Qalypqa syımaıtyn tulǵa – Nazarbaev fenomeni

Halyqtyń baǵyna týǵan osyndaı jan­darmen qyzmettes bolyp qana qoı­maı, onyń senimine ıe bolý – kez kelgen adam úshin zor mártebe ekeni sózsiz. 

Men ózimdi osyndaı mártebeli jan­dar­dyń qataryna qosamyn. Sebebi taǵ­dy­ryma táýelsiz Qazaq eliniń negizin qa­lap qana qoımaı, álemniń bıigine batyl bastap, múmkin emesteı kóringen be­les­terdi baǵyndyrǵan Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń komandasynda uzaq ýaqyt qyzmet isteý jazyldy. Bul – maǵan bergen Jaratqannyń syıy ári el aldyndaǵy zor jaýapkershilik ekeni anyq.

Men alǵashqy kúnnen bastap Nursultan Ábishulyna qaltqysyz sen­dim, sol sebepten de jan-tánimmen beri­le qyzmet istedim. О́ıtkeni Prezı­de­nt­tiń senimin aqtaý – el senimin aq­taý dep bildim. Elbasynyń qasynda jú­rip, kóp nársege kózim ashyldy. Uıym­das­ty­rýdyń utymdy tustaryn meńgerip, is júrgizýdiń qyr-syryn úırendim. Son­dyq­tan Nazarbaevty eldiń ishki jáne syr­tqy saıasatyn sheber úılestire bilgen tar­ıhı tulǵa dep esepteımin.

Iá, Qazaq elin álemge áıgilep, dúnıe júzine tanytýda Nazarbaevtyń róli de, tarıhı orny da erekshe. Qazaqstan Prezıdenti álemdik iri forýmdarda Szıan Szemın, Djordj Býsh, Barak Obama, Vladımır Pýtın, Hý Szıntao, Sı Szınpın sekildi  álemdik saıasattyń alpaýyttarymen qatar turdy. Álem naza­ryndaǵy alqaly jıyndarda Nazarbaev únemi aldyńǵy qatarda, kóp­tiń nazarynda boldy. Bıik minberden jurt­ty aýzyna qaratyp, salmaqty oı, salıqaly sóz aıtty. Tyń ıdeıalar kóte­rip, elimizge ǵana emes, tutas dúnıe úshin tıi­mdi bastamalarǵa nazar aýdardy.

2012 jyly Seýlde bolǵan Iаdrolyq qarýǵa qarsy búkilálemdik sammıtte Nursultan Ábishuly AQSh prezıdenti Barak Obama men Qytaı basshysy Hý Szıntaonyń ortasynda otyrdy. Jer betindegi barlyq jaǵynan kúshti, qýatty, alyp eki memlekettiń basshylaryn qos qaptalyna qondyryp, álemdi aýzyna qarata sóz bastaýdy abyroı-bedeldiń eń bıigi desek, artyq aıtqandyq bola qoımas. Mundaı bedeldiń eshqandaı ataq-dańq pen aqshaǵa satylmaıtyny da aıdan anyq dúnıe. Tipti «men myqtymyn!» dep myń jerden keýde kóterip, tóske órleseń de zamannyń zańǵar saıasatkerlerin moıyndatý óte qıyn.

Osy rette jer sharyna ámiri júrip tur­ǵan memleket basshylarynyń Nursultan Nazarbaevqa degen yqy­las­tary erekshe. Ony Elbasymyz týraly aıt­qan sózderi men bergen baǵalarynan da anyq ańǵarýǵa bolady. Mysaly, Anglııanyń burynǵy premer-mınıstri Margaret Tetcher: «Nazarbaev – qalypqa syımaıtyn tulǵa», dep baǵa berdi.

Al Reseı prezıdenti Vladımır Pýtın: «Meni tańǵaldyrǵany – Nur­sul­­­tan Ábishuly jańa zamanǵa tez beıim­del­di. Nazarbaevtyń zaman aǵymyn dóp basqanyna áli kúnge deıin qaıran qa­la­myn. Qazaqstan úshin Nazar­ba­ev – qaıtalanbas tarıhı tulǵa. Ol Qazaq­stan­nyń tuńǵysh Prezıdenti bolýy­men qa­tar, qazaq halqy úshin ja­ńa mem­le­ket­tik qurylymnyń negizin qala­dy. Bul turǵyda onyń tarıhı róli erekshe», dedi.

