25-inshi Dúnıejúzilik taý-ken kongresi jumysyn bastady

Kongrestiń saltanatty ashylýyna arnalǵan jıynǵa Dúnıejúzilik taý-ken kong­resiniń tóraǵasy Marek Sala jetekshilik jasady. Ol bul halyqaralyq basqosýdyń Dúnıejúzilik taý-ken kongre­siniń qurylýyna 60 jyl, Qazaqstannyń astanasyna 20 jyl tolýy sekildi mańyzdy mereıtoılar qarsańynda ótip otyrǵandyǵyn atap kórsete kele, bas-aıaǵy úsh kúnge sozylatyn bul jıynnyń saladaǵy ınnovasııalar, tórtinshi ın­dýstrııalyq kezeń, sıfr­landyrý máselelerinen bas­tap, óndiris pen naryqtyń kóp­tegen máselelerin qamtı­tyndyǵyn baıandady.

Kongrestiń saltanatty ashylýyna Premer-Mı­nıstrdiń birinshi orynbasary Asqar Mamın qatysyp, sóz sóıledi. Ol qonaqtarǵa el Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń kongreske arnal­ǵan quttyqtaý hatyn oqyp berdi. Bizdiń eli­mizde taý-ken metallýrgııa sala­synyń óte mańyzdy rólge ıe ekendigin, táýelsizdik jyldary Qazaqstannyń osy salasyna 42 mıllıard dollar tikeleı sheteldik ınvestısııa tartylǵandyǵyn, salany senimdi damytý úshin Jer qoınaýyn paıdalaný týraly arnaıy kodekstiń qabyldanǵandyǵyn jetkizdi. Sondaı-aq kongress qonaq­taryn Qazaqstan Úkimeti atynan da quttyqtady.

Elimizdiń taý-ken metallýrgııa kesheninde qazirgi kúni 800-ge tarta kásiporyn, 185 myń adam jumys isteý­de. Táýelsizdik jyldarynda tıisti jumystyń jolǵa qo­ıylýy nátıjesinde Qazaq­s­tan búginde álem boıynsha osy salanyń aldyńǵy qatarly elderiniń birine aınalyp otyr. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev taý-ken metallýrgııa salasyn reformalaýdy Úkimet aldyna mindet etip qoıǵan bolatyn. Qolǵa alynǵan sharalar sala kompanııalarynyń ashyq­tyǵy men álemdik standarttardy ıgerýin damyta tústi. Endi «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń qurylýy bul sektordyń qarjylyq jaǵdaıyn nyǵaıtýǵa, jańa tehno­lo­gııalardy ıgerýge sep­tes­tigin tıgizýi tıis. Osy­ǵan sáıkes el Úkimeti tarapy­nan ın­vestorlarǵa, sala ju­my­sy­na qatysýshylarǵa qold­aý sharalary qolǵa alynyp otyr.

Jıyn moderatory, Dú­nıe­júzilik taý-ken kongresi­niń jetekshisi Marek Sala Qazaqstanda jasalyp jatqan jumystardyń bolashaǵy zor ekendigin aıtty. BUU málimetterine sáıkes 2030 jylǵa qaraı álem halqynyń sany 8,5 mıllıard adamdy quramaq. Mundaı jaǵdaıda metalǵa, taý-ken salasy óndi­retin materıaldarǵa degen suranys eleýli artatyn­dyǵy belgili bolyp otyr. M­áselen adamdardyń kún­de­likti qajetine aınalǵan smartfondardyń jumys isteýi úshin 70-ke jýyq element kerek eken. Bulardyń barlyǵyn taý-ken salasy beredi. Osy rette Qazaq­standaǵy qoınaýy qazynaǵa baı salanyń damýynan úlken úmit kútýge bolady. Máselen elimiz sońǵy jyldardyń ózin­de joǵary surypty alıýmınıı shyǵarýdy jolǵa qoıdy. Sondaı-aq álemde qajet­tiligi arta túsken ferro­qort­palardy berýde. Basqa da tústi metallýrgııa ónimderin shyǵaryp, álemdik naryqqa saýdalaýda Qazaqstan mańyzy arta túsýde.

