Búkil Qytaı halqyn úreı qushaǵynda ustaǵan Turandot hanshaıymnyń jarlyǵy bolatyn. Aıtqany eki bolmaǵan erke, osy erkeligi tákapparlyqqa ulasqan hanshaıym úsh jumbaqty talqyǵa tastap, jaýabyn tappaǵandardy asqan qatygezdikpen jazalap ólim jazasyna kesýmen eldi dúrliktirdi. Arýǵa ańsary aýyp, úmit qushaǵynda kelgen nebir marǵasqalar, óndirdeı jastar – talaı hannyń erkeleri, baılardyń betine jel, mańdaıyna kún tıgizbeı mápeleı ósirgen jalǵyzy, batyrdyń baǵlany, bıdiń bereni, qaranyń qolǵanaty – el asyp, jer asyp kelgen alýan ult pen ulystyń ulandary taý-taý bolyp ólim qushty. Qan sasyǵan dala qushaǵyndaǵy qyrýar halyq – «Aspan ámirshisi» atanǵan el bıleýshi ımperator ákesi men el-jurty tákappar qyzǵa toqtam bere almady.
Jalpy jurtty bul tyǵyryqtan shynaıy ǵashyq, táýekelshil ul Kalaf alyp shyqty. Hanshaıymnyń úsh jumbaǵynyń da jaýabyn tapqan hanzada qyzdyń qatygez júregin jibitti, kóńildegi tákapparlyqtyń muzyn eritti, súıýdiń, jaqsy kórýdiń, mahabbattyń ne ekendigin uǵyndyryp, ómirin de, kóńilin de ózgertti.
...Astananyń 20 jyldyq merekesine oraı «Astana Opera» jáne Qytaı opera teatrlarynyń birlesken «Turandot» operasynyń tusaýy kesildi. Qazaq opera jáne balet ónerin damytýǵa jol ashsyn degen nıetpen elordadan boı kótergen záýlim opera jáne balet teatry atalmysh óner janryn jańa bir týyndymen tolyqtyrdy.
Saıyn sahara qaı jaq? Turandot kim? Bálkim, qazaq akterleriniń Dj.Pýchchınıdiń atalmysh shyǵarmasyna qyzyǵýshylyq tanytýynyń sebebi de bar shyǵar, biraq muny zertteý-zerdeleý tarıhshy ǵalymdardyń enshisinde. Al qazaqstandyq, aýstrııalyq, bolgarlyq, qytaılyq jáne reseılik óner sheberleriniń qatysýymen somdalǵan týyndy, bir jaǵynan memleketimizdiń san ulttar arasyndaǵy dostyq ustanymyn nasıhattasa, ekinshiden, ónerde shekara joq ekendigin, ult bótendigi, aımaq alshaqtyǵynyń ónerge kedergi bola almaıtyndyǵyn kórsetti. Turandot esiminen Turan dalasymen baılanys izdep, Tımýr (Temir) syndy keıipkerlerdiń esimin de janyna jaqyn tartqan qazaqstandyq shyǵarmashylyq ujym qoıylymǵa qazaqy reńk berýge tyrysqan. Keń dala, hanshaıym turǵan qulpytas, keıipkerler kıimderindegi belgiler – osynyń aıǵaǵy.
Qoıylymdy akterler sheber oınap shyqty, al sahnanyń dekorasııasy – óz aldyna bólek áńgimeniń jelisi bolarlyq júkti arqalaǵandyǵyn aıtýǵa tıispiz jáne onyń ozyq bolýy oryndy. О́ıtkeni bul – belgili maestro, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, qoıýshy dırıjer Alan Bóribaev, tanymal aýstrııalyq soprano Martına Serafın, bolgar tenory Kamen Chanev, qoıýshy rejısser Davıde Lıvermor men onyń assıstentteri Salvatore Nıkosııa, Djankarlo Iýdıka Kordılıanyń, «Astana Opera» opera jáne balet teatry ujymynyń shyǵarmashylyq ıdeıalary, kásibı sheberlikteriniń ortaq jemisi.
Maýsym aıyn tolyqtaı qyzý daıyndyqqa arnaǵan ujym psıhologııalyq turǵydan da, dramalyq jaǵynan da aýyr shyǵarmany oıdaǵydaı alyp shyǵyp, Astana turǵyndary men qonaqtarynyń nazaryna usyndy.
