Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Banki Tóraǵasynyń orynbasary Oleg Smolıakov «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatynda habarlaǵandaı, retteýshi baǵdarlamany aldaǵy iske qosýǵa baılanysty daıyndyq jumysyn aıaqtaýda. Jańa memlekettik baǵdarlama boıynsha alǵashqy ıpotekalyq kredıtterdi ústimizdegi jyldyń ekinshi jartysynda berý josparlanyp otyr.
– Oleg Aleksandrovıch, Qazaqstan Prezıdenti ústimizdegi jylǵy naýryzda jarııa etken áleýmettik bastamalardyń biri jumys istep júrgen qazaqstandyq azamattarǵa ońtaıly mólsherlemeler boıynsha turǵyn úı satyp alýǵa járdemdesýge tıis ıpotekalyq baǵdarlamany ázirleýdi tapsyrý boldy. Baǵdarlamany ázirleý qazir qandaı satyda tur? Ony iske asyrý qashan bastalady?
– Birinshi kezekte, memlekettiń Qazaqstan azamattarynyń turǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsartý mindetin sheshý júıeliligin atap ótkim keledi. Táýelsizdik jyldary memlekettiń azamattardyń turǵyn úı máselesin sheshý boıynsha birneshe ret aýqymdy sharalar qabyldaǵany belgili. Iske asyrylǵan, sondaı-aq kúni búginge deıin iske asyrylyp jatqan turǵyn úı baǵdarlamalarynyń toptamasy óz tıimdiligin kórsetti. Buǵan 2016 jáne 2017 jyldardaǵy turǵyn úıdi paıdalanýǵa engizýdiń óskeni dálel bola alady. Osy eki jylda elimizde 21 mıllıon sharshy metr turǵyn úı salyndy. Qurylys salasynyń joǵary ósý qarqyny, tutastaı alǵanda, el ekonomıkasynyń ósýine aıtarlyqtaı úles qosady, halyq sharýashylyǵynyń túrli salalaryndaǵy ósýge qoldaý kórsetedi. О́z kezeginde páter satyp alý úshin qarjylyq resýrstardy alýdyń halyqqa túsinikti ári tartymdy tetigin qurý boıynsha memlekettiń kúsh-jigeri salynyp jatqan turǵyn úıge joǵary suranys deńgeıin ustap turýǵa kómektesedi. Basqasha aıtqanda, turǵyn úı qurylysynyń memlekettik yntalandyrý tetikteri jáne páter satyp alýǵa qajetti búkil somanyń jınaqtalýyn kútpesten azamattarǵa páter satyp alýǵa múmkindik beretin «7 – 20 – 25» baǵdarlamasy bir-birin tolyqtyrady jáne memlekettiń ekonomıkalyq jáne áleýmettik saıasatynyń basym mindetteriniń aýqymdy bóligin oń sheshedi.
Qazirgi ýaqytta Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha ázirlengen jańa ıpotekalyq baǵdarlama bekitilip, Ulttyq Banktiń resmı ınternet-resýrsynda jarııalandy.
Sonymen qatar baǵdarlama operatory – arnaıy kompanııa, «Baspana» ıpotekalyq uıymy» AQ quryldy. Bankter baǵdarlama sheńberinde ıpotekalyq qaryzdardy ústimizdegi jyldyń ekinshi jartysynda bere bastaıdy dep kútilýde.
Baǵdarlama ıpotekalyq turǵyn úı qaryzdaryn berýdiń negizgi talaptaryn, baǵdarlamaǵa qatysý úshin qaryz alýshylar men bankterge arnalǵan ólshemsharttardy, bankterdiń operatormen ózara is-qımyl tártibin, sondaı-aq ony tabysty iske asyrý úshin zańnamalyq aktiler deńgeıinde qabyldanýǵa tıis sharalardy aıqyndaıdy.
– Bul baǵdarlamanyń aldyńǵy barlyq baǵdarlamadan mańyzdy ereksheligi nede?