Germanııanyń burynǵy kansleri Gerhard Shreder de Qazaq memleketiniń basshysyna bas ıip: «Prezıdent myrza óziniń tamasha reformatorlyq qabiletimen tanyldy. Birinshiden, Qazaqstan táýelsizdik alysymen birden naryqtyq ekonomıkaǵa kóshti. Onyń nátı­jeleri men tabystaryn kórip otyr­myz. Ekinshiden, álemdik daǵdarys tusynda sizderdiń Prezıdentterińiz saıasat pen ekonomıkanyń tizginin teń ustaı bildi», dep kósh bastaýdaǵy kóregendigin moıyndaǵan.

Mundaı jaǵymdy pikirdi Japonııa­nyń 2001-2006 jyldardaǵy premer-mınıstri Dzıýnıtıro Koıdzýmı de bil­dirgen. Ol Astanaǵa kelgen resmı sapary kezinde: «Ortalyq Azııa elderiniń ara­synan Qazaqstan ǵana Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen tamasha damý jolyna tústi», dep elge de, Prezıdentke de óziniń ádil baǵasyn berdi.

Jasyryp-jabary joq, osy pikirl­er­diń qaı-qaısysy da keýdemizge maq­ta­­nysh, kóńilimizge qýanysh sezimin uıa­latady. О́ıtkeni astaryn uqqan adamǵa bul sózderdiń Nursultan Nazarbaevqa ǵa­­na emes, búkil Qazaqstan halqyna kór­se­tilgen qurmet pen erekshe iltıpat ekeni aıqyn ańǵarylady.

Shekarany shegendep...

Shekara kez kelgen memleket úshin qaı kezeńde de shetin másele bolyp sa­nalady. Tipti bul túıtkildiń talaı soǵys pen daý-damaıdyń basty se­bebi bolǵany da tarıhta jazýly tur. Osyndaı óte názik máseleni asqan dıp­lomatııalyq sheberlikpen sheshý – ekiniń birine buıyra bermeıtin q­a­bilet. Taǵdyr táýelsizdiktiń eleń-alań shaǵyna qaramastan Qazaqstannyń syr­tqy shekarasyn zańdastyryp, bek­itýdi de Nursultan Nazarbaevtyń mańdaıyna jazǵan eken. О́zimiz sııaqty azattyqqa endi qol jetkizip, etek-jeńin endi jııa bastaǵan О́zbekstan, Qyrǵyzstan jáne Túrikmenstan mem­leketterin aıtpaǵannyń ózinde, ımperııa retinde sózin júrgizip úırenip qalǵan, ár metr turmaq, santımetr úshin talasyp, tipti daýlasýǵa, qajet bolsa jaýlasýǵa da daıyn Reseı jáne Qytaımen aramyzdaǵy shekarany shegendeý ońaı is emes.

Ras, Reseımen 6847 shaqyrymǵa sozylǵan shekarany bekitý ońaıǵa soqqan joq. KSRO tarap, burynǵy odaq­­tas elder táýelsiz memleket atansa da Reseı prezıdenti Borıs El­sın­­niń qasyndaǵy serikteri Qazaq­stanmen shekarany belgileýge asyq­pa­dy. Nursultan Nazarbaev Borıs Nıkolaevıchpen eski dostyǵyn araǵa salyp, bul máseleni birneshe ret resmı túrde kóterdi. Biraq orys­tar sha­rýa­ny soza berdi. Aqyry Nazar­ba­­ev Elsınniń kóńildi kezin dóp ba­syp, tilin tapty. Nátıjesinde Re­seı prezıdenti serikteriniń qar­sy bol­ǵanyna qaramastan, bizdiń Pre­zı­dent aldyn ala ázirletip qoıǵan qu­jatqa qol qoıyp jiberdi. Endi orys jaǵy qansha narazy bolǵanymen, bári kesh edi. Sóıtip Nazarbaevtyń sheber dıp­lo­matııalyq qabiletiniń arqasynda álem­­degi kúshti memleketterdiń biri Re­seımen shekaramyzdy shegendep, zań­dastyryp aldyq.

