Tárbıe tálimi: Birigip izdený oqýshynyń senimin arttyrady

Ja­ńa ǵasyrdyń perzentteri za­man­ǵa saı tehnologııalardy tez meńgerýge qabiletti. Qıyn tap­syrmalardyń ózine zerdelilik tanytady. Alaıda bastaýysh synypqa endi qabyldanǵan ba­lalardyń bir-birlerine, mektep talabyna úırenip ketýine bi­raz ýaqyt kerek. Eki jyl bu­ryn qabyldaǵan synybymda osyndaı jaǵdaı boldy. Oqý­shylardyń bári derlik ozat, oqý úlgerimderi jaqsy. Sabaqtan bos ýaqyttarynda úıirmelerge qatysady. Biraq qaıda bolsa da birigip emes, jeke barǵandy qalaıdy. Bir-birimen pikir almasý, birigip taldaý kezinde qına­lady. Ortamen qarym-qatynas jasaý jaǵy damymaǵan. Ustaz re­tinde bul jaǵdaı meni oılantpaı qoımady. 

Oqýshylardyń bir ujym bolyp qalyptasýy úshin ne is­teýim kerek? Sabaq berip tur­­­ǵan kezde de osy máselege na­zar aýdaratyn­myn. Balalar­dy bir-birin syı­laýǵa, tyń­daý­ǵa, kómektesýge baý­lý bas­ty maqsatyma aınal­dy. Izde­nýlerim nátıjesiz qal­mady. RWCT baǵdarlamasy ar­­qy­ly suraqtaryma jaýap tap­­tym. Bul baǵdarlama meni qy­­zyq­tyrdy, oqýshylaryma da ózgeris ene bastady. Cabaqtyń mazmunyna baılanysty strategııalardy únemi paıdalanyp otyrdym.Oqýshylardyń pánge degen qyzyǵýshylyǵy jáne toppen jumys isteý arqyly uıym­shyldyǵy arta tústi. Sabaq barysynda uıymdasyp, paıdaly is­pen shuǵyldaný arqasynda ujym qalyptasa bastady. Oqý­­­shy­­lardyń ózara qarym-qa­­tynasy, olardyń birlesip at­qa­ra­tyn isteri men maqsat-múd­deleriniń bir arnaǵa toǵysýy meni qýantady. 

Bıyl bul oqýshylar tórtinshi sy­nypta oqıdy. Oqý jylynyń ba­synda synypqa jańa oqýshy­lar keldi. Bir qyzyǵy, olar or­ta­ǵa tez beıimdelip ketti. Qa­­­­lyp­­tasyp qalǵan ujym esh­kim­­di shettetpedi. Tek Marat esim­di oqýshy ǵana til tabysýda biraz qınaldy. Minezi tuıyq, bilgenin basqalarmen bólispeıdi, ózine senimsiz. Oqýshymdy bul jaǵdaıdan shyǵarǵym kelip, taǵy da RWCT baǵdarlamasyna súıendim. «Daýys pen Kórinis» jýrnalynan Sallıdiń «Bilimdi suraq retinde berý, suraq arqyly bilim alý» atty maqalasyn qaı­­ta-qaıta oqıtynmyn. Maqa­ladaǵy Krıstiń «Suraq saba­ǵy sıklin» qoldanýy meni qyzyq­tyrdy. Suraq saba­ǵyn engizý – muǵalimniń dánekerlik rólin qoldaıtyn úderis. Dánekerdiń róli bilim men balanyń qabi­letiniń, tapsyrmanyń qajettigi nemese oqytylyp otyrǵan áre­kettiń arasyndaǵy kópir tárizdes. L.S.Vygotskıı muny balanyń ósilip-jetilý aıma­ǵynda bolatyn jumys dep ataıdy. Ba­lanyń shyn mánindegi jetilý deń­geıi problemany óz kúshimen sheshýi arqyly anyqtalady. «Suraq sabaǵy» sıklin óz táji­rıbemde qoldana otyryp, Maratty baqylaýda ustadym. Onyń kimmen áńgi­meleskenin, qandaı suraq qoı­ǵanyn únemi jazyp otyrdym. Alǵashynda «Ádebıettik oqý» sabaǵyna qa­tysty nomenkla­týralyq su­raqtardy qoıyp júrdi. Abaıdyń qara sóziniń maǵynasy, óleńdi qara sózge qalaı aýdarýǵa bolady? Bul suraqtardy qoıý bary­synda ol joldastary­nan jaýap alatyn boldy, synyp­tastarynyń suraqtaryna oılanyp, jaýap izdeı bastady. Dostarymen ortaq máseleni she­­shýde qarym-qatynas ornyǵa tústi. Men Marattyń suraq qoı­ǵan kezinde kózinen ushqyn atyp, ózine degen senimdiligi ornyǵa bastaǵanyn baıqadym. 

