimettik emes uıymdardyń qatysý úlgisi jasal­ǵan. Mıgranttar arasynda týber­ký­lezdi baqylaýǵa oqytylǵan ÚEU je­lisi qurylǵan. 145 myńdaı mıgra­nt aýtrıch-jumystar arqyly aq­­parattandyrylǵan. Bul san da jo­ǵarydaǵy dóńgelek ústelde jarııa etildi. 

Osy basqosýda «Qamqorlyq» (Almaty) kúızelis ortalyǵy, «Ja­rııa» halyqaralyq qory men Qy­zyl jarty aı qoǵamy (As­tana), «Úmit» (Qaraǵandy), Tal­­dyqorǵandaǵy eńbekpen qam­tý ortalyǵy (Almaty oblysy), «Jol­das» SPID-servıstik uıym­da­­ry qaýymdastyǵy (Shymkent, Aq­tóbe, Aqtaý), «AntıVICh» (Taraz) syndy úkimettik emes uıym­dary eńbek mıgranttarymen ju­mys isteýdiń erekshelikterin eg­jeı-tegjeıli baıandady. 

«Baǵdarlamanyń basty maq­sa­ty – týberkýlezdi anyqtaý men emdeý­ge qoljetimdilikti shekteıtin ke­dergilerdi joıý. Eńbekshi kóship-qo­nýshylar úshin qoljetimdilikti qamtamasyz etý, týberkýlezdi transshekaralyq baqylaý men emdeý boıynsha tıimdi tetikter qurý», dedi B.Babamýradov. 

Baǵdarlamany engizý táji­rı­be­si negizinde «kóship-qonýshylar ara­synda týberkýlezdi baqylaý boıyn­sha nusqaýlyq ázirlenip, be­ki­tildi.

Aınash ESALI,

«Egemen Qazaqstan»

ALMATY