Sondaı-aq olar elimizdiń batys óńirinde maral ósirip, onyń ónimderin turǵyndar ıeligine usynýǵa batyl bel býǵandary da aıtylǵan edi. Bul úshin olarǵa 700 gektar jer bólinip, 15 shaqyrymǵa sozylatyn aýmaqtyń túgeldeı qorshalǵany da kórsetildi. Bul arada erli-zaıypty kásipkerler maraldyń múıizinen emdik jáne dárilik zat alyp, sonyń negizinde pantoemdeý ortalyǵyn ashýdy kózdeıtinin oqyrmandarǵa jetkizýdi maqsat etkenbiz. «Bıznestiń jol kartasy -2020» baǵdarlamasyna saı paıyzdyq mólsherlemeni sýbsıdııalaý arqyly alynǵan 150 mıllıon tenge kólemindegi nesıe jergilikti kásipkerlerdiń alǵa qoıǵan maqsattaryn oryndaýyna jol ashty. Munyń basty mysaly qazirgi kúni Mártók aýdanynyń Qazan aýylynda «Zárý» pantoemdeý ortalyǵynyń boı kóterip, iske qosylǵany bolyp otyr. Qalaı degende de búgingi kezde Aqtóbeniń tabıǵaty maral ósirýge keri áserin tıgizbegeni oń eleýli faktor dep bilemizsonyń basty bir mysaly osydan bir jyl buryn Shyǵys Qazaqstan rblysynyń Qotanqaraǵaı aýdanynan jetkizgen birde-bir maraldyń shetinemegeni. Sóıtip erli-zaıypty Ertarǵyn jáne Baný Tilegenovter Aqtóbeniń aýa-raıy men tabıǵı klımattyq ereksheligi jaǵdaıynda maral sharýashylyǵyn órkendetýge ári onyń ónimderin utymdy paıdalanýǵa bolatynyn tolyqtaı dáleldedi. Qazirgi kezde munda maral múıizimen ortalyqtyń paıdalanýǵa berilgeni – adamdardyń densaýlyǵyn jaqsartýdyń basty bir joly retinde qarastyrylǵan. Bul tek Aqtóbede ǵana emes, elimizdiń batys óńirlerinen, sonyń ishinen TMD aýqymynan adamdardyń arnaıy kelip em alýyna qajetti jaǵdaı týǵyzady.
Oıdy oı jalǵaıdy. Osy arada tutastaı egemen elimiz boıynsha maral ósirýge jańasha kózqaras ornyqtyrý máselesi tuńǵysh ret qashan qolǵa alynǵan degen zańdy saýal týyndaıdy. Tıisti jýrnalıstik taldaýlar men zertteýler bul istiń bastaýynda Shyǵys Qazaqstan oblysynyń burynǵy, Aqtóbe oblysynyń búgingi ákimi Berdibek Saparbaev pen respýblıkalyq maral sharýashylyǵy palatasynyń tóraǵasy Nurlan Toqtarov turǵanyn kórsetedi. Iаǵnı el-jurttyń qamy men jaǵdaıyn kózdegen osy eki tulǵa elimizde alǵash ret maral jáne ara sharýashylyǵyn damytý jóninde anaıy baǵdarlama ázirlep, ári osy baǵdarlama memleket basshysynyń tarapynan qoldaý tapqanyn búginde bireý bilse, bireý bile bermeıdi.
Ekinshiden maral sharýashylyǵy sonaý HIH ǵasyrda Altaıdan bastaý alǵany da tarıhı derekterden jaqsy málim. Sol kezde qytaı kópesteri ańshylardan jabaıy maraldardyń múıizin satyp alatyn bolǵan. Bul aqsha olar úshin ájeptáýir nápaqa eken. Keıin bul is júıeli jolǵa qoıylyp, halyq sharýashylyǵynyń tutas bir salasyn qurady. Sonyń ishinde Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Qotanqaraǵaı aýdanynda maral ósirýmen aınalysatyn úsh sharýashylyq boldy. Al elimiz egemen alǵannan keıin onyń sany 7-8 ese ósip, búgingi kúni respýblıka boıynsha 23-ke jetti. Bir sózben aıtqanda maral sharýashylyǵyn damytý belgilengen standarttarǵa syıa bermeıtin, óte jaýapty da kúrdeli is. Beıneti de, zeıneti de mol bıznes. Soynmen birge bul birden paıda men tabys ákele qoımaıtyn, ári shyǵyndy kó kereksinetin dástúrli emes sala deıdi respýblıkalyq maral sharýashylyǵy palatasynyń tóraǵasy Nurlan Toqtarov.