Halqy 1 mıllıard 300 mıllıonnan asatyn Qytaımen aradaǵy shekarany bekitý de Prezıdentten erekshe kúsh-qýat pen qajyr-qaıratty qajet etti. Sebebi Reseı ımperııasy men kezindegi álem­degi eń myqty memlekettiń biri bol­ǵan Keńes odaǵynyń ózi Qazaq­stan­nyń Qytaımen shektes shekarasyn bekite almady. Keńes odaǵy tarqaǵan soń bul másele bizdiń enshimizge tıdi. Endi ǵana derbes el atanǵan Qazaqstan úshin bul isti keıinge shegerýge esh bolmaıtyn edi. Al Qytaı jaǵy kerisinshe osy máseleni sozýmen boldy. Sebebi Qytaı oqýlyqtarynda Beıjińnen Bal­qashqa deıingi aýmaq sol eldiń je­ri dep oqytylady. Eki elge ortaq stra­tegııalyq mańyzy zor sý kózderi taǵy bar. Nursultan Ábishuly Qytaı Halyq Respýblıkasynyń sol tustaǵy tóraǵasy Szıan Szemınmen bul má­se­leni birneshe ret talqylady. Eki eldiń dıplomattary da talaı márte bas qosyp, nátıjesiz tarqasty. Sebebi she­ka­radaǵy daýly másele kóp bolyp, so­nyń saldarynan keıinge shegerile berdi. Nazarbaev sabyr saqtap, aradaǵy syılastyqqa arqa súıep, sońyn kútti.

Szıan Szemın – kezinde Keńes oda­ǵyn­da jumys istegen adam. Orys­shaǵa jetik. Eki jaq ókilderiniń ara­daǵy daýly jerlerge baılanysty kezek­ti bas qosýynda Szıan Szemın Nursultan Nazarbaevqa: «Shekara isin ekeýmiz bılik basynda turǵanda sheship alǵanymyz durys. Bolashaqta Qytaı bıligine jańa tolqyn kelse, olar bul máselege basqasha qaraýy múm­kin», deıdi. Sóıtip Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy daýly bolyp kelgen 944 sharshy shaqyrym jer­diń 537 sharshysy Qazaqstannyń, 407 shar­shy shaqyrymy Qytaıdyń úle­sine tıdi. Eki el arasyndaǵy 1533 sha­qyrymǵa sozylǵan shekara eki­jaq­ty kelisim negizinde bekitildi. Bul jóninde Nursultan Nazarbaev «Egemen Qazaqstanǵa» bergen suhbatynda (14 jel­toqsan, 2001 jyl) bylaı deıdi: «El irgesin bekitip aldyq. Kór­shi­le­ri­mizdiń bárimen derlik, eń bastysy uly Qytaımen shekaramyzdy aıqyn­dap alǵanymyz erekshe aıtatyn is. Memlekettik shekaramyzdy tolyq bel­gilep, basyn ashyp berý – meniń osy eld­iń Prezıdenti retindegi eń qasıetti mindetterimniń biri. Keleshek urpaqqa jer daýyn qaldyrmaýymyz kerek...

Jalpy, álemdegi elderdiń bárimen syılastyq qarym-qatynas ornata alǵanymyz osy on jyldaǵy olja­myz­dyń bastylarynyń biri».

Nursultan Ábishulynyń alyp kórshilermen shekarany aıqyndaýy Qazaqstan úshin tarıhı ári ómirlik mańyzy zor jeńis bolatyn.

Astananyń avtory

Bizdiń táýelsizdik alǵaly qol jet­kiz­gen eń basty jeńisimiz ben jetistigimiz Astana ekeni aıtpasa da túsi­nikti. Sondyqtan bas qalanyń basty avtory – táýelsizdik desek, esh qate­lese qoımaspyz. Árıne ıdeıa, oı, bas­tama birinshi kezekte Elbasyniki. Al mundaı oıdyń sol táýelsizdikke deıin paıda bolǵanyn aıtsa, shyny kerek, kópshiligimizdiń kúmánmen qaraı­ty­nymyz aıdan anyq dúnıe. Biraq – shyn­dyq osy. Nursultan Nazarbaev 1989 jyly Qazaqstan Kompartııasy Orta­lyq Komıtetiniń birinshi hatshy­sy qyzmetine saılanǵannan keıin asta­nany Arqaǵa kóshirý isin jan-jaq­ty oı eleginen ótkize bastady. Al egemendiktiń ekinshi jyly, ıaǵnı 1993 jyldyń basynda astanany Aqmo­laǵa kóshirýge nyq bekindi. Sebebi Almatynyń el astanasy retinde qulashyn keńge jaıa almaıtyny belgili edi. Úıler óte tyǵyz ornalasqan. Jańa ǵımarattar turǵyzý úshin kóp nárseni buzý kerek. Buǵan kóshedegi kólik keptelisin qosyńyz. Qala ishindegi joldardy keńeıtý de múmkin emes. Al astananyń tynysy keń bolýy kerek.

Sondaı-aq Almatynyń eldiń shy­ǵysynda – ásirese, batys pen sol­tústik oblystardan tym qashyqta ornalasýy da astananyń aýysýyna óz yqpalyn tıgizdi. Shyny kerek, Almatydan Arqadaǵy Qaraǵandy men Aqmolaǵa barý úshin myń shaqyrymnan artyq jol júrýge týra keledi. Jer túbinde jatqan Aqtaý men Atyraý týraly aıtýdyń ózi artyq. Al Aqmola eldiń dál ortasynda, toǵyz joldyń tora­bynda ornalasqan.

Buǵan qosa Almaty seısmologııalyq ja­ǵynan da qaýipti aımaqta tur. Eko­lo­gııa­lyq jaǵdaıy da ýaqyt ótken saıyn aýyrlap barady.

Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda Qazaqstannyń soltústik bes oblysyna kóz alartýshylar da az bolǵan joq. Ásirese Soljenısyn, Jırınovskıı sııaqty shovınıster bizdiń soltústik oblystardy Reseıge qosýdy qatty kóksedi. Osyndaı jaǵdaıda elordany soltústikke kóshirýdiń mańyzy tipti arta tústi.

Taǵy bir áser etken faktor retinde sol tusta soltústiktegi ónerkásip oshaq­tarynda jumys kúshiniń jetis­peý­shiligi saldarynan óndiris salasy tu­ra­laýǵa aınaldy. Al halyq tyǵyz orna­lasqan ońtústikte jumyssyzdyq be­leń aldy. Eger astana soltústikke aýys­sa, ońtústiktegi myńdaǵan adamdy sol jaqqa kóshirýge bolar edi. Sóı­tip soltústiktiń demografııalyq jaǵ­daıyn retteýmen qatar, eldegi jumys­syzdyqty azaıtýǵa múmkindik týady.

Keıin Nursultan Ábishuly osy bir úmit pen kúdik alma-kezek sharpysqan kúnder týraly «Eýrazııa júreginde» kitabynda (91-93-b.b.) bylaı dep jazdy: «Astanany kóshirý ıdeıasyna beldi birjolata bekem býa otyryp, men ortaǵa bárin salatynymdy, ózimniń saıası mansabymdy, tipti múmkin ómirimdi báıgege tigetinimdi túsindim... Sóıtip barlyǵyn tarazylaı kele, men astana kóshedi degen sheshimge birjolata bekindim! Úkimet pen Parlament músheleri bastapqyda «ań-tań qaldy» degenim bekershilik. Is júzinde meniń astanany kóshirý qajettigi týraly alǵash syrtqa shyǵaryp aıtqan oıym meniń kózimshe jymıyspen, al meniń syrtymnan, sirá, kúlkimen qabyldandy. Eń qyzyǵy, meniń bosqa sóılemeıtindigimdi bile, olardyń bári derlik meniń kóshirý týraly oıymdy tym sátsizdeý, orynsyzdaý qaljyń dep qabyldady...».

Prezıdent Nazarbaev 1994 jyly 6 shilde kúni Parlament sessııasynyń jalpy otyrysynda jańa astanany tańdaý 32 ólshem boıynsha júzege asqanyn táptishtep baıandap berdi. Depýtattardyń azy ǵana Nazarbaevty qoldady. Kópshiligi qarsylyqtaryn únsiz ǵana bildirdi. Osylaısha bul bastamaǵa asa mán bermeı, oryndalmaıtyn arman retinde qaraǵan Parlament eleýsiz ǵana qoldaý bildirdi.