– Kalaftyń partııasyn álemniń kóptegen sahnalarynda oryndap shyqtym. Tehnıkalyq jaǵynan kúrdeli bolyp tabylatyn róldi sátti alyp shyǵý úshin emosıonaldyq jaǵynan daıyndyq kerek. Basqa keıipkerlerge qatysty aıtar bolsam, Lıýdiń shynaıy beınesin, ıaǵnı sazger Dj.Pýchchınımen beınelengen Lıýdiń Kalafqa degen erekshe mahabbaty oıdan shyǵarylǵan jaıt emes. Qazaqstandyq áriptesterim – Lıý men Turandot partııalaryn oryndaýshy Maıra Muhamedqyzy, Janat Baqtaı jáne Jupar Ǵabdýllınamen birge dýet oryndaý – men úshin zor mártebe. Bul meniń «Astana Operanyń» tamasha sahnasyndaǵy alǵashqy óner kórsetýim emes, sizderdiń kórermenderińiz erekshe, qonaqtaryn árdaıym jyly shyraımen qushaq jaıa qarsy alady. Kez kelgen solıst úshin osy sahnada án shyrqaý – mereı, – deıdi K.Chanev.
Úsh bólimdi operada Tımýrdyń jas kúńi Lıýdi – Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Maıra Muhamedqyzy men Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Janat Baqtaı, Kalafty – bolgarııalyq Kamen Chanev bolsa, Qytaı ımperatory Altoýmdy Aqylbek Tabynbaev pen qytaılyq Lı Shýan, taǵynan aıyrylǵan tatar hany Tımýr beınesin Bolat Esimhanov pen qytaılyq Iý Szınjen somdady. Keńesshi Pıngti Gen Chje (Qytaı) jáne Aleksandr Krasıkov, kóripkel Pangty qytaılyq Lı Sıan men Erulan Kámel, aspaz Pongty qytaılyq Lıý Iran men Beıimbet Tańaryqov, parsy hanzadasy rólin Aleksandr Iаkovenko, jendet beınesin Iýrıı Mıakınkın, Mandarındi Evgenıı Chaınıkov pen Shyńǵys Rasylhan sahnalady. Al sahnany sándep, qoıylym keıipkerlerin 200-den astam kostıýmdermen qamtamasyz etken Sofııa Tasmaǵanbetova men Pavel Dragýnovtyń sheberligi men qııal ushqyrlyǵy, talǵam tereńdigi qoıylym barysynda kózge uryp turdy.
Jýrnalıstermen ótken baspasóz máslıhatynda «Astana Opera» opera jáne balet teatrynyń dırektory Ǵ.Ahmedıarov qoıylym óte sátti sahnalanǵandyǵyn aıtyp, «bul – dostyqtyń, birliktiń jobasy jáne elordamyzdyń 20 jyldyǵyna keremet tartý boldy. Biz oılaǵanymyzǵa jetip, nátıjege qol jetkizdik dep oılaımyz jáne qoıylym bizdiń maqtanyshymyzǵa laıyq», dedi.
– Biz óz áriptesterimizben birge rejısser Davıd Lıvermor komandasynda «Turandotty» sahnalap shyqtyq. Biz Davıdpen birge dúnıejúzi boıynsha kóp kóptegen spektaklder qoıǵanbyz, ol óz isiniń sheberi – talantty rejısser ǵana emes, kezinde myqty ánshi de bolǵan. «Turandot» óte jaqsy sahnalandy, Pýchchınıdiń mýzykasyn óz deńgeıinde kórsete bildi, – degen sheteldik assıstent Salvatordyń sózin «biz bir aı boıy tyǵyz jumys júrgizdik, barlyq ynta-yqylasymyz osy qoıylymnyń sátti shyǵýyna aýdy. Bul rejısserdiń úlken eńbegi ǵana emes, bizge, biraz jas akterlerge naǵyz shyńdalý, tájirıbe úırený mektebi boldy, rasynda kóp nárse úırenip, sabaq aldyq» dep jalǵastyrdy ıtalıdyq Djankarlo.
Mazmuny men kórkemdigi, somdalýy teń túsken týyndy – óz kórermenderine jaǵymdy áser syılaıtyny anyq.
Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
