Ardager jýrnalıst, Qazaqstan polısııasynyń zeınet demalysyndaǵy polkovnıgi Sátimbek Ryspaevtyń Almatydaǵy bólimshege arnaıy at basyn burýy osyndaǵy tilshiler qaýymyn máre-sáre etti. Sátimbek aǵamyz qolyna osydan 20 jyl buryn, ıaǵnı 1998 jyldyń maýsym aıynyń 10-ny kúni Almatydaǵy «Dáýir» baspasynan qalyń borly qaǵazben shyqqan «Egemen Qazaqstan» gazetiniń merekelik sırek nómirin qysyp ustap alypty. Ol kezde qazirgideı emes, arnaıy jyltyraǵan borly qaǵaz bolmasa, barlyq betti túrli-tústi sýretpen kómkerip shyǵarý múmkin emes. Kúndelikti basylymǵa qosymsha shyǵarylǵan bul arnaıy nómir 1 myń danamen ǵana basylypty. – Ishki ister mınıstrligi Aqparattyq ortalyǵynyń jetekshisi qyzmetin atqarǵan sol jyldary «Egemen Qazaqstan» redaksııasymen turaqty baılanysta júrdim. Astananyń týǵan kúnine arnalǵan merekelik nómirdiń shekteýli taralymy osylaı sándelip basylyp shyqty, sonyń biri meniń arhıvimde saqtalypty, – degen Sátimbek aǵamyz jádigerdeı kóringen gazet nómirin Astananyń 20 jyldyq merekesine oraı bólimshege arnaıy alyp kelgenin aıtty. Kánekı, endeshe, aqsaqal alyp kelgen aıshyqty merekelik nómirdiń arnaıy shyǵarylymyn paraqtap jiberelik!
Gazettiń birinshi beti «Armysyń, Alashtyń Aq qalasy, Ǵasyrdyń ǵalamat astanasy!» degen jyr shýmaǵymen aıdar taǵynyp ashylypty. Qazaqstan kartasyna jańadan engen «Astana» jazýymen aıshyqtalǵan panoramalyq sýrette Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń adymdaı basyp júrip kele jatqan beınesi bar, sol tusta «Astananyń halqymyzdyń maqtanysh etetin qala bolaryna, jıyrma birinshi ǵasyr arhıtektýrasymen turǵyzylatyn jańa ordamyz bolaryna kúmán joq» degen qanatty sózi jazylǵan! Prezıdent Aqordasy jaılasqan burynǵy oblystyq partııa komıtetiniń ǵımaraty men Parlament Úıine aınalǵan burynǵy oblystyq keńester úıiniń múmkindiginshe árlengen sulba-sýretin qazirgi ólshem-tarazysymen salmaqtap kórý de qyzyqty áserde qaldyrady. Qalaı degende de Qazaqstannyń jańa astanasynyń bolashaq jón-jobasy men baǵyt baǵdarlamasy osy ǵımarattardyń ishinde qoldaý taýyp, júzege asqany aqıqat-ty. Halyq jazýshysy Sherhan Murtazanyń (ol tusta Sheraǵań «Egemen Qazaqstan» gazetiniń bas redaktory Ýálıhan Qalıjannyń keńesshisi qyzmetin atqarady) «Dáýir daýysy nemese Aqmoladan Astanaǵa deıin» dep atalatyn pýbısıstıkalyq tolǵaýy 2-shi bet pen 4-shi betti eńserip alypty. Sóz zergeri el astanasynyń keshegisi men búgingisin qara sózben jyrlaı kep, onyń kókjıek keńistigine, batyl bolashaǵyna salmaqty barlaý jasaǵan. Tolǵaýdy tebirenbeı oqý da múmkin emes. Bir kezdegi KSRO basshysy Hrýshevtiń Selınogradqa kelgen sátinde jaǵympaz partııa fýnksıonerleriniń memleket basshysyn qala mańyndaǵy fermadaǵy Hrýshev degen shoshqa baǵýshymen júzdestirgenin mysqylmen túırep, qyzyqty etip jazǵan Sherhan Murtazanyń keıingi jyldar kezeńinde Reseı taǵyna otyrǵan Elsınnen halyqaralyq press-konferensııa ústinde alǵan suhbaty da jan dúnıeńdi dúr silkintedi.