Sondaı-aq onyń aıtýynsha Berdibek Saparbaev Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi qyzmetinde bolǵan kezde osy dástúrli emes sharýashylyqty damytý jónindegi utymdy usynystary Úkimet tarapynan túsinistikpen qabyl alynyp, osy tusta úkimetten arnaıy sýbsıdııa bólingen eken. Bul jaǵdaı istiń alǵa jyljýyna ájeptáýir septegen tıgizgen.
Taǵy bir jaǵymdy jáıttiń biri sala janashyry málimdegendeı álemde buǵy jáne maral ósirýshilerdiń uıymy bar. Onyń quramyna Reseı, Qytaı, Jańa Zelandııa, Avstrııa, Shvesııa jáne Qazaqstannyń ókilderi kiredi. Osy uıymnyń óz tósbelgisi bar eken. Bul belgi buǵy jáne maral sharýashylyǵyn damytýǵa súbeli úles qosqan jandarǵa ǵana beriledi deıdi N.Toqtarov. Mundaı tósbelgini uıymnyń úılestirý keńeisiniń sheshimine sáıkes Aqtóbe oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev jáne elimizdiń batys óńirinde maral sharýashylyǵyn órkendetýge kirisken aqtóbelik kásipker Ertarǵyn Tilegenov ıelengen.
Qazan aýylynda ashylǵan múıizben emdeý ortalyǵynda klıentter úshin barlyq ınfroqurylymdyq júıeler men qajetti quraldar bar. Eki qabatty shıpajaı ǵımaraty 50 adamǵa arnalǵan. Oǵan kelýshilerge beriletin emdik sharalar 7-10 kúnniń tóńireginde belgilengen. Munda arnaıy vanna qabyldaý jáne massaj kabınetteri jasaqtalǵan. Sonymen birge em alýshylar úshin ashana, lıýks jáne jýynatyn bólmeler, sondaı-aq dárigerler kabınetteri bar. Onyń bári tıisti zamanaýı qondyrǵylarmen jabdyqtalǵan. Mundaǵy sándi de sapaly jıhazdar aqtóbelik kásipkerlerdiń qoldarynan shyqqany da atap aıtýǵa turarlyq is. Ortalyqta taıaýdaǵy kezde otyz adam turaqty jumysqa qamtylmaq. Dál qazirgi kúni jıyrma adam qyzmetke qabyldanypty.
Taǵy bir aıta keterlik másele úkimet tarapynan beriletin nesıelik qarajatqa qosa aqtóbelik erli-zaıypty kásipkerlerge oblystyq bıýdjetten de sýbsıdııa tóleý sharalary kózdelgen.
Sóz joq, bul jarqyn da biregeı joba. Baıypty bastama. Osy arqyly «Zárý» pantoemdeý shıpajaıy maraldyń múıizimen emdeý prosedýralaryn júrgizetin Aqmola oblysyndaǵy «Oqjetpes» shıpajaıy, Pavlodar oblysyndaǵy «Chernoıarskaıa Jemchýjına» demalys úıi jáne Astana qalasyndaǵy «Qotanqaraǵaı» men Almatydaǵy «Qazaqstan» shııpajaılarynyń qataryn tolyqtyryp otyr. Iаǵnı elimizdiń Batys óńirinde turǵyndardyń densaýlyǵyn jaqsartýǵa kómegin tgizetin taǵy bir kelisti keshen paıdalanýǵa berildi. Mundaıda bárekeldi demegende ne demekpiz!
Temir Qusaıyn,
«Egemen Qazaqstan»
Aqtóbe oblysy, Mártók aýdany
Qazan aýyly
Sýrette: maraldar jáne «Zárý» pantoemdeý ortalyǵynyń syrtqy kórinisi