– Jańa ıpotekalyq baǵdarlamanyń aldyńǵy nemese aǵymdaǵy memlekettik baǵdarlamalardan mańyzdy aıyrmashylyǵy – onda memlekettik qarjylandyrýdyń bolmaýynda. Baǵdarlamada qarjylandyrý kózi retinde qor naryǵynyń quraldary paıdalanylatyn bolady. Máselen, ıpotekalyq qaryzdardy satyp alýdy qarjylandyrý úshin «Baspana» ıpotekalyq uıymy» AQ tartymdy kiristiligi bar senimdi oblıgasııalardy ınvestorlardyń shekteýsiz aıasy arasynda qor naryǵyna ornalastyra otyryp shyǵarady. Osylaısha baǵdarlama memlekettik bıýdjettiń qarajatyn tartpastan derbes qarjylandyrylady. Baǵdarlamanyń jumys isteýi úshin qajetti qarajatty tıimdi tartýǵa birneshe jaǵdaı yqpal etedi. Birinshiden, «Baspana» ıpotekalyq uıymy» AQ Ulttyq Banktiń 100% enshiles uıymy bolady, bul onyń asa joǵary senimdilik deńgeıin bildiredi. Ekinshiden, senimdi qarjy quraldarynyń qazirgi tapshylyǵy jaǵdaılarynda «Baspana» ıpotekalyq uıymy» oblıgasııalaryna degen joǵary suranys kútiledi.
Budan basqa, jańa ıpotekalyq baǵdarlama búkil aldyńǵy jáne qoldanystaǵy memlekettik ıpotekalyq baǵdarlamalardyń aıasynda óziniń buryn-sońdy bolmaýymen jáne aýqymymen aıtarlyqtaı erekshelenedi. Bir jaǵynan, halyqqa tarıhı turǵydan eń az 7% mólsherlemesi boıynsha ıpotekalyq kredıt alýdyń teńdesi joq jaǵdaılary usynylady, kredıtke beriletin turǵyn úı qunynan 20% mólsherinde bastapqy jarnasy jáne kredıttiń eń joǵary merzimi 25 jylǵa deıin bolady. Osynyń bári menshikti baspanasy joq azamattardyń turǵyn úıdi ıpotekaǵa satyp alýyna jáne bul qaryzdy óz bıýdjeti úshin aýyrtpalyqsyz óteýine múmkindik beredi. Ekinshi jaǵynan, bolashaq ıpotekalyq baǵdarlamanyń aýqymy boıynsha rekordtyq mólsheri bolady, bul – 1 trln teńgege jýyq. Bul baǵdarlama tabysty iske asyrylǵan jaǵdaıda elimizdegi búkil aǵymdaǵy ıpotekalyq portfeldiń is júzinde eki ese ulǵaıýyn bildiredi.
Is júzinde Baǵdarlama uzaq ýaqyt sheshilmegen birneshe problemany sheshedi:
1) qurylys salýǵa degen suranysty yntalandyrady jáne búkil turǵyn úı-qurylys naryǵyn odan ári damytý úshin qozǵaýshy kúsh bola otyryp, eldegi turǵyn úı sektoryn tolyǵymen jańǵyrtýǵa múmkindik beredi dep kútiledi;
2) elimizdiń turǵyn úı problemalaryn sheshýge muqtaj azamattarynyń aýqymdy sany úshin qoljetimdi baspana usynady;
3) óz tetikteri esebinen ıpotekalyq qaryzdar berýge jáne Baǵdarlamanyń jumys isteýine qajet qarjylandyrýǵa qoljetimdi bolýǵa múmkindik beredi.
– Baǵdarlama sheńberinde qandaı jyljymaıtyn múlik obektilerin satyp alýǵa bolady?
– Elde qurylys salasyna jańa qarqyn berý baǵdarlamanyń mańyzdy talaptarynyń biri bolyp tabylady. Biz baǵdarlama turǵyn úı sektoryn tolyǵymen qaıta iske qosyp, búkil turǵyn úı qurylysy naryǵyn odan ári damytý úshin qozǵaýshy kúsh bolady dep kútemiz. Osy sebepti bastapqy kezeńde bastapqy turǵyn úıdi ǵana kredıtteý boljanady.
– Menshiginde baspanasy bar qazaqstandyqtar baǵdarlamaǵa qatysa ala ma?
– Buǵan deıin de aıtyp júrgendeı, baǵdarlama tek áleýmettik sıpatta jáne, eń aldymen, menshikti baspanasy joq adamdarǵa ǵana arnalǵan, sebebi basynda baspanasy joq azamattardy jeńildik berilgen tetikpen qamtamasyz etý – biz úshin mańyzdy. Jańa baǵdarlama sheńberinde ıpotekalyq qaryzdy áleýetti alýshylardy baǵalaıtyn mańyzdy ólshemshart – qaryz alýshyda kredıtti qıyndyqsyz óteıtin kirisiniń bolýy. Búkil baǵdarlamanyń ornyqtylyǵy tolyǵymen azamattardyń bolashaqta óz boryshtaryna qyzmet kórsete alý qabiletine baılanysty bolady.
