Mysaly, Shý aýdany, Tóle bı aýylynyń turǵyndary úshin bul kúnde kógildir otyn kirgizý qoljetimdi bolmaı tur. Osy ýaqytqa deıin bas basylym betinde Máken Ýaqtegi bastaǵan aýyl adamdarynyń ýáji de jarııalanǵan bolatyn. Aıtalyq gaz kirgizý úshin Shý aýdanyndaǵy «Parıev» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń uıǵarymymen ár turǵynǵa 400-500 myń teńgeniń kóleminde qarajat kerek. Alaıda tek jalaqyǵa qarap otyrǵan keıbir otbasy bir degende jarty mıllıon teńgeni qaıdan tapsyn. Sondyqtan da aýyl turǵyndary úılerine kógildir otyn kirgize almaı alańdap otyr. Sonymen qatar T.Rysqulov aýdanynyń Iýbıleınyı eldi mekeninde de kezinde kógildir otyn bolǵan. «Eldiń bári pesh jaǵyp otyrǵanda bizde gaz bolǵan» dep eske alady ótken kúndi aýyl turǵyndary. Qaıta kún sanap damýdyń ornyna nege bul aýylda kógildir otynnyń kúni batty? Deı turǵanmen, tabıǵı gazdyń toqtap qalý sebebin kópshilik san-saqqa júgirtedi. Jambyl óńirinde áli de 100-den astam aýyldy gazben qamtý máselesi ózekti bolyp tur.
Jambyl oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń málimetinshe, óńir turǵyndary búginde О́zbekstan memleketiniń Buhara oblysynan jáne jergilikti «Amangeldi» gaz kesheni arqyly óndirilip jatqan tabıǵı gazdy tutynyp keledi eken. Al sońǵy on jyldyń kóleminde óńirde 125 eldi meken gazdandyrylyp, 582 myń 420 turǵyn kógildir otyndy paıdalanýda. Atalǵan basqarmanyń basshysy Nurlan Aldamjarovtyń aıtýynsha, 2019-2025 jyldarǵa arnalǵan jospar boıynsha Jýaly aýdanynda – 19, Jambyl aýdanynda – 16, Talas aýdanynda – 9 jáne Baızaq aýdanynda 18 eldi mekenge gaz qubyry tartylyp, aldaǵy ýaqytta turǵyndar tabıǵı gazdyń ıgiligin kóretin bolady.
«Mundaı ıgilikke T.Rysqulov aýdanynda – 19, Merki aýdanynda – 7, Qordaı aýdanynda – 17, Shý aýdanynda – 30, Moıynqum aýdanynda – 12 jáne Sarysý aýdanynda 14 eldi meken qol jetkizedi. Onyń ishinde Jýaly, Baızaq aýdandarynyń turǵyndary máselesi 2020 jyly tolyq sheshimin tabady dep kútilýde», deıdi basqarma basshysy. Bul árıne jaqsy kórsetkish bolǵanymen, másele tabıǵı gazdy kirgizýdiń tóleminde bolyp tur.
Shý aýdany demekshi, atalǵan aýdannyń Tóle bı aýylyndaǵy másele ótken jyly kóterilgen edi. Rasynda da osy jerde gaz tartýǵa qajetti materıaldardyń ózi qymbat pa, álde bul merdiger kompanııalardyń kóterme baǵasynan týyndaǵan saldar ma degen suraq týady. Tóle bı aýylyndaǵy «Parıev» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń de turǵyndarǵa baǵanyń qymbattaýyn osylaı túsindirgenin turǵyndar talaı ret aıtty. «Gaz júrgizýge qajetti qubyrlardyń baǵasyna keletin bolsaq, Almaty oblysy, Jambyl aýdanynyń Úńgirtas aýyly mańyndaǵy zaýytta jasalatyn polıetılen qubyrlarynyń ár metriniń quny Qaraǵandy temir zaýytynda óndiriletin bolat qubyrlardan eki-úsh ese arzan jáne eki esedeı az kólemde ǵana shyǵyndalatyn jumystary da jeńilge túsedi eken. Menmensigen merdiger bolsa kásipkerlerge Úkimet tarapynan qoldaý kórsetiletinin jeke múddelerine paıdalana otyryp oılaryna kelgenin istep baǵýda», deıdi Shý aýdanynyń qurmetti azamaty Máken Ýaqtegi.
Bálkim óńir turǵyndaryn tabıǵı gazben qamtamasyz etýde jergilikti bıliktiń bir bastamasy qajet bolar. Bastama bolǵanda da halyqtyń paıdasyna sheshiletin dúnıe bolsa, el úshin de ıgilikti bolar edi. Olaı deıtinimiz, Jambyl oblysynyń ákimi Asqar Myrzahmetov jýyrda ótken jıyndardyń birinde «Shý aýdanynda turǵyndardyń gaz qubyryn kirgizýi nege tym qymbat? Ár úıge 400 myń teńge – óte joǵary baǵa», degen bolatyn. Ákim bul máseleni aıtyp qana qoımaı, óńirdegi jaýapty mekeme basshylarynan talap etti.
Bul jerde merdiger kompanııalar qajetti materıaldardyń baǵasyn tym joǵary eseptegen. Aqyry osyndaı jaǵdaı oryn alyp, buqaranyń bas aýrýyna aınaldy. Oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń basshysy Nurlan Aldamjarov sonda «Máselen, keıbir kompanııalar 20 metrlik qubyrdy 206 myń teńgege baǵalasa, bizdiń esepteýimiz boıynsha oǵan 120 myń teńge ǵana jumsalady eken. Bul rette «Jambyl – jylý» mekemesiniń qyzmetin paıdalanǵaly otyrmyz» dep jaýap bergen. Sonymen qatar nátıjesinde gaz ornatý baǵasy eki esege jýyq arzandaıdy eken.
Deı turǵanmen, ákimniń tarapynan «Jambyl – jylý» mekemesine qajetti qujattaryn erterek ázirlep, jumysqa jedeldetip kirisý kerektigi jaıly tapsyrma berildi. Eger atalǵan mekeme jýyq arada jumysyna kirisip, ákimdiktiń alǵa qoıǵan josparyn oryndaıtyn bolsa, turǵyndardyń tabıǵı gazdyń qyzyǵyn kóretin kúni alys emes. Alaıda Jambyl óńirinde 173 eldi meken gazdandyrylǵanmen, sol aýyldardyń ishindegi 88 myń turǵyn kógildir otynmen qamtylmaǵan. Rasynda da mundaı jaǵdaılar árbir aýylda kezdesedi. Oǵan áýeli baǵanyń qoljetimsizdigi áser etýi múmkin. Asqar Myrzahmetovtiń aıtýynsha, birinshi kezekte osy olqylyqtyń orny tolýy tıis. «Eldi mekenderdi gazdandyrý máselesinde sońǵy meje 2025 jyldy kútip otyrmaı, jaqyn jyldarda sheshý máselesin qarastyrýymyz qajet. Tabıǵı gazdy jetkizý barysynda qurylysty júrgizetin mekeme mamandarymen keńese otyryp, jumystyń arzan bolatyn jaǵyn izdestirýge tıispiz», degen edi ákim.
Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy
