«Samýraılardyń» sátti joryǵy
Eki oıynnyń birinde jeńiske jetip, ekinshisinde teń túsken Azııa qurlyǵynyń ókili Japonııa úshinshi týr oıyndary aldynda «H» tobynda kósh bastap tur. Endi Japonııa beısenbi kúni sońǵy týrda Polsha quramasymen oınaıdy. Bul machta Kúnshyǵys eliniń fýtbolshylaryna teń nátıje de jetkilikti. Al Polsha úshin bul kezdesýdiń eshqandaı mańyzy joq. Jeńse de, jeńilse de elderine qaıtýǵa qamdanady. Japonııa fýtbolshylary 2002 jyly óz elderinde ótken birinshiliktegi jáne 2010 jyly OAR-daǵy nátıjesin qaıtalaýǵa jaqyn tur. Sol eki chempıonatta «samýraılar» eli 1/8 fınalǵa deıin jetken bolatyn.
Jalpy, Japonııa quramasy bıylǵy álem birinshiligine jaqsy daıyndyqpen keldi. Naýryz aıynda Kúnshyǵys eliniń fýtbolshylary eki joldastyq kezdesýin ótkizdi. Qarsylastary álem birinshiligine shyǵa almaǵan quramalar bolsa da, eki oıynda da jeńiske jete almady. Malı quramasyna qarsy ótken oıynda sońǵy mınýtta jeńilisten aman qalsa (1:1), Ýkraınadan 1:2 esebimen jeńilip qaldy. Atalǵan oıyndarda japonııalyqtardyń birqatar negizgi fýtbolshylary qatyspasa da, quramany mýndıalǵa alyp shyqqan bas jattyqtyrýshy Vahıd Halılhodjıchtiń otstavkaǵa ketýine sebep boldy. Japonııa álem chempıonatyna eki aı qalǵanda bapker aýystyryp, tórt jyldyqtyń negizgi oıynyna tyń serpilispen keldi.
Qazirgi tańda quramada dop tebetin oıynshylardyń keıbireýi Eýropa jasyl alańdarynda oınap júr. Mysaly, aǵylshyn premer-lıgasyndaǵy Maıa Esıda jáne Shındjı Okazakı jeke tanystyrýdy qajet etpeıtin fýtbolshylar. Sındzı Kagava jaraqatyna baılanysty biraz ýaqyt alańǵa shyqpasa da, «Borýssııa» klýbynyń jetekshi fýtbolshysy sanalady. Ioshınorı Mýto («Maıns»), Hırokı Sakaı («Marsel»), Takası Inýı («Eıbar») sekildi fýtbolshylar osy maýsymda ózderiniń jarqyn oıyndaryn ótkizýde. Keısýke Honda Meksıkaǵa, Iýto Nagatomo «Galatasaraıǵa» aýysyp, karerasyn aıaqtaıtyn tusqa jaqyndasa da, áli kúnge deıin quramanyń negizgi tiregi sanalady. Jalpy, Japonııa bıylǵy birinshilikke tájirıbeli quramyn alyp keldi. Quramyndaǵy 10 fýtbolshynyń jasy 30-dan assa, 7 fýtbolshysy qurama sapynda 80-nen asa oıyn ótkizgen.
Senegal taǵy da sensasııa jasaýǵa jaqyn
2002 jyly Ońtústik Koreıa men Japonııada ótken XVII álem chempıonatyndaǵy Senegal quramasynyń sensasııasyn fýtbol jankúıerleri áli umyta qoımaǵan bolar. Azııa qurlyǵynda ótken birinshilikte Senegal «A» tobynda upaı jaǵynan Danııaǵa ese jiberip, bir jeńis, eki teń oıynmen dop dodasynyń 1/8 kezeńine joldama aldy. Pleı-off satysynda Shvesııa quramasyn 1:2 esebimen jeńip, týrnırdiń shırek fınalyna shyqty. Bul Afrıka qurlyǵynan kelip, ala dop alamanyna tuńǵysh ret qatysyp jatqan qurama úshin sensasııalyq nátıje edi. Biraq 1/8 fınalda Túrkııa quramasyna tap kelip, 0:1 nátıjesimen jeńilip qaldy.
Araǵa 16 jyl salyp Senegal quramasy fýtboldan álem chempıonatyna qaıta oraldy. Dál qazir Senegal 2002 jylǵy jetistigin qaıtalaýyna múmkindigi týyp tur. Bir qyzyǵy, chempıonat bastalmaı turyp fýtbol mamandary bul toptan Kolýmbııa men Polsha quramasy pleı-off satysyna esh qıyndyqsyz shyǵady dep boljaǵan. Alaıda birinshi týrda úzdik sanalǵan eki qurama da jeńilip qaldy. «H» tobynda synǵa túsip jatqan Afrıka qurlyǵynyń ókili alǵashqy týrda Polsha quramasynan 2:1 nátıjesimen basym tússe, dál osyndaı eseppen Japonııa Kolýmbııa fýtbolshylaryn jeńdi. Ekinshi týr oıyndarynda Senegal men Japonııa quramalary tartysty ótken kezdesýde 2:2 esebimen teń tarqasty. Senegal sońǵy týrda Kolýmbııa fýtbolshylarymen jolyǵady.