– Halyqtyń tarapynan baǵdarlama sheńberinde ıpotekalyq qaryzǵa degen suranysty Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Banki aldyn ala baǵalady ma? Halyqtyń baǵdarlamada málimdelgen talaptar boıynsha ıpotekalyq kredıtterdi tóleı alý qabileti bar ma?
– Baǵdarlamanyń buryn-sońdy bolmaǵan talaptaryn eskersek, biz halyqtyń ol boıynsha ıpotekalyq qaryzǵa degen suranysy joǵary bolady dep kútemiz. Baǵdarlama talaptary bolashaq qaryz alýshylardyń turaqty tólem qabiletin esepteýge múmkindik beredi. Aldyn ala jasalǵan esepter baǵdarlama boıynsha jumys isteıtin qazaqstandyqtardyń otbasy bıýdjetine zııan keltirmeı qyzmet kórsetýge bolatynyn aıǵaqtap otyr. Mysaly, qaryzdyń somasy 7 mln teńge bolsa, ıpotekalyq kredıt boıynsha aı saıynǵy tólem mólsheri 50 myń teńgeden aspaıdy. Bul – kóptegen qaryz alýshy úshin boryshtyq júktemeniń óte qolaıly deńgeıi. Qatysýshy bankterdiń qaryzdar berý rásimin bastaýy týraly aqparat Qazaqstan Ulttyq Bankiniń ınternet-resýrsynda qosymsha ornalastyrylady.
– Baǵdarlamany iske asyrý kezinde Qazaqstannyń túrli óńirlerindegi baspana baǵasyndaǵy aıyrmany qalaı eskermeksizder?
– Baǵdarlamanyń ólshemsharttary men talaptaryn ázirleý kezinde eldiń óńirlik aıyrmashylyqtary, onyń ishinde turǵyn úı baǵasyndaǵy aıyrmashylyqtar da eskerildi. Sondyqtan da turǵyn úıdiń óńirge qaraı saralanatyn shekti quny aıqyndalatyn bolady. Máselen, Astana, Almaty, Aqtaý jáne Atyraý sııaqty qalalar úshin turǵyn úıdiń eń joǵary quny 25 mln teńge, basqa óńirler úshin 15 mln teńge bolady. Sonymen qatar «7 – 20 – 25» baǵdarlamasymen satyp alýǵa bolatyn turǵyn úıdiń shekti quny baǵdarlamanyń áleýmettik sıpatyna baılanysty belgilengen. Sonymen birge bul shekteýler baspana baǵasynyń alypsatarlyq ósýine jol bermeýge múmkindik beredi.
– Baǵdarlamanyń tetigi týraly aıtyp berseńiz. Is júzinde ol qalaı jumys isteıdi?
– Baǵdarlamany iske asyrý Ulttyq Bankke tapsyrylǵan bolatyn jáne baǵdarlamanyń joǵary áleýmettik máninen basqa bul, is júzinde, elimizdiń qarjy sektorynyń osyndaı aýqymdy mindetterdi sheshýge daıyn ekendigin rastaý múmkindigi. Baǵdarlamany iske asyrý tetigi tikeleı kredıtteýmen aınalysatyn jáne qaryz alýshylarmen qatynas ornatatyn banktermen tyǵyz qarym-qatynas jasaı otyryp ázirlendi.
Jalpy alǵanda, baǵdarlamanyń jumys barysy mynadaı bolady: kommersııalyq bank qaryz alýshyǵa «7 – 20 – 25» shemasy boıynsha kredıt beredi. Kredıtteý teńgemen ǵana júzege asyrylady. Odan keıin berilgen kredıtterdi Ulttyq Banktiń arnaıy enshiles kompanııasy – «Baspana» ıpotekalyq uıymy» AQ bankterden satyp alady. Kommersııalyq bank kredıtti satýdan alynǵan qarajatty kelesi ıpotekalyq qaryz alýshylardy kredıtteýge jiberedi.
Joǵaryda atap ótilgendeı, Qazaqstan Ulttyq Bankiniń arnaıy enshiles uıymy ishki naryqta qarjylandyrýdy naryqtyq qaǵıdattarmen tartady. Bul – óte mańyzdy talap, ol bolashaqta baǵdarlamanyń ornyqtylyǵyn qamtamasyz etip, memleketten aqshanyń aýqymdy quıylýyn talap etpeıdi.
– Baǵdarlamaǵa qandaı bankter qatysady?
– Jańa ıpotekalyq baǵdarlama uzaq merzimdi jáne turaqty bolýy tıis, sondyqtan oǵan ornyqty kapıtal bazasy, qarjylyq qyzmetter naryǵynda belgili bir úlesi, senimdi qoldaý kózderi, sondaı-aq rastalǵan halyqaralyq kredıttik reıtıngi bar bankter qatysa alady. Sonymen qatar qatysýshy áleýetti bankterge naqty ólshemsharttar baǵdarlamada aıqyndalǵan jáne baǵdarlamaǵa qatysýshy bankter «Baspana» ıpotekalyq uıymy» AQ-pen tıisti sharttar jasaǵannan keıin olardyń tizimi Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń resmı ınternet-resýrsynda ornalastyrylady.
– Áleýmettik jelilerdegi túsindirmelerge sáıkes, keıbir qazaqstandyqtar bul baǵdarlamany jeńildik beretin jáne asa aýyrtpalyq túsirmeıtin baǵdarlama dep qabyldaıdy. Ulttyq Bank baǵdarlamanyń áleýetti qatysýshylaryna jeńildik berilgen talaptardyń da qaryz alýshynyń bıýdjetine belgili bir qarjylyq júkteme boljaıtyny týraly aqparatty jetkizý úshin halyqpen aqparattyq-túsindirme jumysyn júrgizýdi josparlap otyr ma?
– Jańa ıpotekalyq baǵdarlama kóptegen azamattar úshin turǵyn úı máselesin sheshý maqsatynda jasalady. Osyǵan baılanysty baǵdarlama boıynsha áleýetti qaryz alýshynyń boryshtyq júktemesi osy júktemeniń onyń otbasy bıýdjeti úshin aýyrtpalyq salmaıtyndaı josparlanady. Baǵdarlamanyń talaptaryna sáıkes, qatysýshy bankter qaryzdardy bergeni jáne qyzmet kórsetkeni úshin qaryz alýshylardan komıssııa alýǵa quqyly emes.
Sonymen qatar jańa ıpotekalyq baǵdarlamany áleýetti qaryz alýshylar eshbir jaǵdaıda memleketten beriletin óteýsiz kómek retinde qabyldamaýy tıis. Baǵdarlama tólem jasaýǵa qabilettilik jáne qaryz alýshylar, sol sııaqty bankter tarapynan ádil naryqtyq qaǵıdattardy qatań saqtaý negizinde jasalady.
Aqparattyq ashyqtyq qaǵıdaty Ulttyq Bank qyzmetindegi basty basymdyqtardyń biri ekendigin atap ótý mańyzdy. Biz «7 – 20 – 25» baǵdarlamasyn túsindirý boıynsha jumystar júrgizýdemiz.
Brıfıngter, dóńgelek ústelder ótkizý men suhbat berýden basqa biz áleýmettik jelilerdiń jáne basqa tehnologııalardyń múmkindikterin keńinen paıdalanýǵa nıettenip otyrmyz. Mysaly, Ulttyq Bankke halyq tarapynan «7 – 20 – 25» baǵdarlamasynyń talaptary týraly kóptegen suraqtardyń kelip túsetinin túsine otyryp, biz Ulttyq Banktiń «QUB Online» mobıldik qosymshasynda (Avtordyń eskertýi: iOS ı Android platformalarynda App Store jáne Play Market dúkenderinde memlekettik tilde jáne orys tilinde kóshirip alýǵa qoljetimdi) jańa bólim ashtyq. Onda halyqtyń baǵdarlamaǵa qatysty suraqtarǵa jedel jaýap alý múmkindigi bar.
Jeli paıdalanýshylary «Ulttyq Bank habarlaıdy, túsindiredi, túsinikteme beredi» tobyna qosyla otyryp, Qazaqstan Ulttyq Bankiniń Facebook jelisindegi resmı akkaýntynda «7 – 20 – 25» baǵdarlamasy týraly ózderin qyzyqtyratyn aqparat alýǵa múmkindigi bar.
«7 – 20 – 25» baǵdarlamasy – is júzinde halyqtyq ıpotekalyq baǵdarlama jáne ol týraly tolyq jáne dáıekti aqparatty barlyq áleýetti qaryz alýshylardyń bilýi biz úshin óte mańyzdy.
Áńgimelesken Samat MUSA,
«Egemen Qazaqstan»