«Ol kezde «Egemen Qazaqstannyń» bas redaktory edim. Elsınge suraq qoıdym.
– Asa qurmetti Borıs Nıkolaevıch! Reseıdiń Sizdiń aldyńyzdaǵy Prezıdenti Qazaqstannyń soltústiktegi 5 oblysyn Reseı Federasııasyna qosý týraly áreket kerek ekenin aıtyp ketti. Siz osy pikirdi qoldaısyz ba, joq pa?
– Eshqashanda qoldamaımyn! – dep Elsın qatty aıqaılap jiberdi. – Reseıdiń Qazaqstanǵa eshqandaı terrıtorııalyq talaby, daýy joq!» dep estelik jazǵan qalamger aǵa odan ári qoǵamnyń kóz aldynda qazir ótip jatqan Uly ózgeristerge bylaı baǵa beredi. «Taıaýda Astanaǵa baryp qaıttym. Qalanyń qaq ortasyndaǵy Parlamenttiń on alty qabat bıik úıiniń tóbesine lıftimen kóterilip, jan-jaǵyma kóz saldym. Aınala qym-qýyt qyzǵan jumys. Astana jańadan salynyp jatyr, eskileri jańaryp jatyr. Eger búkil Qazaqstan dál osyndaı qarqynmen jumys istese, shirkin, respýblıka tez-aq órkendep keter edi-aý degen oı keldi. Astananyń qazaǵy da kóbeıe bastapty. Táýbe dedim. Hrýshevtar, Gorbachevtar endi ákireńdep tepsine almas dedim. Soltústikten shanshýdaı qadalatyn sýyq yzǵar da jumsarǵan sııaqty. Burynǵydaı búgejekteý joq. Adamdardyń keýdesi kerik, bastary tik. Qaıda qarasań da Kók Tý bıikten-bıikten jelbireıdi. Árıne tyrnaq astynan kir izdegen adamǵa olpy-solpy ár jerden-aq tabylady. Biraq onyń bári retke keletin bolǵandyqtan usaqtap, qazbalap jatý qajetsiz.
Búgin – Tusaýkeser toıy. Arshyndaı ber, adymdaı ber, Astana!»
Ushqyr ýaqyttyń jyldamdyǵynda shek joq. Sheraǵańdar búginderi «Báıterektiń» bıiginen aınalaǵa kóz salsa, talaı syr ashyp, talaı sher tarqatar edi, shirkin!.. Merekelik nómirdiń «Pikir paıymy» aıdarynyń avtorlary men aıtqan pikirleriniń ózi jatqan bir tarıh paraqtary dersiń. Elimizdiń tarıhy, «Egemen Qazaqstannyń» tarıhy! Parlament Májilisiniń depýtaty О́mirbek Joldasbekov, Senat depýtaty Bıǵalı Qaıýpov, Syrtqy ister mınıstri Qasym-Jomart Toqaev, Joǵarǵy Sot tóraǵasy Maqsut Nárikbaev, Qazaqstannyń Memlekettik syılyǵynyń laýreaty Dúkenbaı Dosjannyń merekelik tilekteri halyq múddesi úshin bolashaqty meńzegen derbes sheshimdi keler urpaq qurmetpen eske alyp, baǵa bereri anyq degen tujyrym jasaıdy. El rámizderin Astanaǵa alyp kelý mindetin atqarǵan Qazaqstannyń Respýblıkalyq Ulanynyń qolbasshysy general-leıtenant Sát Toqpaqbaevtyń «Elbasynyń buıryǵyn múltiksiz oryndap, qasıetti Kók baıraǵymyzdy ákelip, Qazaqstannyń dál ortasyndaǵy jańa astananyń tórine tikken kezdegi tarıhı sátti eshqashan umytpaımyz» deýiniń ózi de sol kezdegi jaýapty kúnderdiń jaýapty sátterin aıǵaqtap turǵandaı.