Senegal sapynda da ózge afrıkalyq quramalar sııaqty juldyz fýtbolshylary bar. Mysaly, «Lıverpýl» klýbyndaǵy úzdik shabýylshylardyń biri Sadıo Mane, Mýssa Soý («Býrsaspor»), Mame Dıýf («Stok Sıtı»), Keıta Balde («Monako»), Dıafra Sako («Renn»), Mbaı Nıang («Torıno») bar. Qorǵanystaǵy Kalıdý Kýlıbalıge qazir álemniń úzdik klýbtary kóz tigip otyr. «Napolı» qorǵaýshysyna Anglııanyń barlyq TOP komandalary, sondaı-aq «Barselona» klýby da «quda túsip» otyr. «Napolı» bolsa fýtbolshynyń baǵasyn 100 mıllıon eýrodan kóp dep baǵalaýda. Jýyrda Kýlıbalı Senegal tarıhyndaǵy eń qymbat fýtbolshy atanýy múmkin. Ol úshin quramasy toptyq kezeńnen ótip, pleı-offqa joldama alý kerek.
Kolýmbııaǵa endi jeńis kerek
Osydan tórt jyl buryn Brazılııada ótken álem chempıonatynyń shırek fınalyna deıin jetken Kolýmbııa quramasy úshin bıylǵy birinshilik sátsiz bastaldy. Alǵashqy týrda-aq Japonııadan jeńilip, kósh sońyna túsip qaldy. Al ekinshi týrda Polsha quramasyn 3:0 esebimen jeńip, pleı-off kezeńine joldama alý úmitin qaıta jaqty. Endi 1/8 fınalǵa shyǵý úshin Kolýmbııa sońǵy týrda Senegal quramasyn jeńý kerek.
Kolýmbııanyń shabýyl shebinde áli kúnge deıin Falkao men Bakka sekildi tájirıbeli fýtbolshylar dop tebedi. Sonymen qatar «Sevılıa» sapynda óziniń úzdik maýsymyn ótkizgen Lýıs Mýrıeldi erekshe atap ótýge bolady. Jartylaı qorǵanystaǵy Hames Rodrıges sońǵy tórt jylda eki komanda aýystyrsa da, onyń tájirıbesi komandany alǵa súıreıtini anyq. Mysaly, jeksenbi kúni Polshaǵa qarsy ótken oıynda Hames Rodrıges matchtyń úzdik oıynshysy atandy.
Kolýmbııa quramasy týraly sóz qozǵalǵanda bas jattyqtyrýshy Hose Pekermandy aıtpaı ketýge bolmas. 2012 jyly qurama tizimin óz qolyna alǵan maman 2014 jyly Kolýmbııany tarıhta alǵash ret shırek fınalǵa shyǵardy. Álem chempıonatynda tájirıbesi bar bas jattyqtyrýshy 2006 jyly Argentına quramasymen kelip, shırek fınalda alań ıeleri Germanııadan oıyn sońydaǵy penaltı serııasynda ǵana jeńilgen edi. Pekerman bıyl shırek fınaldan ótip, Kolýmbııamen fınalǵa deıin jetýdi kózdep otyr.
«Altyn býyn» mýndıalmen qoshtasty
Bıylǵy álem chempıonatyna irikteý kezeńde Qazaqstan quramasymen bir topqa túsken Polsha 2002 jyldan beri jahandyq dop dodasynyń toptyq kezeńinen óte almaı júr. Fınaldyq kezeńdegi toptyq oıynnyń ekeýinde de jeńilgen polıaktar bıylǵy chempıonatty da erte aıaqtaýǵa májbúr boldy.
Býyn almasý dáýiri Polsha quramasyna da kelip jetken syńaıly. О́ıtkeni eki jyl buryn osy qurammen Eýropa chempıonatyna qatysqan polıaktar shırek fınaldan ary asa almaǵan edi. Qazirgi tańda quramadaǵy 10-nan asa fýtbolshy sońǵy bes jyldan beri quramada úzdiksiz oınap keledi.
Kezinde «Dortmýnd úshtigi» atalyp ketken fýtbolshylar qazir basqa klýbtarda oınaǵanymen, quramada bul trıo saqtalyp qalǵan. Qorǵanysta Pıshchek, jartylaı qorǵanysta Blashchıkovskı jáne shabýyldaǵy Levandovskı quramanyń negizin quraıdy. Levandovskıdiń shabýyldaǵy senimdi serigi Arkadıýsh Mılık Eýro-2016 týrnırine «Aıaks» shabýylshy retinde kelip, kópshiliktiń nazaryn ózine aýdarta alǵan-dy. Biraq qazirgi ýaqytta onyń jaǵdaıy da asa máz emes. Osylaısha Polshanyń «altyn býyny» sanalǵan bul quramǵa álem jáne Eýropa chempıonatynyń altyny buıyrmaı ketetin túri bar.
Álı BITО́RE,
«Egemen Qazaqstan»