Elbasy belgili pýblısıst, qarymdy qalamger Saýytbek Abdrahmanovqa bergen suhbatynda bul iste aldyn ala oılastyrylǵan az ǵana qýlyqqa barǵanyn da aıtady. Bul jóninde Prezıdent: 

«...Men Parlamentke astana aýystyrý ıdeıasyn ǵana usynyp, onyń oryndalý merzimin ádeıi tumandatyp qoıyp edim. Keıinnen baspasózge bergen suhbattarymda qabyldanǵan sheshimde astanany kóshirýdiń ýaqyty kórsetilmegen, tek Úkimetke qajetti qujattardy ázirleý kerektigi ǵana aıtylǵan, bul másele naqtyly túrde keıinirek sheshiledi, ol bolashaqtyń isi dep túsindirip te júrdim. Al shyn máninde biz Parlament qoldaýyn alysymen-aq jumysqa qyzý kirisip ketken edik...»,  deıdi («О́mir ótkelderi» kitaby, 531-bet).

Osylaısha Prezıdent jańa astana kurylysyna qarjy izdestirýge kiristi. Joǵary Keńes depýtattary 1994 jyly Nursultan Ábishulynyń usynysymen Qazaqstannyń turǵyn úı qurylysyna 50 mln dollar qarjy bóldi. Sol qarjyǵa Astanadaǵy 9-shaǵyn aýdan salyndy.

Kelesi 1995 jyly «Jańa astana» arnaıy qory, al 1996 jyldyń kúzinde Prezıdent jarlyǵymen «Aqmola» erkin ekonomıkalyq aımaǵy quryldy.

Prezıdent syrttan ınvestısııa tartýǵa bar kúshin jumsady. Shetel basshylarymen resmı kezdesýlerden keıin Nursultan Ábishuly bıznesmendermen, iri kompanııa qojaıyndarymen jolyǵatyn. Ol kezde Qazaqstandy kóp el bile bermeıdi. Prezıdenttiń álemdik deńgeıdegi abyroı-bedeli de búgin­gideı emes. Soǵan qaramastan Nazar­ba­ev shetelge barǵan saparlarynda Aqmola taqyrybyn arnaıy kóteretin. Osyndaı tabandylyqtyń arqasynda Nursultan Ábishuly az ǵana ýaqytta Astana qurylysyna 200 mıllıon dollar ótemsiz ınvestısııa jınady.

Endi ótemsiz ınvestısııalar men granttar esebinen salynǵan ǵıma­rat­tarǵa toqtalaıyq. Prezı­denttiń Aqordasyn Ábý-Dabı damý qory tur­ǵyzsa, Parlament Senatynyń keń­sesi Saýd Arabııasynyń, «Báı­te­rek» pen «Saltanat saraıy» Oman koroliniń qarjysyna boı kóte­rdi. Ulttyq kitaphana «Adjıp» já­ne «Qarashyǵanaq Petroleým» kom­pa­nııalarynyń qarjysyna salyndy. «Adjıp», sonymen birge Úkimet úıiniń qurylysyna jáne «Oqjetpes» shıpajaıyn qaıta jańǵyrtýǵa mıllıondaǵan dollar qarajat bóldi. «Nur-Astana» meshitin Katar memleketi turǵyzsa, «Astana-Arena» stadıonynyń qurylysyn «Ispat-Karmet» qarjylandyrdy. AQSh bıznesmenderi «Qazaqstan» sport kesheniniń bar shyǵynyn kóterip aldy. Astana qalasy ákimdiginiń ǵıma­rat­yna Kýveıt qory mol qarjy bólse, «Astana-Taýer» bıznes ortalyǵyn Túrkııanyń ABS ortalyǵy salyp berdi. Kardıologııa ortalyǵy Saýd Arabııasy koroldiginiń grantyna, elshiler qalashyǵy «Qazaqmystyń» ınvestısııasyna turǵyzyldy.

Osy rette aıryqsha aıta ketetin jaıt, 2005 jyldyń basyna deıin Astana qurylysyna 2 mıllıard dollar ınvestısııa tartyldy. Munyń 70 paıyzy óz elimizdiń azamattarynan tústi. Osy jerde ınvestısııa tartýda Prezıdent Nazarbaevtyń iskerligi men eren eńbegin erekshe atap ótý kerek. Ol kisiniń ǵajap uıymdastyrýshylyq qabileti men eńbekqorlyǵynyń arqa­synda Astananyń qurylysy kóz ilespes jyldamdyqpen qarqyn aldy.

