Ortalyq saılaý komıssııasynyń málimetine súıensek, R.Erdoǵan 52,55 paıyz qoldaýǵa ıe bolǵan. Al oppozısııanyń basty ókili Mýharrem Inje 30,79 paıyz daýys jınady. Halyqtyń Demokratııa partııasy basshysy Selehattın Demırtashqa elektorattardyń 8,36 paıyzy daýys bergen.
Aıta ketý kerek, eldegi aımaqtardyń basym bóligi qazirgi prezıdent R.Erdoǵandy qoldaǵan. Áıtse de, Izmır, Chanakkale, Adyrna sekildi batys óńirler M.Injege kóp daýys berse, Dııarbakyr sekildi shyǵys aýdandar S.Demırtashty tańdaǵan.
Saılaý qorytyndysy jarııalana sala R.Erdoǵan halyqqa úndeý jarııalap, ózin qoldaǵandarǵa alǵysyn jetkizdi. «Túrkııa demokratııanyń synaǵynan taǵy da ótti. Sondaı-aq biz álemge úlgi bolamyz. 16 jyl boıy Túrkııa soǵys úshin emes, qyzmet úshin daýys berdi. Kózderimiz ben qulaqtarymyz taǵy da halyqqa qyzmet etedi. Erteńnen bastap saılaý naýqany kezinde berilgen ýádelerdi oryndaýǵa kirisemiz», dedi R.Erdoǵan.
Daýystardy sanaý tikeleı efırden kórsetilip, Anadolu Agency sanaq málimetterin jarııalap otyrdy. Berilgen daýystardyń 70 paıyzdan astamy sanalǵannan keıin Vengrııa premer-mınıstri Vıktor Orban alǵash bolyp R.Erdoǵandy saılaýda jeńiske jetkenimen quttyqtady.
Bul – konstıtýsııalyq referendýmnen keıin ótkizilip otyrǵan alǵashqy saılaý. 2017 jyly Túrkııada referendým ótip, halyqtyń 51 paıyzy prezıdenttiń basqarý júıesin jaqtap shyqqan edi. Atalǵan reformaǵa sáıkes, eldegi premer-mınıstrlik basqarý júıesi prezıdenttik bolyp ózgerip, parlamenttegi depýtattar sany ulǵaıdy. Sondaı-aq prezıdentke mınıstrler, vıse-prezıdent taǵaıyndaý, tótenshe jaǵdaı engizý sekildi birqatar ýákilettik berildi.
Sonymen qatar Túrkııada parlamenttik saılaý ótti. Onyń qorytyndysy boıynsha, «Ádilet jáne damý» partııasy 42,49 paıyz qoldaýǵa ıe bolyp, parlamenttegi 293 oryn buıyrdy. Al olarmen alıans qurǵan «Ulttyq qozǵalys partııasy» 11,13 paıyz daýys jınady. Olardyń enshisinde 67 depýtat bar. Osylaısha, «Halyqtyq alıans» parlamentte basymdyqqa ıe boldy. Budan bólek, Ulttyq alıansqa kiretin «Respýblıkalyq halyq partııasy», «Jaqsy partııa» jáne «Baqyt» partııasy 34,04 paıyz daýys jınady. Al daýys berýshilerdiń 11,67 paıyzy «Halyqtyq demokratııalyq partııasyn» qoldaǵan. Nátıjesinde keıingileri parlamentke 67 depýtat usynýǵa múmkindik aldy.
Sarapshylar saılaýda sensasııanyń bolmaıtynyn áý basta-aq aıtqan edi. Redjep Taııp Erdoǵannyń ekinshi ret prezıdenttikke saılanatynyn kóptegen basylymdar boljady. Munyń óz sebebi bar. О́ıtkeni, úgit-nasıhat naýqany kezinde ony qoldaıtyndardyń sany elý paıyzǵa jýyqtap, júrgizilgen saýalnamalar qazirgi prezıdenttiń aıqyn basymdyqqa ıe ekenin anyq kórsetti.
El aýmaǵyndaǵy saılaý ýchaskeleri jeksenbi kúni tańǵy saǵat segizde túgel ashyldy, al sheteldegi Túrkııa azamattary 19 maýsym kúni óz tańdaýyn jasap qoıǵan edi. Daýys berý Túrkııa ýaqytymen keshki saǵat 17.00-de (Astana ýaqytymen 20.00-de) aıaqtaldy. Jalpy, Túrkııada 60 mıllıonǵa jýyq elektorat bar. Bıylǵy saılaýǵa sonyń 87,1 paıyzy qatysqan.
Bıylǵy saılaýdyń taǵy bir ereksheligi – alǵash ret elde oppozısııalyq tarap úlken qoldaýǵa ıe boldy. Muny kóptegen buqaralyq aqparat quraldary da jarysa jazdy. Máselen, BBC arnasynyń Túrkııadaǵy tilshisi Mark Loýen ótken jeksenbini «prezıdent úshin aqyret sekildi boldy» dep esepteıdi.
Jalpy, baýyrlas túrik elindegi saılaý demokratııalyq qoǵamnyń barsha talaptaryna saı ótti dep kesip aıtýǵa tolyq negiz bar. Túrkııadaǵy saılaýǵa barǵan elimizdiń baqylaýshylary da daýys berý barysynda eshqandaı zań buzýshylyq baıqamaǵanyn málimdedi.
Esterińizde bolsa, 2016 jyly elde tóńkeris uıymdastyrýǵa talpynǵan edi. Sony eskergen el bıligi qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin 531 myń kúshtik qurylym qyzmetkerin jumyldyrǵan. Túrkııa Ishki ister mınıstrliginiń habarlaýynsha, saılaý kezinde eshqandaı oqys oqıǵa bolmaǵan. Tirkelgen 362 buzýshylyqtyń basym bóligi aýyz toltyryp aıtýǵa kelmeıdi. Máselen, sonyń 100-ge jýyǵy azamattardyń saılaý bıýlletenin sýretke túsirýine qatysty.
Anadolu Agency-diń derekterine súıensek, eldegi saılaýǵa áser etýge talpynǵan 10 sheteldik ustalǵan. Onyń úsheýi – fransýz, úsheýi – nemis, qalǵany ıtalııalyq eken.
Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»
