– Qurmetti mınıstr myrza, Sizdiń oıyńyzsha baýyrlas memleketter – Qazaqstan men Túrkııa arasyndaǵy yntymaqtastyq búgingi kúni qalaı damyp jatyr?
– Byltyr baýyrlas memleket – Qazaqstanmen dıplomatııalyq baılanystar ornatylýynyń 25 jyldyǵyn aıryqsha atap óttik. Túrki áleminiń lıderi – Prezıdent N.Nazarbaevtyń kóregen basshylyǵymen Qazaqstan damýdyń dańǵyl jolyndaǵy nyq qadamdarymen álemdik sahnada syıly orynǵa ıe boldy. Qazaqstannyń osy jetistikterine biz de aıryqsha qýanyshtymyz.
Baýyrlas elder arasyndaǵy baılanystar saýda-ekonomıkalyq, qorǵanys ónerkásibi, energetıka, baılanys, bilim, mádenıet jáne týrızm tárizdi ártúrli salalarda nyǵaıyp jatyr. Túrik kompanııalary Qazaqstan ekonomıkasyna barlyǵy 3,2 mıllıard dollar tikeleı ınvestısııa quıdy. Eki eldiń saýda kólemi byltyr aldyńǵy jylǵa qaraǵanda 23%-ǵa artyp, 2,4 mıllıard dollarǵa jetti. Bul kórsetkishterdi odan ári arttyryp, memleket basshylarymyz atap kórsetken 10 mıllıard dollarǵa jetkizýdiń múmkindikteri qarastyrylýda.
Ortaq tarıhı jáne mádenı tamyrlastyǵy bar memleketter arasyndaǵy baılanystar qarqyndy damyp keledi. Qazaqstandyq týrısterdiń Antalıa sııaqty óńirlerimizdi tańdaýy qýantady. Sondaı-aq qazaqstandyq jastar Túrkııanyń joǵary oqý oryndarynda bilim alyp jatyr.
– 2009 jyly Qazaqstan men Túrkııa arasynda Strategııalyq seriktestik kelisimine qol qoıylǵan soń memleketterimiz arasyndaǵy baılanystar jańa satyǵa kóterildi dep aıtýǵa bolady. Osydan keıingi ózgeristerge toqtalyp ótseńiz.
– Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev 2009 jyly Túrkııaǵa kelgen kezde qol qoıylǵan Strategııalyq seriktestik kelisiminen keıin elderimiz arasynda Joǵary deńgeıli strategııalyq yntymaqtastyq keńesi quryldy. Alǵashqy jıyny 2012 jyly prezıdentter basshylyǵymen mınıstrlerden qurylǵan delegasııalar arasynda ótkizilip, yntymaqtastyqtyń túrli deńgeıleri qarastyrylǵan aýqymdy seriktestik mehanızmin qurady. Bıyl jazda Túrkııada úshinshi jıyny ótkizilýi josparlanǵan Keńes barysynda aqsaqalymyzdy qonaq etý biz úshin úlken mártebe dep oılaımyn.
Strategııalyq baılanystarymyzdyń negizgi lokomotıvi – joǵary deńgeıli saıası qarym-qatynastar men saýda yntymaqtastyǵy. Geosaıası turǵydan Eýrazııanyń kindiginde ornalasqan baýyrlas Qazaqstanmen qazirgi yntymaqtastyǵymyzdy, ásirese kommýnıkasııa jáne energetıka tasymaldaý salalarynda júzege asyrýǵa barlyq múmkindikter bar. Kaspııden ótetin Orta dáliz bastamamyzben byltyrǵy jyldyń qazan aıynda ashylǵan Baký – Tbılısı – Kars temir jolynyń Aqtaý jáne Quryq porttary arqyly Qazaqstan temir jol jelisine qosylýy tek qana eki memleket emes, sonymen qatar sol óńirdiń ekonomıkalyq jáne saýda baılanystaryndaǵy áleýetti qoldaný jolynda mańyzdy qadam.
Elimiz Kaspıı basseıniniń álemmen ıntegrasııasyn júzege asyrý maqsatynda sol óńirdegi memlekettermen yntymaqtastyq quryp, úlken jobalardy júzege asyryp jatyr. Baký – Tbılısı – Jeıhan munaı jáne Baký – Tbılısı – Erzýrým tabıǵı gaz qubyr jelisimen Baký – Tbılısı – Kars temir jolynan keıin 12 maýsymda ashylý rásimin ótkizgen TANAP jobasy osy bastamalardyń eń sony úlgisi. Kaspıı resýrstaryn tıimdi marshrýttarmen álemdik naryqqa jetkizý arqyly aımaqta yntymaqtastyq jáne ekijaqty senimniń damýyna úles qosatynyna kámil senemiz.
– Bıyl Qazaqstannyń elordasy Astananyń 20 jyldyǵy. Astananyń salynýyna túrik merdigerlerdiń zor úles qosqany belgili. Jyl saıyn ósip-ónip kele jatqan Astananyń halyqaralyq arenadaǵy jáne túrki álemi úshin mańyzyna toqtalyp ótseńiz.
– Astananyń elorda bolýynyń 20 jyldyǵymen barsha qazaq baýyrlarymyzdy quttyqtaımyn. Astananyń Elbasy Nursultan Nazarbaev basshylyǵyndaǵy táýelsiz, zamanaýı jáne gúldengen Qazaqstannyń jarqyn bolashaǵynyń boıtumary bola beretinine senimdimin.
