Bálkim, kópshilik astanalyqtar óz qalasynan oryn tepken mundaı uıymdardyń onshaqtysyn atap bere alatyn da shyǵar. Búgin biz Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasyn iske asyrýǵa qatysatyn sondaı uıymdardyń bireýi týraly sóz etkeli otyrmyz. Bul uıym qysqasha túrde – ARTA dep, al taratyp jazǵanda Akkredıtteý jáne reıtıngtiń táýelsiz agenttigi dep atalady. Agenttiktiń qyzmeti EAEO jáne Ortalyq Azııa elderinde bilim berý sapasy men bilim berý qyzmetteriniń básekege qabilettiligin qamtamasyz etýge, joǵary oqý oryndaryn álemdik bilim berý keńistigine ıntegrasııalaý jaǵdaıynda olardyń mártebesi men bedelin arttyrýǵa baǵyttalǵan.
Barshamyzǵa belgili, bilim berý salasynda jahandaný men ınternasıonaldaný qazir trend qatarynda. Osy oraıda, halyqaralyq bilim berý keńistigine ıntegrasııalaný prosesi Qazaqstannyń joǵary oqý oryndarynyń aldyna jańa mindetter qoıyp otyr.
Bilim berý sapasy – kez kelgen bilim berý uıymy jumysynyń ólshemi. Halyqaralyq akkredıtteý joǵary oqý oryndarynyń álemdik standarttarǵa jáne bilim berý sapasynyń talaptaryna saı kelýine kómektesedi. Akkredıtteýden oıdaǵydaı ótý joǵary oqý oryndarynyń bilim berý baǵdarlamalary men túlekteriniń eńbek naryǵynda suranysqa ıe bolýyn arttyrady, joǵary oqý oryndarynyń basty prosesteriniń transparenttiligin qamtamasyz ete otyryp, olardy basqarýdyń turaqty jáne júıeli bolýyna kepildik beredi, olardyń óńirlik, ulttyq jáne halyqaralyq deńgeıdegi reıtıngin joǵarylatady.
Akkredıtteý jáne reıtıngtiń táýelsiz agenttigi (ARTA) dál osy máselemen, ıaǵnı joǵary bilim sapasyn qamtamasyz etýmen aınalysady. Agenttik bilim berý qyzmetteriniń naryǵynda 2011 jyldan beri jumys istep keledi. Qazirgi pozısııalary agenttiktiń bilim berý sapasyn qamtamasyz etý júıesindegi áleýetin damytý men ósirýdiń nátıjesin kórsetip otyr. Qazirgi kúni agenttik bilim berý uıymdaryna eýropalyq ESG standarttaryna saı keletin halyqaralyq akkredıtteý, sondaı-aq joǵary bilim berý sapasyn qamtamasyz etý máselelerindegi bastamalardy keńinen tanytyp, olarǵa jan-jaqty kómektesý boıynsha qyzmetter usynady. Uıym Qazaqstannyń, kórshi elderdiń joǵary oqý oryndary tarapynan senimge ıe bolyp otyr, ony joǵary oqý oryndarynyń dál osy uıymda halyqaralyq akkredıtteý rásiminen ótýge degen umtylysy aıǵaqtaıdy.
Aıta ketetin jaıt, ARTA halyqaralyq turǵydan tanylyp, Qazaqstan men Qyrǵyzstanda ENQA-nyń (Eýropalyq joǵary bilim berýdegi sapany qamtamasyz etý jónindegi qaýymdastyq) tolyq múshesi mártebesine ıe bolǵan alǵashqy akkredıtteý organy bolyp tabylady. Bedeldi sarapshylyq uıymnyń agenttik qyzmetin osylaısha joǵary baǵalaýy sapany syrttaı baǵalaý rásimderiniń eýropalyq ESG standarttaryna saı keletinin rastaıdy.
Bolon júıesi boıynsha jumys isteıtin akkredıtteý organdary úshin Eýropalyq bilim berý sapasynyń kepildikteri jónindegi agenttikterdiń (EQAR) tizilimine kirý eń joǵary jetistik jáne joǵary deńgeıde tanylý bolyp tabylady.