Munan keıin sóz kezegi ERG S.a.r.l. Dırektorlar ke­ńe­siniń tóraǵasy Aleksandr Mash­kevıchke berildi. Ol óz sózinde taý-ken salasynda­ǵy kompanııalardyń endigi bolashaǵy olar ıgeretin jańa tehnologııalarǵa baılanysty ekendigin aıtyp ótti. Osyǵan oraı Davostaǵy dúnıejúzilik ekonomıkalyq forým jetek­shisi, belgili ekonomıst Klaýs Shvabtyń «О́ndiristegi endigi eń úlken qozǵaýshy kúsh jańa tehnologııalardyń jańaly­ǵy men olardyń jyldam ıgerilýi bolady» degen bolja­myn aýzyna aldy. Sondyqtan ERG S.a.r.l. janynan osydan alty jyl buryn ǵylymı ortalyq qurylǵan bolatyn. Ol jumysyn óristete túsýde. Sonyń nátıjesinde Qazaqstanda qaldyqtardyń ózin qaıta ıgerý isi qolǵa alyndy. О́ndiristik shyǵary­lymdar men qaldyqtardy tıimdi basqarý jobasy iske qosyldy. Bul is 2022 jyldan ári qaraı ózin tıimdi ete túsetin bolady. Mine, osy qanatqaqty joba Qazaqstan­da iske asyryldy. Endi ony basqa elderge de taratýǵa bolady.

Polshanyń Kásipkerlik jáne tehnologııalar vıse-mı­nıstri Tadeýsh Koshchınskıı taý-ken salasynyń mereı­toılyq kongresiniń Astanada ótýi eki jaq úshin de zor mártebe ekendigin eske salyp ótti. Osyǵan oraı Polsha úkimetiniń jedel damyp kele jatqan ári taý-ken salasynda álemdik deńgeıde ózindik orny bar salmaqty elmen áriptestik qarym-qatynasty damytýǵa múddeli ekendigin jetkizdi. Onyń aıtýynsha, bul barlyq taraptarǵa da tıimdi bolar edi. Máselen, Polsha úkimeti taý-ken salasynyń tek tabysty damýy ǵana emes, sonymen qatar onyń adamdar, qorshaǵan orta úshin qaýipsiz bolýyna da barynsha mán beredi. Túptep kelgende munyń bári óndiris qarqynyn arttyrýǵa alyp keledi. Osy baǵytta Polsha Qazaqstanmen óz tájirıbesin bólisýge ázir. Bıznes jobalarǵa monıtorıng júrgizý, baqylaý máse­lesin jolǵa qoıý jóninde jaq­sy konsýltatıvtik keńes­ter bere alar edi. Sondaı-aq bul eldiń qarjy ınstıtýttary da Qazaqstanmen árip­testik qatynas ornatýǵa qyzyǵý­shylyq tanytýda.

Torontodaǵy (Kanada) Taý-ken qor bırjasynyń basshysy Dın MakPerson óz­deriniń álemdegi eń ashyq kom­panııalardyń biri eken­digin jetkizdi. – Sondyqtan álem boıynsha taý-ken sala­syndaǵy aksııalardyń 25 paıyzy osy qor arqyly satyp alynýda. Mine, sala boıynsha segiz jylǵa sozylǵan quldyraýdan keıin aqyry is alǵa basyp otyr. Endi shıki­zatqa degen suranys qaı­ta artatyn túri bar. Mun­daıda korporatıvtik jaýap­ker­shilikti burynǵydan nyǵaıta túsý qajet bolady, osylaı dep sóz qozǵaǵan alystan kelgen meıman «Astana» qarjy ortalyǵynyń qurylǵan­dyǵyna qýanatyndyǵyn bildirdi. Árıne, bul jaǵdaı Qazaqstannyń óńir elderi arasynda ekonomıkalyq kóshbasshy ekendigin bildiredi. Sondaı-aq ol «Astana» qarjy ortalyǵymen áriptestik qatynas ornatýǵa yntaly ekendigin jetkizdi.

ISSA Mining ónerká­siptik qaýipsizdik jónin­degi halyqaralyq assosıasııa­synyń prezıdenti Ýlrıh Mızman (Germanııa) taý-ken salasy boıynsha álemde jyl saıyn 25 myń óndiristik jaraqat alý oqıǵasynyń oryn alatyndyǵyn aıtty. Bul saladaǵy jumystan aýrýǵa shaldyǵýshylar az emes. Búkilálemdik kiris­tiń 4 paıyzynyń ózi osy sala­daǵy jaraqattar men aýrý­lardy emdeýge jumsala­tyndyǵynyń ózi kóp jaıttan syr ańǵartsa kerek. Demek óndiristegi qaýipsizdik pen ekologııalyq sharalar – adamzat úshin erekshe mańyzdy máseleler. Ýlrıh Mızman qaýipsizdiktiń 7 altyn erejesiniń birinshi bolyp taý-ken salasynda qabyldanǵanynan úlken úmit kútetindigin jetkizdi.

