«Bolys boldym minekıdi» oı sarabyna salyp, salǵastyryp qarasań – sol dáýir qazaǵy portretiniń psıhologııalyq dáldigi jóninen kórkemdik qýaty áli kúnge tánti etetin keremetiniń syry nede? Oısha tizip kóz aldyńnan ótkize bastaǵan kezde qatary seldiremegen qalpy aramyzda áli kúnge tiri júrgendeı tutas bir galereıanyń beınesin elestetip ótedi. Zamatynda renishi men ókpe syzy aralas sezim ıektep, qoryný men tarynýdyń ókinishi birden ózegińe shabatyny jaman. Tún uıqyńdy tórt bólip, bárinen qur qalǵandaı ah urǵan jaǵdaılar shynymen de sonshalyqty mańyzdy ma? On toǵyzynshy ǵasyrdyń ǵaqlııasy taqylettes oı oramdaryn tyńdaýǵa keıingi býyn ókili beıilsiz. Qyzmet satysynyń dárejesin kıe tutyp, qurmetin jasyrmaı bildiretin minezdi izgilikke balaıtyn jurtshylyq parqynyń aınala tóńirekten ıgiligi artyp bara jatqany shamaly qarasań. Áıtsede burynǵy men búginginiń aıyrmashylyqtaryn barlaı sholsań ádebıet pen ónerge degen qushtarlyq qazaq besigine bólenip, qazaq áıeliniń júrek únimen terbetilgen kez kelgen perzent boıynan molynan tabylatynyn anyq ańdaısyń. Uly ult sanatyndaǵy jurttardyń jekelegen ókilderiniń rýhanııatqa degen sergek janashyrlyǵy ár jaıdan ańǵarylady. Jasy ózinen kóp kishi áıel balasynyń sezimin «Beıshara jandardy» oqý arqyly oıatýdan buryn, shyǵarmaǵa degen ákesiniń zor qurmetin baıandaıtyny bar. Otbasyn qurǵannan keıin taǵdyr synyna moıymaı tótep berýdiń mánisin adamgershilik qyrlaryn ashý arqyly túsinýdiń kiltin tabýdyń qupııasy da jetkilikti edi.
Kúni búginge deıin minsiz sanalǵan dúnıelerdi oı sarabyna salyp kórseń – ýaqyty ótip ketken bos keńistikke aınalǵan bólek-salaq, artyq-aýys jaılardy ushyratatyn sııaqtysyń. Minekı, osyǵan basqa turǵydan úńilip, tyńnan astar izdese ózgeshe oı jańalyǵy tabylatyny kámil. Jankeshti kúsh jumsaǵan dúnıeniń ólmes syry osynda jatyr-aý degen uıǵarymǵa eriksiz keletiniń sondyqtan. Dúnıe qubylysynan esh jańalyq asha almasań da, ómir ótpeliligin, ólim aqıqatynyń kezeń-kezeń sıpat-synyna oraı qorytyndy jasalynatyny bar. Aýyl men qalanyń rýhanı aıyrmashylyǵy aspan men jerdeı dep anyqtama berseń jazataıym aıtyp, urynyp qalǵandaı kórinetin shyǵarsyń. Baıaǵyda qoıly aýyldyń jylyna bir ótetin sleti búkil halyqtyq merekege aınalatyny kóne kózderdiń jadynda. Oǵan aýyldan ǵana emes, qalalardan zııaly qaýym top-tobymen aǵylyp kelip, arqa-jarqa bastary túıisip, saǵynyshtaryn basatyn. Sonda nasaı topyr kópshilikti tóbeden sholyp turǵan ataqty ǵalymnyń: «Qaıran qazaqtarym, kitap oqymasańdar da, aman-esen bolyńdarshy áıteýir» degeni bir sumdyq kókeıińe toqylyp qalypty. Kitap oqymaýdy qandaı oıǵa sıdyryp aıtty eken jaryqtyq.
Osy joldardyń ıesi paqyryńyzdyń qazirgi meken turaǵy – jyr alyby Jambyl aýyly. «Tyńda dala Jabyldy, tyńda Qastek, Qasqeleńniń» týra qaq ortasy. Aınala tóńiregiń qulaqqa urǵan tanadaı tynyshtyq qushaǵynda. Aqyn týraly uıymdastyrylǵan televızııalyq baǵdarlamada sóılep bolǵan soń murajaıdy ózińshe aralap, bala kezden tanys eksponattarǵa shaý tarta bastaǵan kózben qaraısyń. Aqyn murasyn zerttep, maqala jazǵan avtorlardyń qabyrǵaǵa ilingen sýretterine úńilesiń. Bir-ekeýiniń úlkendigi bolmasa qataryń, jasy kishileri bar bári biz óz ornymyzda laıyqty turmyz degendeı keıipteri qasqaıyńqy. Kenet osylardyń arasynda beıneń joq bop shyqqanda boıyńdy ashý dushpan kerneı bastaıtynyn óziń de sezbeı qalady ekensiń. Jurtshylyq nazaryna táýir ilikken aqyn atamyz týraly kitap jazǵandy elemeý ne degen sumdyq dep atańa nálet ózimshildik des bermeı ketetini bar emes pe. Sabamyzǵa túsip baryp jan-jaǵyma qarasam, osy aýyldan shyqqan jazýshy ómir boıy Jambyl men aýyl týraly oı tolǵap kelgen Orysbaı Ábdildaulynyń sýreti ol qatardan oryn almapty. Ol ol ma, Jambyl týraly irgeli zertteý júrgizip, qomaqty eńbek jazǵan Esmaǵanbet Ysmaıylovqa, «Esimdegiler» degen esse janryndaǵy úzdik dúnıe qaldyrǵan Ábdilda Tájibaevqa, aıaq astynan aıtqan óleńderin qolma-qol jazyp alyp, Jambyl bolmysyn kúndelikke túsirgen Ǵalı Ormanovqa degen qurmet ózgeshe sezilýi kerek emes pe?!
Burynǵy men búginginiń arasyna dánekerge júretin kez kelgen dúnıe eleýsiz qalsa – tiriler óz alar ornyn anyqtaýǵa tegeýrini jeter-jetpes, áıteýir bar ekenin bildirip shyryldap baǵar. Keıingilerge aqyl aıtyp uıyta almaısyń, ómirlik tájirbıeń kádege jaraıtyn shyǵar dep baıandasań tomsarǵan únsizdikke tap kelesiń taǵy. Bárin jaratylystyń erki biledige uıǵarý – noqta-júgenin sypyryp tastap, erkine jibere salǵan mezette quıǵyta jónelgen jylqynyń alańsyz qylyǵyna keıiptes minezder elesi ǵana kóz aldyńa keletini nesi eken?..
Jumabaı ShAShTAIULY,
«Egemen Qazaqstan»
