Jambyl aýdany, Jambyl aýyldyq okrýgine qarasty Shaıqoryq eldi mekeninde kezinde júzim baýy bolǵan. Keńes dáýirinde áıgili júzimdik ornyna aınalǵan alqap keıingi ýaqytta paıdalanylmaı, 15 jyl boıy bos jatqan edi. Tipti bul jer aýyl turǵyndarynyń qoqys tastaıtyn ornyna aınalyp ketken bolatyn. Alaıda memlekettiń qoldaýy arqyly paıdalanylmaı bos jatqan jer búginde jaıqalǵan alma baǵyna aınaldy.
2014 jyly «Sady Vostoka» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi bolyp qurylǵan kooperatıv áýeli aýdan ákimdigi arqyly 117 gektar jer alyp, sharýasyn bastaǵan. Odan keıin 24 gektar jerge ıntensıvti alma baǵyn saldy.
«Áýeli qoqystardy tazartý jumystarymen bir jyl aınalystyq. Bir jyldyń ishinde 300 KamAZ qoqys shyǵaryldy. Sharýanyń bári retke kelip, alma baǵyn saldyq. 2016 jyly bul jerden birinshi ret 400 tonna alma aldyq», deıdi «Sady Vostoka» JShS basshysy Altaır Dosymbekov.
Atalǵan ónimder Astana, Almaty qalalarynda jáne oblys aýdandarynda 120-150 teńge aralyǵynda satylypty. Al 2016 jyly osy jerden taǵy da «Shaıqoryq baýy» dep atalatyn óndiristik kooperatıvi qurylǵan. Bul maqsatqa «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ arqyly lızıngpen 680 mıllıon teńge bólinip, 50 gektar jerge alma baǵy salynǵan. Alma baǵynyń kóshetteri arnaıy Polshadan ákelingen eken. Búgingi tańda óndiristik kooperatıvte 10 adam bar. Al aǵymdaǵy jyly taǵy da 15 gektar jerge ıntensıvti alma baǵy egilip, keıingi jyldary ónim berýge daıyn.
Seriktestik basshysy ıntensıvti alma baǵyna qatysty bir máseleni aıtyp ótti. «Memleket bizge ár túp alma kóshetine 315 teńgeden sýbsıdııa berip otyr. Nátıjesinde bıyl 800 tonna alma aldyq. Búginde bul jerde 50-60 adam jumys isteıdi. Qudaıǵa shúkir, ónim jaman emes. Biraq bizge endi alma saqtaıtyn zamanaýı qoıma kerek bolyp tur. Jıyn-terim kezinde ónimderdiń bárin bir mezgilde satý qıyn. Satsaq ta, arzan baǵaǵa satylady. Eger qoımany ózimiz salatyn bolsaq, oǵan ketken shyǵyndy aqtaı almaımyz. Máselen, Eýropa memleketterinde kásipker qoıma salatyn bolsa, onyń 70 paıyzyn memleket tóleıdi eken. Bizde de osy úrdis jolǵa qoıylsa eken deımin. Biz jınalǵan ónimderdi Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Túlkibas aýdany, Maıtóbe aýylyndaǵy qoımada saqtap otyrmyz. Saqtaǵanymyz úshin ár kılo almaǵa 6 teńgeden tóleımiz. Odan keıin tasymaldyń shyǵyny taǵy bar. Tehnıkanyń bári lızıngte. Nesıeni tóleıtin ýaqyt ta jaqyndap keledi», deıdi ol.
Myqty maman qaı kezde de suranysqa ıe. Sondyqtan atalǵan seriktestikten 4 adam bilimin jetildirý maqsatynda Polsha memleketine jiberilgen. Sonymen qatar Altaır Dosymbekov jas mamandardy tartý, olardy jumysqa úıretý búginde ózekti ekenin jetkizdi. Jaqsy maman bolmasa, jaqsy nátıjeniń de bolmaıtynyn aıtty.
Intensıvti alma baǵyn damytý Jambyl aýdanynda biryńǵaı qolǵa alynyp, búginde munda úsh iri alma baǵy salynǵan. 2015 jyly Aqbastaý aýylynda «Áýlıe-Ata Alma» óndiristik kooperatıvi qurylyp, atalǵan kooperatıv 2016 jyly kóktemde 50 gektar jerge alma kóshetin otyrǵyzypty. Ár gektardan 10 tonna alma alý josparlanyp otyrǵan alma baǵy 2021 jylǵa qaraı ónim bere bastamaq. Munda da «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ arqyly 664 mıllıon teńge qarastyrylǵan. Búginde kooperatıvtiń 10 múshesi bar. Basshysy Rýstam Ganıjanovtyń aıtýynsha, kooperatıv músheleri atalǵan somany 10 jyldyń ishinde memleketke qaıtarý kerek eken. Alaıda kásipker bul jerde úlken máseleniń bar ekenin aıtyp ótti. «Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligimen áýelgi kelisim boıynsha 14 paıyz nesıeniń 7 paıyzyn memleket tóleıtin bolǵan. Keıin mınıstrlik tarapynan ózgerister oryn alyp, endi 14 paıyz nesıeniń bárin de ózimiz tóleıtin bolyp otyrmyz», deıdi ol.
Al Qarakemer aýyldyq okrýgi Qumtıyn eldi mekeninde ornalasqan «ALTYN ALMA – A» óndiristik kooperatıvi de «Aýyl sharýashylyǵyn qoldaý qory» AQ arqyly lızıngpen qarjylandyrylǵan. Mundaǵy alma baǵynyń jalpy alańy 60 gektar bolsa, onyń 50 gektaryna kóshetter otyrǵyzylǵan. Alma baǵy 2020 jyly tolyq qýattylyǵyna shyqqanda jylyna 2500 tonnaǵa deıin ónim beredi eken.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Erlan Qulkeev mundaı nesıe qazir tek bir jylǵa ǵana beriletinin aıtady. Basqarma tarapynan alma baqtaryn tamshylatyp sýarý úshin 1 gektar jerge ketetin shlangaǵa 134 myń teńgeden, al bir túp kóshetke 315 teńgeden tólenedi eken. Sonda sharýalardyń ketken shyǵynynyń 30 paıyzyn basqarma óteıdi.
Búginde oblystaǵy qarqyndy alma baqtary qoldaýǵa ıe. Memleket tarapynan kórsetilip otyrǵan qoldaý az emes. Alaıda kásipkerlerdi qoıma jaıy men nesıe jaıy alańdatyp otyr. Eger 14 paıyz nesıeni túgelimen ózderi tóleıtin bolsa, ónimnen túsetin tabystyń bári qaryzdy jabýǵa ketetinin aıtady. Sondyqtan da memleket tarapynan osy tektes máseleler boıynsha qoldaý kútetinderin jetkizdi.
Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy
