Bilim jáne bilik: Kásiptik bilim berý júıesi jetildirilýde

Basty maqsat – kásiptik-tehnıkalyq jáne orta bilimnen keıingi bilim berý uıymdaryna jan-jaqty járdemdesý, ja­ńartý. Iаǵnı 4 strategııalyq baǵyt – oqý úderisi mazmunyn jańartý, oqytý sapasyn, tıim­diligi men dárejesin arttyrý, ekonomıkanyń suranysqa ıe jáne ınnovasııalyq baǵyttary boıynsha aǵymdaǵy oqý oryndaryn damytý jáne jańalaryn qurý.

Eńbek naryǵyndaǵy ma­mannyń jumys berýshiniń talabyna saı bilim alýy, bilikti bolýy, tehnologııalyq úderisterdi dereý meńgerýi, kásibı mashyǵy óte ózekti. TjKB bedeliniń jo­ǵary bolmaýy oqytý sapa­sy­nyń tómendeýine soǵady. Bul bilim berý baǵdarlamalary maz­munynyń jańarmaýyna da baılanysty. «Kásipqor» jumysshy jáne tehnıkalyq mamandardy daıarlaýǵa arnalǵan jańartylǵan bilim berý baǵdarlamalaryn túzý úshin halyqaralyq tájirı­beni zerdeledi. Sheteldik serik­testermen birlese ındýs­trııa­landyrýdyń basym baǵyt­tary boıynsha WorldSkills standarttary eskerilgen 61 bilim berý baǵdarlamasy ázirlendi. Onyń 29-y 2017-2018 oqý jylynda 157 kolledjdegi oqý úderisine endi. 2016-2017 jyldary qoldanystaǵy 173 tıptik bilim berý baǵdarlamasyn ózektendirý jumysy júrgizildi. Barlyq ázirlengen jáne ózektendirilgen bilim berý baǵdarlamalary qatarynan úsh jumysshy bi­liktiligin alýǵa jáne orta býyn­daǵy mamandyqty ıelenýge, qoldanbaly bakalavrıat bilik­tiligin berýge jol ashty. Mysaly «Tústi metaldar metallýrgııasy. Iаdrolyq otyndy qaıta óńdeý» mamandyǵy boıynsha aldymen «apparatshy» jumysshy biliktiligin, «tehnolog» orta býynyn já­ne «gıdrometallýrgııadaǵy qoldanbaly bakalavrdy» alýǵa bolady.

Bul baǵdarlamalar modýldik-quzirettilik tásilge negizdelgen. Ár modýl naqty jumys pen biliktilikke saı quziretterdi qalyptastyrýǵa arnalǵan. Bilim oshaqtarynda kýrsty qurýdaǵy ıkemdilik pen mazmundy anyq­taýdaǵy erkindikti beredi. Jumys berýshiler tapsyrysymen oqý oryndary belgili biliktilikke saı oqytý kýrsy modýlderin jınaqtaıdy. Jumys berýshi baǵdarlamany ázirleýge qa­tysyp saraptama jasaıdy, tujy­rymdama beredi. Bıyl da bilim berý mazmunyna jańa sıpat berý, qurylymyn jandandyrý boıynsha jumys jalǵasady, 13 jańa bilim berý baǵdarlamasy ázirlenip, qoldanystaǵy 73 tıptik bilim berý baǵdarlamasy ózektendiriledi.

Árıne bilim mazmunyn jańar­týda munymen shektelip otyrǵan joqpyz. Birinshiden, «ómir boıy bilim alý» ustanymyn oryndaýǵa múmkindik beretin kredıttik oqytý júıesine qatysty jumys atqarylýda. Máselen, kásiptik bilim berýdegi Eýropalyq kredıttik júıeni (EKVET) zer­delep, júzege asyrýdyń ádistemelik quralyn ázirlep, sondaı-aq kredıttik tehnologııany qamtıtyn normatıvti-quqyqtyq qujattarǵa ózgertý men tolyqtyrý engizilýde. Ekinshiden, ulttyq biliktilik júıesiniń 5 deńgeıine sáıkes qoldanbaly bakalavrıatqa qatysty baǵyt zerdelenýde. Qoldanbaly bakalavrıattyń bilim berý baǵdarlamasynyń pishini men ádisinamasy ázirlendi. Bıyl kolledjderge qoldanbaly bakalavrıat baǵdarlamasyn oqý úderisine engizý boıynsha ádistemelik kómek kórsetý jáne 15 bilim berý baǵdarlamasyn ázirleý josparda bar. Úshin­shiden, ınklıýzıvti bilim berý baǵytyna kóńil bólinýde. Erekshe bilim berý qajettilikteri bar balalardyń kásiptik bilim alýy jáne olardyń odan ári qoǵamǵa sińip, áleýmettenýine, qoǵam ómirine tolyq qatysýyn qamtamasyz etýge, túrli kásibı jáne áleýmettik qyzmette ózin-ózi tıimdi jetildirýge qatysty kolledjderge ádistemelik jáne keńestik kómek kórsetilýde. Bıyl erekshe bilim berý qa­jet­­tilikteri bar balalardy oqy­týǵa baǵyttalǵan 20 bilim berý baǵdarlamasy ázirlenedi. Tórtinshiden, baǵdarlama boıynsha bilim alǵan TjKB uıym­darynyń túlekterine biliktilik berý men sertıfıkattaýdy ótkizýge arnalǵan 45 mamandyq boıynsha teorııalyq jáne praktıkalyq test tapsyrmalary ázirlendi. Besinshiden, «Kásipqor» 62 oqý-ádistemelik birlestiktiń jumysyn saraptap, olarǵa ádistemelik jáne konsýltatıvtik kómek kórsetedi. Olar TjKB júıesindegi 266 mamandyq pen 1574 biliktilikke qatysty baǵyttar boıynsha jumysty qadaǵalaıdy. 

Saraptamaǵa súıensek, el kolledjeriniń kitaphana qoryn­da 1991 jyldan beri jańar­tylmaǵan oqýlyqtar basym. Bul sapaly maman daıaraýda aıtarlyqtaı kedergi. Sondyqtan kitaphanalardy zamanaýı oqýlyqtarmen qamtý kózdelgen. Bul tarapta 2016 jyly TjKB júıesine qazaq, orys tilderine 100 oqýlyq aýdarylsa, 2017 jyly 400 sheteldik oqýlyq qosyldy. «Kásipqor» jelisinen ınternet arqyly 500 dana oqýlyqtyń kóshirmesin alýǵa jaǵdaı jasalǵan. Oqýlyqtar mazmuny mamandyqtar boıynsha zamanaýı jáne ózekti málimetterdi qamtıdy. Barlyǵy AQSh, Eýropa memleketterinde jáne basqa da shetelderde qoldanysqa ıe. Bıyl 100 oqý quralyn ázirleý josparlandy. Ony daıyndaýǵa qazaqstandyq kásibı pedagogtardan quralǵan avtorlyq ujymdar qatysady. Bul kolledj pedagogtarynyń kásibı mashyǵyn kóterýge, oqýlyqtardy sapaly qurastyrýǵa, eńbek naryǵy suranystaryna sáıkestendirýge múmkindik beredi. 

Strategııalyq baǵyttyń taǵy biri – oqytý sapasyn arttyrý. Kásibı mashyǵy men quzirettiligin kóterýge arnalǵan pedagogıkalyq kadrlardyń sapasyn arttyrý boıynsha jumys júrgizilýde. Bul TjKB júıesindegi jańa formasııadaǵy pedagogtardyń sanyn arttyrýǵa septigin tıgizedi. Bizdiń pedagogtardy oqytýda ózindik erekshelik bar. Iаǵnı oqytý baǵdarlamasy qurylymyna quzirettilik kózqaras pen maz­munynyń modýldik qury­lysy, sapany baǵalaýdyń krı­terıaldyq júıesi, oqytýda qazaq­standyq jáne sheteldik ozyq tájirıbeniń ushtastyrylýy, ınteraktıvti, praktıkalyq baǵdarlanǵan sıpattyń jáne kýrstyq oqytýdan keıin de keńes berý jumystarynyń ári qaraı jalǵasýy kiredi. Jyl saıyn kýrstyq oqytý ózekti taqyryptar boıynsha júzege asyrylady. 2016-2017 jyldary «Kásipqor» 10 myńnan astam TjKB uıymy pedagogtaryn biliktilik arttyrý kýrstarynyń baǵdarlamasy bo­ıynsha oqytsa, onyń ishinde 300 kolledj basshysyn «Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý uıymyn tıimdi basqarý» taqyryby bo­ıynsha biliktilikterin shyńdady.

TjKB tıimdiligin, dárejesin jáne tartymdylyǵyn arttyrý –ózekti baǵyttardyń biri. Elimizde ındýstrııaly-ınnovasııalyq da­­mý­ǵa baǵyttalǵan jumystar barlyq óńirdi qamtyp keledi. Bul kásiporyndardy sapaly jumysshy mamanmen qamtamasyz etýdi talap etedi. Jumysshy mamandyǵynyń bedeli men mártebesin kóterý – ózekti má­seleniń biri. Osy sebeppen elimiz 2014 jyly WorldSkills assosıasııasyna 70-qatysýshy memleket bolyp tirkeldi. WorldSkills Kazakhstan bo­ıynsha ulttyq operator bolyp «Kásipqor» holdıngi» taǵaıyndaldy. WorldSkills – álemniń 79 memleketine taralǵan halyqaralyq qozǵalys. Negizgi maqsaty – jumysshy mamandyǵyn dáripteý. Ulttyq birinshilikke jasy 18-22 aralyǵyndaǵy óńirlik birinshiliktiń jeńimpazdary qatysa alady. Bul qozǵalys eli­miz­diń jas mamandaryna al­ǵan kásibı daǵdylary men qu­zi­rettilikterin kórsetýge múmkindik beredi. Elimizdegi birinshilikter kirpish qalaý, qurǵaq qurylys pen sylaq, syrlaý jáne dekoratıvtik jumystar, plıtkamen qaptaý, elektromontajdaý, veb-dızaın, jelilik jáne júıelik basqarý, mehatronıka, dánekerleý, shashtaraz isi, kondıterlik, meıramhana qyzmeti, mektepke deıingi tár­bıe, kıim dızaıny jáne bas­qa kásipterdi qamtıdy.

Maman daıaraýdaǵy taǵy bir tıimdi baǵyt – dýaldy oqytý júıesi. Dýaldyq oqytý júıesi – oqý ornyndaǵy kásiptik oqytý (teorııalyq oqytý) men óndiristegi shákirttikti (praktıkalyq oqytý) baılanystyratyn oqý prosesin uıymdastyrý tásili bolyp sanalady. Elimizde 421 kolledjde dýaldy júıe boıynsha oqytý júrgiziledi. «Kásipqor» kolledj­derge dýaldy oqytýdy engizý boıynsha oqý-ádistemelik jáne konsýltatıvtik kómek kórsetedi.

Qazaqstan – 2010 jyldan bas­tap Eýropalyq bilim qorynyń (EBQ) usynysymen bastalǵan Týrındik prosestiń belsendi qatysýshysy. Osy baǵyttyń operatory retinde holdıng TjKB júıesine qatysty saıasatty saraptaıdy. Týrındik prosess kásiptik jáne tehnıkalyq bilim berý salasynda tıimdi saıa­sat ázirleýde, ony eýropalyq júıemen ıntegrasııalaýda jáne halyqaralyq ozyq tájirıbege ushtastyrýǵa baǵyttalǵan. Oǵan EBQ-nyń 30-dan asa seriktes eli qatysady. Olardyń sany jyl saıyn artýda. Qazirgi tańda Týrındik prosestiń taldaýyna súıene otyryp sandy jáne sapaly málimetter jınaýdamyz. Zertteý nátıjeleri otandyq TjKB júıesiniń damýyna septigin tıgizedi dep oılaımyz.

«Kásipqordyń» maqsaty – kolledjderge álemdik ozyq tájirıbeni engizý. Osy oraıda Atyraý qalasynda ornalasqan «APEC PetroTechnic» joǵary kolledji tájirıbesin ózge otandyq kásibı bilim berý ordalaryna engizý jumystary júrgizilýde. 2013 jyly ashylǵan, munaı-gaz salasyna kásibı maman daıarlaýmen shuǵyldanatyn «APEC PetroTechnic» joǵary kolledji búginde halyqaralyq deńgeıde bilim beretin oqý ordasyna aınalyp úlgerdi. Úzdik 100 kolledjge kiretin oqý ornynda elimizdiń túkpir-túkpirinen kelgen 700-den asa stýdent bilim alyp jatyr. Oqý aǵylshyn tilinde jáne modýldy baǵdarlama boıynsha júrgiziledi. Iri munaı-gaz kenishteri shoǵyrlanǵan batys oblystary úshin kásibı maman daıarlaý da, senimdi seriktestik arqasynda otandyq ustazdar da halyqaralyq bilim berý júıesin ilkimdi ıgerý ústinde.

«Kásipqor» 2017 jyly alǵash ret kolledjderge reıtıng jasady. Bul «Atameken» UKP jáne TjKB uıymdarynyń oqý ádistemelik birlestikterimen kelisilgen ádistemege sáıkes júrgizildi. Saralaýǵa 328 TjKB uıymy qatysty. Reıtıng ındıkatorlary qyzmettegi sapa, kásibı kadrlar, bıznes-qaýymdastyqpen ózara almasý, WorldSkills jáne basqa da ınnovasııalyq jobaǵa qatysýlary, stýdentterdiń kontıngentteri baǵyttaryn qamtıdy. Kolledjder arasyn­daǵy básekege qabilettilik, kadr daıarlaý jáne baǵdarlama mazmunynyń jańarýyna septigin tıgizetin saralaý kórsetkishteri memlekettik organdar, bilim basqarmalary úshin elimizdiń bilim júıesiniń sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan basqarý sheshimderin qabyldaýǵa negiz bolady.

Nurǵalı ARShABEKOV,

«Kásipqor» holdıngi» KEAQ basqarma tóraǵasy