Astana elorda bolyp jarııalanǵan kúnnen bastap qarqyndy damyp, táýelsiz Qazaqstannyń sımvolyna aınaldy. Qalanyń damýyna túrik iskerleriniń, sáýletshi, ınjener jáne jalpy jumysshylardyń úlken úles qosqanyn maqtanysh etemiz. Túrik kompanııalary Beıbitshilik jáne kelisim saraıy, Haziret Sultan meshiti, Nazarbaev Ýnıversıteti kampýsy, Qazmedıa ortalyǵy tárizdi qalanyń kórkine aınalǵan mańyzdy ǵımarattardyń qurylysynda qoltańba qaldyrdy. Qazir elordada boı kótergen ǵımarattar – Qazaqstannyń bizdiń kompanııalarǵa degen senimimen qatar, eki eldiń birlese atqarǵan ortaq jumysy nátıjesinde paıda bolǵan sınergııanyń naqty úlgisi.
Astananyń jahandyq jáne aımaqtyq máseleler qarastyrylǵan mańyzdy dıplomatııa ortalyǵyna aınalýyn da úlken rızashylyqpen baqylap otyrmyz. Sırııa taqyrybyndaǵy Astana kezdesýlerimen qatar, byltyr qyrkúıek aıynda Prezıdent Erdoǵanmen birge biz de qatysqan Islam Yntymaqtastyǵy Uıymynyń Birinshi ǵylym jáne tehnologııa sammıti tárizdi halyqaralyq sharalar Astana men Qazaqstannyń oń ımıdjin nyǵaıta túsedi.
Qazaqstannyń osy jetistikterinde táýelsizdik alǵannan keıin Nursultan Nazarbaev basshylyǵymen júrgizilgen dıalog pen beıbitshilikti kózdeıtin belsendi syrtqy saıasattyń mańyzy úlken.
– Elderimiz arasyndaǵy baılanystardy nyǵaıtýdaǵy memleketter basshylarynyń úlesteri týraly oılaryńyzben bólisseńiz.
– Eki lıder arasyndaǵy shynaıy dostyq memleketaralyq baılanystardyń odan ári tereńdeýine úlken úles qosady. Qos el arasyndaǵy joǵary deńgeıli issaparlardyń jıiligi osynyń bir kórsetkishi. Astanadaǵy Sırııa kezdesýleri eki memlekettiń Sırııada soǵystyń toqtaýyn qamtamasyz etý, beıbit ómirdi qaıta qurý isine qosqan úlesiniń eń basty mysaly.
Memleketterimiz BUU, IYU, AО́SShK tárizdi kópjaqty platformalarda da bir-birine qoldaý kórsetip, dánekerlik, mádenıetter jáne órkenıetter dıalogy, terrorızm jáne ekstremızmmen kúres, gýmanıtarlyq kómek tárizdi salalarda yntymaqtastyq júrgizýde. Elimiz Qazaqstannyń 2017-2018 jyldary BUU Qaýipsizdik keńesi músheligine saılanýyna da qoldaý kórsetti. 2016 jyly Ystanbulda ótkizilgen HIII Islam Yntymaqtastyǵy Uıymynyń sammıtinde eki prezıdent tarapynan qabyldanǵan «Islamı jaqyndaý» taqyrybyndaǵy deklarasııa – musylman memleketter arasynda shydamdylyq pen dıalogtyń nyǵaıtylýyna nazar aýdarǵan mańyzdy bastama.
– Túrki áleminiń ortaq uıymdarynda mádenı qundylyqtar men tarıhı negizge baılanysty mańyzdy jumystar júrgizilýde. Qurmetti mınıstr myrza, túrkitildes memleketter yntymaqtastyǵynyń keleshegine, Qazaqstannyń osy turǵydaǵy róline qandaı baǵa beresiz?
Túrki keńesi, TÚRKSOI, Halyqaralyq Túrki akademııasy jáne Túrki mádenıeti men murasy qory túrki áleminiń ortaq qundylyqtaryn dáripteý turǵysynan óte paıdaly ister atqaryp jatyr. Túrki álemin mádenı turǵydan qoldaǵan uıymdar qurylǵanyna kóp ýaqyt ótpese de, qarqyndy jáne tabysty isterimen ortaq maqsatymyzdy pash etý turǵysynan paıdaly is-sharalardy júzege asyrdy.
Túrki áleminiń lıderi Nursultan Nazarbaev atalǵan ortaq uıymdardyń qurylýy men ári qaraı damýyna kórsetken qoldaýy men bastamalary arqyly kóshbasshy rólge ıe bolýda. TÚRKSOI-dyń Bas hatshysy qyzmetin Qazaqstan azamaty Dúısen Qaseıinov atqarýda. Túrki keńesiniń kezekti Bas hatshysy Baǵdat Ámreev bolady dep sheshildi. Túrkııa Qazaqstannyń jáne Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń osy baǵyttaǵy jumystaryn árdaıym qoldap keledi.
Atqarylatyn sharýa áli de jetkilikti. Osy rette tili, dini jáne mádenıeti ortaq elderimiz arasyndaǵy tarıhı, mádenı jáne gýmanıtarlyq baılanystardy nyǵaıtý maqsatymen qurylǵan bul uıymdarǵa budan da úlken qoldaý kórsetý qajet dep oılaımyn. Qazaqstannyń ortaq uıymdarǵa qoldaýynyń odan ári jalǵasyn tabatynyna, arta túsetinine senimim mol.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Qambar AHMET,
«Egemen Qazaqstan»