Dúnıejúzilik taý-ken kon­gresiniń saltanat­ty ashy­lýynan keıin «Taý-ken ónerkásibindegi tehno­logııalyq ınnovasııalar men úzdik tájirıbeler – bolashaq búginnen bastaldy» degen taqyrypta plenarlyq otyrys bolyp ótti. Onda alǵashqy bolyp sóılegen Qazaqstannyń Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek bul kongrestiń otandyq ken-metallýrgııa keshenin damytý men eldiń halyqaralyq qatynastaryn damytý úshin mańyzdyly­ǵyn atap ótti. Atalǵan keshen elimizdiń damýyna úlken úles qosyp otyr. О́ıtkeni bul sektor eko­no­mıkalyq qur­ylymda mu­naı-gaz salasynan keıin ekin­shi oryndy enshilep keledi.

Elimizdegi ken-metallýr­gııa keshenin damytýdyń ne­gizi baı mıneraldy-shıkizat bazasy bolyp tabylady. Qazaqstan álemde tabıǵı qorlar boıynsha 6-shy oryn alady, mıneraldy shıkizatty óndirýdiń jalpy kólemi boıynsha (munaı-gazsyz) 10-shy oryndy, jan basyna shaqqanda paıdaly qazbalardy óndirý boıynsha úshinshi oryndy ıelenedi. Sala mys, ýran, tıtan, ferroqorytpa jáne polımetaldardyń álemdik naryǵynda usynylǵan jáne aımaqtyq temir, kómir jáne alıýmınıı naryǵyna aıtar­lyqtaı áser etedi. 

– Sonymen qatar búgingi kúnde negizgi strategııalyq mindet – eldegi shıkizatty barynsha óńdeý, sondaı-aq joǵary qaıta qorytýǵa kóshý. Bul mindetter Memlekettik ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda júzege asyrylady, onda óńdeý ónerkásibiniń basqa da salalarymen birge qara jáne tústi metallýrgııa ekono­mıkanyń basym sektory bolyp aıqyndaldy. Búgingi tańda biz 2010 jyldan bastap eksportqa bazalyq metaldardy óndirýdi arttyra aldyq, sondaı-aq jańa ónim túrlerin shyǵarýdy bastadyq dep aıta alamyz, – dedi mınıstr.

J.Qasymbek myrzanyń aıtýynsha, eldegi TKMK damýyna qolaıly ınvestı­sııalyq ahýal yqpal etedi. Osy sózderdiń dáleli – ishki naryqtaǵy oıynshylar Glencore, ArcelorMittal, Posco, Tenaris, EvrazHoldıng, Polymetal jáne basqalardyń belgili salalarda álemdik kóshbasshylarmen ynty­maqtas­tyǵy. 

– О́tken jyldyń aıaǵynda batys aýstralııalyq úlgige kóshý maqsatynda Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly jańa kodekstiń engizilýi mańyzdy bastama boldy. Jańa kodekste salany memlekettik retteýdiń ashyq jáne aıqyn ádisterimen, geologııalyq aqparatqa qoljetimdilikti, ulttyq standarttardy jahandyq deńgeıde úıles­tirýdi qamtamasyz etýde úzdik halyqaralyq tájirıbeler engizildi. Bul qujat álemdik tájirıbe kórsetkendeı, sheteldik ınvestorlardy, sonyń ishinde 60 paıyzdan astam jańa ken oryndaryn ashyp jatqan ıýnıor kásiporyndardy tartýǵa baǵyttalǵan, – dedi mınıstr.

Osy kúni kongress baǵdar­lamasy boıynsha álemniń ár shalǵaıynan kelgen jýrnalıster men otandyq BAQ ókilderine arnalyp baspasóz konferensııasy ótti. Onda barlyq qozǵalǵan máselelerge spı­kerler tarapynan jan-jaqty jaýap berildi. 

Suńǵat ÁLIPBAI,

«Egemen Qazaqstan»