Prezıdent Astanaǵa týǵan per­zentindeı qarady. Tipti jumys jańa bastalǵan alǵashqy aılarda túngi saǵat 2-ge deıin qurylys basynda nemese keńsede jınalys ótkizetin. Erteńine eshteńe bolmaǵandaı, tań bozynda kabınetinde otyratyn. Osyndaı sátte biz Nursultan Ábishulynyń qajyr-qaıratyna, aqyl-parasatyna jáne tapqyrlyǵyna tańǵalýshy edik. Ol kisi qaı sharýanyń bolsa da ońtaıly jaǵyn dóp basady. Esep-qısapqa júırik. Qalanyń qaı jerinde qurylys qarqyndy, qaı jerinde báseń ekenin ishki túısikpen sezip, bilip otyrdy.

Bir joly Prezıdent jaýapty qyzmettegi biraz basshyny (ishinde qala ákimi de bar) avtobýsqa otyrǵyzyp alyp, Respýblıka dańǵylynyń qap­talyndaǵy úılerdiń arasyna apardy. Ol jerde tobyqtan keletin batpaq eken. Jeńil mashınalar arqyly taralǵan sol batpaq Respýblıka dańǵylyna tóselgen asfalttyń sánin ketirip, istelgen jumysty joqqa shyǵarýda. Al kún jylynǵanda shań-topyraqqa aınalyp, bas qalanyń qaq ortasy kózge qorash kórinip turǵany ras edi.

Nursultan Ábishuly bárimizge ja­ǵa­laı kóz tastap: «Ne qarap júr­siń­der?!», dedi. Úılerdiń arasyndaǵy shaǵyn kóshelerge asfalt tósemeıinshe qala­nyń sol kezdegi bas kóshesi Res­pýblıka dańǵylynda tazalyq bol­maı­tynyn uǵyp, únsiz tómen qaradyq. Prezıdent mashınasyna minip, tartyp otyrdy. Biz laı sý men batpaqtyń ortasynda qala berdik...

Elbasy shetelge shyqqanda bólek úlgidegi, ádemi ǵımarat kózine tússe, bizge sýretke túsirýge tapsyrma bere­tin. Keıde úlken shaharlardyń kórikti jer­lerin uzaq aralap, arhıtektýrasy aıryqsha kóz tartatyn qurylys nysanyn izdeıdi. Jańalyq tapsa, balasha qýanady. Bul Memleket basshysynyń Astanany salý kezindegi jumysynyń bir parasy ǵana. Al Prezıdenttiń osy jolda kórgen beınetin biz qansha tyryssaq ta sózben jetkize almaıtynymyz anyq.

Nursultan Nazarbaev Astananyń bas arhıtektory ǵana emes, sonymen birge bas qurylysshysy da. Nazarbaev Arqa tósinde Astanadaı ǵajap qala sala otyryp, týǵan halqyna qaıtalanbas eskertkish soqty, qazaq halqynyń álem jurty aldyndaǵy abyroıyn kóterdi. Jer shary jurtshylyǵy Astanaǵa qarap, Qazaqstanǵa, onyń qaısar da eńbekqor, meıirban halqyna baǵa beredi. Osylaısha qazaq halqy shırek ǵasyrǵa jeter-jetpes ýaqytta jarqyn bolashaqqa bastaıtyn altyn kópirin salyp, táýelsiz saıasattyń derbes alańyn qalyptastyrdy.

Osynyń arqasynda Prezıdent Astanaǵa álemniń nebir myqty degen memleket basshylaryn ertip keldi. Nátıjesinde bizde qyzyǵa da qyz­ǵana qaraıtyn dos kóbeıdi. Al «dosy kópti jaý almaıdy». Sol sııaq­ty syılasy kóp eldiń aıbyny kúshti, qorǵany myqty bolady. Nur­sultan Ábishuly Qazaqstannyń irgetasyn alǵash bekitken toqsan birinshi jyldan bastap osyny bir sátke de esinen shyǵarǵan emes. Sonyń aıqyn dáleli retinde Nazarbaev Astanada birneshe ret Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezin uıymdastyrdy, Astanada Eýropa qaýip­sizdik jáne yntymaqtastyq uıy­myna, Shanhaı yntymaqtastyq uıy­myna jáne Islam yntymaqtastyq uıymy Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń 38-sessııasyna tóraǵa boldy, Astana ekonomıkalyq forý­my men Sheteldik ınvestorlar keńe­sine jetekshilik etti. Al byltyr dúrkirep ótken EKSPO-2017 halyq­aralyq kórmesine dúnıe júziniń iri memleketteri basshylarynyń arnaıy kelýi Qazaqstannyń álemdik qaýym­dastyq aldyndaǵy bedelin odan ári aıshyqtaı tústi. Astananyń álemdik qarjy ortalyǵyna aınala bastaýy da – Nursultan Nazarbaevtyń kemel saıasaty men qajyrly eńbeginiń nátıjesi.