Birde «Dúnıetaný» saba­ǵynda «Ǵarysh týraly alǵashqy tú­sinik» taqyrybyn oqydyq. Bul sabaqta Marattyń suraǵy kúrdelene tústi. Ol synyptastaryna «Kún júıesiniń quramyna qandaı aspan deneleri kiredi?» degen suraq qoıdy. Kútpegen suraqqa oqýshylar jaýap izdeı bastady. Men Marattan dosyna kómektesýdi suradym. Ol ózi oqyǵan kitaptardan, aqparattar men derekterden málimetter berdi. Birde sabaq sońynda bir top oqýshymen óz ólkesiniń eko­logııalyq jaǵ­daıyn aıtyp áńgimelesip otyrǵanyn kór­dim. Qorshaǵan orta problemalaryn sheshýge qalyptastyrý maqsatynda Maratqa taqyryptan tys tapsyrmalar berip otyrdym. Mektep kóleminde óte­tin «Ǵy­lymǵa qadam» atty kon­fe­ren­sııaǵa óz ótinishimen daıyndala bastady. «Lastanǵan aýanyń Batys Qazaqstan halqynyń densaýlyǵyna zııany» degen ta­qyryptaǵy ǵylymı izdenis jumysyna ol bar yntasymen daıyndalǵany ustaz retinde mereıimdi ósirdi. Kitaphanaǵa bar­dy, qala ekologterimen kezdesti, aýrýhana dári­ger­le­rinen suhbat aldy, muǵa­limdermen oı bólisti. Osy kezde de RWCT baǵ­darlamasyna súıenip baǵyt be­rip otyrdym. Taqyryp tańdaý, ın­tervıý alý, nobaıyn jazý, qaıta óńdeý strategııalary oqý­shynyń izdenis jumysyn ár­lendirip, onyń qulshynysyn art­tyra tústi. Nátıjesinde konferen­sııada Marattyń izdenis ju­mysy joǵary baǵalandy. Kon­ferensııaǵa qatysqan oqý­shylar men muǵalimder bul ju­mysty sharanyń qalalyq ke­zeńine usyndy. Keıin tipti res­pýblıkalyq «Ǵylymı joba» zertteý jumysy saıysynda birinshi orynǵa ıe boldy. Bul Marattyń jetistigi jáne ǵy­lymǵa jasaǵan alǵashqy qadamy edi. Bir kezdegi úndemeıtin, ózi­men ózi tomaǵa tuıyq qana jú­retin oqýshymnyń qazir sabaqqa, aınalasyna degen kózqarasy ózgergenin kórý maǵan qýanysh syılady. Mundaı mysaldar az emes. 

Aıtqym kelgeni, jańa peda­gogıkalyq tehnologııalardy qoldaný arqyly keremet kórset­kishterge qol jetkizýge bolady. Syn turǵysynan oılaýdy damytý baǵdarlamasy oqýshynyń bilimge degen qushtarlyǵyn arttyryp qana qoımaı, ózdiginen izdenýge múmkindik beredi. Al muǵalim úshin zerdeli shákirtiniń jeńisinen artyq qandaı qýanysh bar? 

Elmıra ESMUQANOVA,

aǵylshyn tilin tereńdetip oqytatyn tehnıkalyq gımnazııa muǵalimi

ATYRAÝ