«Tarıh: Tórttaǵan» aıdarymen basylǵan Halyq jazýshysy Ábdilda Tájibaevtyń 1926 jylǵy Qazaq avtonomııalyq respýblıkasynyń astanasy Orynbordan Aqmeshitke kóship kelý tarıhy týraly qalam terbegen «Syr sáýkelesi» atty maqalasy, Astana ákimi Ádilbek Jaqsybekovtiń gazet tilshisine bergen «Ǵasyr aıryǵyndaǵy Astana» atty suhbaty, Kákimbek Salyqovtyń jyr-shashýy men ózge de «О́mir-ózen», «Aq bata», «Úsh urpaq úndesýi», «Astana-derek» jáne basqa da aıdarlar boıynsha da oqıtyn qyzyqty materıaldar molshylyǵy oqyrmanyn jalyqtyrmaıdy.
Jas tilshi Ǵabıt Músireptiń «Bas qalanyń aınasy – qalanyń áýe, temir jol, avtomobıl qaqpalary – beketteri» atty sýretterimen salynǵan maqalasyna zer sala otyryp, sharyqtaı jyljyǵan zaman kóshine shattana kýá bolasyz. Ásem Astananyń qonaqtaryn qabyldaıtyn jolaýshy beketteri kúni keshe osyndaı ǵımarattar boldy degenge dál búgin sengiń de kelmeıtin sııaqty!
Aıtpaqshy osy joldar avtorynyń – gazet tilshisiniń, 7-shi bettegi «Astanaǵa ǵaryshtan sálem joldaımyn!» atty ǵaryshker Talǵat Musabaev-
tan alǵan suhbatynyń qyzyqty bir syryn búgin jarııalaýdyń oraıy kelip turǵanyn qarańyzshy! Ol – ınternettegi elektrondy poshta degenińizdiń jappaı qoldanysta joq kezi edi. Ǵaryshta samǵap júrgen «Mır» stansasyndaǵy 25-shi halyqaralyq (quramynda amerıkalyqtardy qosqanda 9 ǵaryshker bar) ekspedısııanyń komandıri Talǵat Musabaevqa saýal joldaǵanbyz. Qazaqstannyń ulttyq aeroǵarysh agenttiginen, elektrondy poshta arqyly! Merekelik nómir daıyn bolýǵa eki kún qalǵanda berilgen saýaldarǵa ǵaryshtan e-mail arqyly jaýap keldi... Qyzyq! Ol kezde sonyń ózi BAQ áleminde aıryqsha bir jańalyqtaı kóringen! Nómir shyqqan kúni – Astana tusaýkeserin toılap jatqan sol kúni halyqaralyq ekıpajdyń komandıri Talǵat Musabaev Qazaqstannyń ústinen ushyp bara jatyp toıǵa shashý retinde Prezıdentpen suhbattasty, áıgili ánshi Nurlan О́nerbaevpen qosylyp «Aýylym» ánin shyrqady.
Sóz sońynda Astananyń 1998 jylǵy 10 maýsymdaǵy tusaýkeserine arnalǵan «Egemen Qazaqstannyń» bas redaktory Ýálıhan Qalıjannyń basshylyǵymen sol bir merekelik nómirin daıyndaǵandardyń tizimin keltirgendi de jón sanadyq. Olar – Erjuman Smaıyl, Sherhan Murtaza, Mamadııar Jaqyp, Meırambek Tólepbergen, Serik Jumabekuly, Talǵat Súıinbaı, Rústem Jumeken, Qonysbaı Shejimbaı, Nurshagúl Áshimbaeva, Jamaldın Ahmetov, Adaı Ábdilda, Shahan Sábek, Gennadıı Morozov bolatyn...
Talǵat SÚIINBAI,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
