Balalar men jasóspirimderdi patrıottyq rýhta tárbıeleıtin tarıhı-tanymdyq «Otyrardy qorǵaý», «Kıeli Qazyǵurt» anımasııalyq fılmderi jáne «Kóne jetigenniń syry» atty 10 serııadan turatyn telehıkaıa astanalyq balǵyndar nazaryna úsh kún boıy úzdiksiz usynylatyn bolady. Atalǵan týyndylar Ońtústik Qazaqstan óńirlik «SAQ» kınostýdııasynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasy negizinde júzege asyp jatqan aýqymdy jumys – «Kıno – rýhanııattyń jańǵyrý kózi» jobasy aıasynda oblys ákimi Janseıit Túımebaevtyń bastamasymen túsirildi. «Kúngeı ólkedegi tarıhı kıeli jerlerdi balalar tilimen nasıhattaýǵa baǵyttalǵan anımasııalyq fılmderge degen betburys urpaq tárbıesine oń áser etýde», dep Ońtústik Qazaqstan oblystyq mádenıet jáne tilderdi damytý basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy Temirhan Asylhan joba mańyzdylyǵyn aıryqsha atap ótti.
«...Týǵan jerge, onyń mádenıeti men salt-dástúrlerine aıryqsha ińkárlikpen atsalysý – shynaıy patrıotızmniń mańyzdy kórinisteriniń biri», – dep Elbasy óziniń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynda erekshe kóńil aýdartqan bul faktor, ıaǵnı Otandy súıý – týyp-ósken jerge, onyń tarıhy men salt-dástúrin bilýge degen súıispenshilikten bastaý alýy tıis. «SAQ» kınostýdııasy qazaqtyń keleshegine qatysty Memleket basshysy meńzegen «Otan – otbasynan bastalady» degen qaǵıdatty búginde óz jumysynda belsendi ustanyp, ár ónimin ulttyq boıaýda bederleýge úzdiksiz úles qosyp keledi. Kúni keshe qazaq kórermeniniń sanasynda úlken silkinis týdyrǵan 75 mınýttyq «Qazaq eli» tolyq- metrajdy anımasııalyq fılmi baldyrǵandardyń ǵana emes, kúlli ulttyń qazynasyna qosylǵan olja bolsa, atalmysh kınostýdııanyń odan keıingi izdenisteri de óziniń taqyryp pen mazmun, taǵylym aýqymdylyǵy jóninen kórermenin rýhanı qýanyshqa keneltýde.
Atap aıtsaq, ótken jyly Memleket basshysynyń baǵdarlamalyq maqalasy aıasynda «Kúsh atasy – Qajymuqan», «Otyrardy qorǵaý», «Kıeli Qazyǵurt» atty 25 mınýttyq 3 anımasııalyq fılm jáne «Kóne jetigenniń syry» atty 10 serııadan turatyn telehıkaıa men «Uly Jibek jolyndaǵy eskertkishter» atty derekti fılm túsirilip, kórermen nazaryna usynyldy.
«SAQ» kınostýdııasynyń dırektory Nurıddın Pátteevtiń aıtýynsha, 15 jyldyq tarıhy bar kınostýdııa osy ýaqytqa deıin 60-qa jýyq tanymdyq, derekti hám kórkem anımasııalyq týyndylardy kishkentaı kórermendermen qaýyshtyrypty. Atalǵan týyndylar Ońtústik Qazaqstan oblysynyń barlyq aýdan, qalalaryndaǵy 1 mıllıonnan astam mektep oqýshylary men turǵyndaryna «Kıno – rýhanııattyń jańǵyrý kózi» jobasy aıasynda kórsetilip, jergilikti telearnalarda da turaqty túrde nasıhattalyp keledi. Sondaı-aq óńirdiń aýdan, qalalarynda da jergilikti ákimdikterdiń qoldaýymen týǵan jer qasıetin tanytatyn «Otyrar dastany», «Kóne qumyranyń syry», «Báıdibek bı» fılmderi jasalsa, osy jyldyń sońyna deıin «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda «Tóle bı» teleserııaly men «Oqsyz», «Ordabasy», «Túrkistan» anımasııalyq fılmderiniń tusaýyn kesý josparlanyp otyr. Sonymen qatar aldaǵy ýaqytta «Qazaq eli» tolyqmetrajdy anımasııalyq fılmin birneshe serııaly sıkldi dúnıege aınaldyrý da kınostýdııanyń alǵa qoıyp otyrǵan aýqymdy jobalarynyń mańyzdy bóligi sanatynda.