Osyndaı eren eńbektiń arqasynda búginde búkil álem Astanany dúnıe­júzilik beıbitshilik pen kelisimniń altyn besigi retinde moıyndap úlgerdi.

Astana qazirgi tańda dúnıe jú­zindegi eń sáýletti qalalardyń biri bo­lýymen qatar, óndirisi men sha­ǵyn jáne orta bıznesi qaryshtap da­my­ǵan alyp shaharǵa aınaldy. Naqty derekterge súıensek, 2017 jy­ly Astana turǵyndarynyń 63%-y shaǵyn jáne orta bıznes salasynda eńbek etip, 1 trıllıon teńgeden as­tam somada bıýdjetke túsim jasaǵan. El­orda­daǵy shaǵyn jáne orta bıznes sýbek­tileriniń 100 myńnan asýy da bul baǵyttaǵy jumystardyń nátıjesi mol ekenin ańǵartady.

Astanany Aqmolaǵa aýystyrý týraly sóz bolǵanda kópshilik Almaty­nyń ásem tabıǵatyn qımaı, úskirik aıazy men sary masasy arqyly ǵana belgili Aqmolany mensinbeı, «eń bolmasa jóndi tal da óspeıdi» degen sózder de aıtqan bolatyn. Sondyqtan Prezıdent Nursultan Nazarbaev 1997 jyldyń ózinde-aq «Jasyl beldeý» jobasyn júzege asyrýǵa buı­ryq berdi. Qalany azynaǵan jelden saq­tap, taza ottegimen qamtamasyz etýge arnalǵan «Jasyl beldeý» jobasy aıasynda 84 myń gektar alqapqa aǵash­tyń 60-tan asa túri otyrǵyzyldy. Alǵa­shynda Nazarbaevtyń bul bastamasyna da kúmánmen qaraǵandar az bolǵan joq. Olar Arqanyń saıyn dalasy ormandy ólkege aınalatynyna senbedi. Alaıda búgingi nátıje Elbasy bastamasynyń batyl qadam bolǵanyn aıqyn dáleldeıdi. Bul baǵdarlama boıynsha 2020 jyly Astana mańaıyndaǵy orman kólemi 100 myń gektarǵa jetýi tıis.

Iá, Astana – Prezıdenttiń tól týyndysy. Astana men Nursultan Nazar­ba­evty bir-birinen bóle-jaryp qaraý múmk­in emes. Ýaqyt óter, halqymyz jańa ǵa­syrlarǵa da aman-esen jeter. Qazaq mem­leketi budan da jaqsy zamandy ba­synan ótkerer. Sonda Astana týraly áńgime qozǵalsa, Nursultan Ábish­uly esimi elordamen birge aıtyla­ty­ny aqıqat. Aqyndar Astana jaıly jyr jazsa, Nursultan Nazarbaev sol jyr­­dyń basty qaharmany bolatyny sózsiz. Jazýshylar Astana týraly tol­ǵa­nyp, qalam tartsa, Prezıdent Nazar­ba­evty aınalyp óte almaıtyny – taǵy bir shyndyq. Basqasha bolýy esh múmkin emes.

Qadirli aǵaıyn, shaǵyn maqala aıasynda Elbasynyń qazaq memleketine sińirgen eńbegin, ol kisiniń tarıhı tulǵa retindegi beınesin tolyq ashyp kórsetý múmkin emes. Nursultan Nazar­baev halqymyzdyń birneshe myń­jyldyq tarıhyndaǵy ult úshin tý­ǵan uly tulǵa ekeni – baltalasa bu­zylmaıtyn aqıqat sóz.

Temirhan DOSMUHAMBETOV,

«Baıserke-Agro» kópfýnksıonaldy agroholdınginiń prezıdenti