2017 jylǵy maýsymda ARTA EQAR-nyń tizilimine engizildi. Sonymen qatar ol –TMD elderinde Dúnıejúzilik medısınalyq bilim berý federasııasy (DMBF) tanyǵan alǵashqy jáne jalǵyz uıym.
Aǵymdaǵy jyldyń 2-4 mamyrynda qazaqstandyq akkredıtteý agenttigi alǵash ret halyqaralyq akkredıtteý aıasynda Qyrǵyzstannyń burynnan kele jatqan memlekettik joǵary oqý orny – akademık M.M.Adyshev atyndaǵy Osh tehnologııalyq ýnıversıtetiniń bilim berý qyzmetteriniń sapasyna syrttaı baǵalaý júrgizdi. Ýnıversıtettiń bilim berý qyzmetteriniń sapasyn syrttaı baǵalaý ARTA-nyń eýropalyq ESG-2015 sapa standarttarymen úılestirilgen jáne memlekettiń zańnama talaptary eskerile otyryp, Qyrǵyz Respýblıkasynyń joǵary oqý oryndary úshin arnaıy ázirlengen standarttaryna sáıkes júzege asyryldy.
Bilim berý sapasyn arttyrý joǵary oqý oryndary túlekteriniń jumysqa ornalasý múmkindigine, stýdent tóńiregine toptastyryp oqytý ıdeıasyn ilgeriletýge, akademııalyq utqyrlyqty keńeıtýge tikeleı áser etedi, buǵan óz kezeginde bilim berý qyzmetteriniń básekege qabilettiligin arttyrýdyń tıimdi quraldary bolyp tabylatyn yntalandyrýshy orta men ınnovasııalyq oqytý ádisteri de yqpal etýge tıis.
2018 jylǵy 31 mamyrda akkredıtteý jáne reıtıngtiń táýelsiz agenttigi Akkredıtteý keńesiniń otyrysy bolyp, onda ARTA-nyń bizdiń elimizdiń sheginen tys jerde júrgizgen alǵashqy akkredıtteýi týraly sheshim qabyldandy.
Akkredıtteý keńesiniń quramyna Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senaty men Májilisiniń depýtattary, bilim berý salasyndaǵy halyqaralyq sarapshylar, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń, bilim berý uıymdarynyń (QR BǴM), ǵylymı-zertteý mekemeleriniń, jumys berýshilerdiń («Atameken» UKP, «QazAgro» holdıngi» AQ) jáne stýdenttik birlestikterdiń (Qazaqstan stýdentteriniń alıansy) ókilderi kiredi. Akkredıtteý keńesiniń árbir múshesi bilim berý uıymdary men bilim berý baǵdarlamalaryn akkredıtteý týraly sheshim shyǵarý kezinde obektıvti jáne táýelsiz bolatynyna kepildik bere otyryp, Ádep normalarynyń kodeksine qol qoıady, bul – Akkredıtteý keńesiniń aıryqsha quzyreti bolyp tabylady.
Jemisti jumys jyldary ishinde ARTA-da 80-nen astam bilim berý uıymy ınstıtýttyq akkredıtteýden ótip, ártúrli oqytý deńgeıiniń 2000-nan astam bilim berý baǵdarlamasy akkredıtteldi. Uıymnyń bilim berý uıymdaryn akkredıtteý qyzmetin keńeıtip qana qoımaı, sheteldik joǵary oqý oryndaryn halyqaralyq akkredıtteýdi oıdaǵydaı ótkizýi EAEO jáne Ortalyq Azııa elderinde bilim berý sapasyn qamtamasyz etýge jáne halyqaralyq bilim berý keńistiginde kóshbasshylyqqa qol jetkizý jolyndaǵy áleýetti múmkindikterdi damytýǵa baǵyttalǵan.
Astana kórkeıse – elordadaǵy árbir uıym da kórkeıedi. Biz aıtqan ARTA-nyń mysaly osy formýlanyń durys ekenin kórsetedi.
Serik SEIDÝMANOV,
Parlament Májilisiniń depýtaty,áleýmettik ǵylymdar doktory, professor
Alına Jumaǵulova
Akkredıtteý jáne reıtıngtiń táýelsiz agenttiginiń dırektory, zań ǵylymdarynyń kandıdaty