– «SAQ» kınostýdııasy túsirip jatqan fılmderdiń deni tarıhı taqyryptardy qamtıtyndyqtan, árbir túsirilim jumysy úlken pikirtalastarǵa arqaý bolyp keledi. Sondyqtan da biz únemi tarıhshylardyń keńesine júginip, kásibı mamandarmen birlese jumys isteımiz. Bul turǵyda, ásirese tarıhshy Jambyl Artyqbaev aǵamyzdyń eńbegi zor. Máselen, búgingi tamashalaǵan «Otyrardy qorǵaý» anımasııalyq fılmin túsirý kezinde túrli tarıhı derektermen betpe-bet keldik. Otyrardy Shyńǵys han talqandady dep kesip aıtpastan buryn, biz áýeli Qaıyr hannyń taqqa kelý kezeńin oqıǵa ózegine arqaý ettik. Áıtse de bul jerde Shyńǵys han men Qaıyr handy dattap nemese jaqtaýdy, olardyń áreketine tarıhı baǵa berýdi kózdegen joqpyz. Kóne Otyrar qalasynyń tarıhy arqyly kishkentaı kórermenderdi týǵan jer tarıhymen tanystyrýdy jáne sol kóne shahardaǵy jergilikti eki balanyń batyl da aqyldy áreketi arqyly baldyrǵandardyń Otanǵa, eline degen súıispenshilik sezimin oıatqymyz keledi. Anımasııalyq fılm degenmen, bul týyndylardyń aýdıtorııasy shekteýli emes. Balalar da, eresekter de qyzyǵyp tamashalaıdy», deıdi «SAQ» kınostýdııasynyń dırektory Nurıddın Pátteev.
Iá, joǵaryda jan-jaqty toqtalyp ótkendeı, tarıhı-tanymdyq derekterdi anımasııa tilinde jetkizýdi birneshe jyldyq kıno túsirý tájirıbesinde sátti paıdalanyp kele jatqan kınostýdııa dırektory jumystaryna til tazalyǵy men dramatýrgııalyq qyzyqty, shıelenisti oqıǵalardy arqaý etýmen qatar, sondaı-aq fılmderine barynsha tehnıkanyń ozyq úlgilerin paıdalanyp, bolashaqta amerıkalyq «The Walt Disney Company» kınostýdııasy ónimderiniń kórkemdik deńgeıimen teń túsetin týyndylardy ómirge ákelýdi armandaıdy. Sol arqyly qazaqtyń tarıhyn jahanǵa máshhúr etkisi keletinin de jasyrmady.
Kınostýdııa basshysynyń ol armanyna barynsha adal ekenin túsirgen jumystarynan aıqyn ańǵaryp, sezinýge bolady. Qazirgi ınternettik júıe ǵalamdyq aqparatty aıadaı alaqanǵa ákelip úıirip bergen jahandaný zamanynda alǵyr da talǵampaz baldyrǵandardy sapasyz jumyspen tańǵaldyryp, olardyń nazaryn ózińe burǵyza qoıý múmkin emes. Sol sebepti de álemdik kınoóndiris básekesine laıyqty bolý kınostýdııa qyzmetkerlerinen az eńbek talap etpeıtini sózsiz. Bul jaýapkershilikti jete sezingen «SAQ» kınostýdııasy ár jumysyn balalarǵa qyzyqty da oınaqy sıýjetpen, túsinikti de kórkem tilmen jetkizýge kúsh salypty. Tarıhı derekter barynsha dáldik pen utymdy tásilde jetkizilipti. Máselen, «Otyrardy qorǵaý» anımasııalyq fılminde negizinen adamdar, onyń ishinde balalar tanymy arqyly kóne qala tarıhy nanymdy sýrettelse, «Kıeli Qazyǵurt» fılminiń kórkemdik deńgeıi jan-janýarlar men ańdardyń qarym-qatynasy, tabıǵaty arqyly utymdy ashylǵan. Árqaısysy 25 mınýttan turatyn trıptıh derekterdi saýatty saraptaýynyń, sıýjetti qyzyqty etip sóılete bilýiniń nátıjesinde, bala turmaq, eresek kórermendi de jalyqtyrmaıdy. Osy tusta keıipkerlerdi bala tanymyna saı shynaıy beıneleı bilgen anımator mamandardyń da eńbegin aıryqsha atap ótý oryndy.
Jarty ǵasyr buryn qazaq topyraǵynda ómirge kelgen Ámen Qaıdarov esimimen tikeleı baılanysty ulttyq anımasııa óneri búginde zamanaýı tehnıka men tarıhı taqyryptarǵa tyń kózqaras negizinde beıneli kóz tigýiniń nátıjesinde ózgeshe órnek túzip, jańasha baǵyttaǵy kórkemdik bıikke qol jetkizgendigine «SAQ» kınostýdııasynyń kóne qalalar tarıhynan syr sherter sıkldi trıptıhyn tamashalap, elordalyq kishkentaı kórermendermen birge qýana qol soqtyq. Astananyń 20 jyldyq mereıli toıyna jasalǵan bul tartý bas shahar baldyrǵandaryna tarıhı-tanymdyq taǵylymymen qatar esten ketpes rýhanı qýa-nyshyn da qosa syılaǵany sózsiz.
Nazerke JUMABAI,
«Egemen Qazaqstan»
