Árıne, joly bolmaıtyn jigitterdiń aldymen asqaq arman-múddesi túgili, turaqty jumys orny, turlaýly tirshiligi de bolmaıdy. Jaqsy ómir súrýge degen qushtarlyqty bylaı qoıǵanda mundaı adamdardyń boıynan azdaǵan romantıkany da taba almaısyz. Bir qyzyǵy, bul adamdar tórt qubylasy saı, bári jetip turǵan sııaqty keıip tanytatyny nesi?!
Áıeliniń, týysqandarynyń, qala berdi kóńildesteriniń tapqan-taıanǵanyna kún kórip júre beretinderdi ózge aǵaıyndar «alfons» dese, qazakeń buryn janaıar deıtin. Endi el arasynda qyljaqqa aınalǵan jańa termın bar. Jarynyń tapqanymen tamaǵyn asyrap júrgenderdi «MJK» deıdi. qyljaqtap, taratyp aıtqanda: «Menıa jena kormıt».
Áldebir jankeshti áıelder «ýaqytsha qınalyp júrgen» erkekti el qataryna qospaq bolyp tyrashtanady. Endi bireýler daǵdarysy eshbir bitpeıtin adammen odan ári ómir jalǵaýdyń qajettigi joqtyǵyn túsinip, der kezinde basyn bosatyp alady. Al ǵumyryn jatypisher erkek úshin sarp etken altyn basty áıelder de jetkilikti. Jolynda odan artyq adam kezdespegendikten, jalǵyz qalýdan qorqatyn áıel baıǵus buǵan da kónedi. Biraq jalqaý, toǵyshar, sanasyz adamdy ózgertem dep oılamańyz. Anasy bul erkekti basqa etip qaıta týyp bermese, bolmasa ǵaıyptan namysy oıanyp ǵajaıyp bolyp ketpese, onyń joly bolmaǵany bolmaǵan. Bolmaǵanǵa bolyspa desek te, er-azamattyń basyna ne kelip, ne ketpeıdi. О́mirdiń ýaqytsha talqysyn jeńip shyǵatyn jigitterdiń jalaýy jelbireı bergeı. Alaıda sátsizdigi qyr sońynan qalmaıtyn, eki adamnyń birimen til tabysyp, turmysyn túzetýge umtylmaıtyn, ashýlanshaq, sary ýaıymǵa salynǵysh, qaltasynyń túbi tesikterge tek qana joǵarydaǵydaı dıagnoz qoıýǵa bolady. Kúıeýiniń basyna bir is túsip, jazyqsyz jumystan qýylyp, básekelestikpen baǵynan aıyrylardaı bolsa, ol qıynshylyqty eńserýge, erkegine qoldaý tanytyp, jigerlendirýge jaqsy áıeldiń aqyly jetedi. Bul jerde áńgime basyna kún týǵan azamattar jaıynda emes.
Bir qyzyǵy ýádesi turlaýsyz, jumysy turaqsyz, aldyna maqsaty joq, joly bolmaıtyn mundaı jigitter osy júristeri úshin namystanbaıdy. Mundaı jaǵdaıda «Jaqsy áıel jaman erkektiń basyn tórge súıreıdi» deıtin támsil tipti orynsyz. Odan da «Adamdy adam etken – eńbek» dep, adam maımyldan jaratylǵanyn ózinshe dáleldegen qudaısyz Darvınniń ilimine súıengen áldeqaıda ótimdi.
Eger adamnyń ózinde ómirden óz sybaǵasyn alýǵa degen maqsat-múdde bolmasa, ózi alǵa umtylmasa ondaı erkekke ata-anasy da, aıaýly jary da, ýaqytsha dos-jarandary da kómektese almaıdy. Taǵdyryna osyndaı turlaýsyz adam buıyrǵan talaı jaqsy áıeldiń ómiri qor bolyp júrgenin kim joqqa shyǵarady. Jumystan qaljyrap kelip, úıdiń qalǵan tirligin tyndyramyn, balalardy aıaǵynan turǵyzamyn deıtin áıeldiń mundaıda birinshi qorǵaýshysy, panasy erkek bolý kerek bolsa, kerisinshe kúni boıy dıvanda jatyp, televızordan da jalyǵyp jatqan jatypisher júıke juqartýdy ábestik dep eseptemeıdi. О́ıtkeni ol – «erkek». Áıelge qoqan-loqy kórsetip, ıesi bar ekenin eske salyp turý kerek qoı.
Sonda kim kimdi súırep júr? Máselen, myna bir otbasyn men álmısaqtan bilemin. Kúıeýi esh jerde jumys istemeıdi. Eger jumys tabyla qalsa da, eki-úsh aıdan artyq ol jerde turaqtamaıdy. «Áı, ol jumys maǵan qol emes eken, ondaı jumys isteý uıat tipti» deı salatynyna qulaǵymyz úırengen. Esesine ertesine-aq jaqsy jumys tabylyp, jas kezinde armandaǵan kásibine qol jetkizip, otbasyn jarylqap tastaıtyny týraly ýádeni kúnde úıip-tógedi. Bir qyzyǵy osy maqsatyna jetý úshin shóptiń de basyn syndyrmaıdy. Kúnderi bir sydyrǵy ótip jatady. Áıeli eki jerden tabys tabady. Ol jumysqa ketken soń, kerilip turyp, daıyn tamaqty ishedi, teledıdar kóredi. Gazet oqyǵansıdy, syralatady. Arasynda keıde azyq-túligimen artynyp-tartynyp, kólik keptelisterinen jumystan keshigip keletin áıeliniń tamaǵy durys shyqpaı qalsa basyna áńgirtaıaq ornatady. Qolynan túk kelmeıtin adam ekenin aıtyp, aqyryp, baqyryp, bala-shaǵanyń berekesin ketiredi. Bir qyzyǵy, mundaı aramtamaqtan ajyrasýǵa keńes bergender tabyla qalsa, úıin asyraımyn dep túgi qalmaǵan beıshara áıel, men ony tastap ketsem qurıdy dep qorǵashtap shyǵa keletindigin túsinip kór. Salqyn syrany, dámdi tamaqty jaqsy kóretin erkektiń aldymen aqyly emes, qarny ósetini sózsiz. Jumystan jantalasyp kelip, balanyń sabaǵy úıdiń tamaǵyna úlgere almaı jatqan kelinshegi kómek suraı qalǵandaı bolsa, oshaqtyń qasynda turý erkekterdiń isi emes ekenin árıne, ol biledi. Sondyqtan boıy eńgezerdeı, qarny qampıǵan, tamaqtyń dámdisi men kıimniń jaqsysyn ajyrata alatyn mundaı erkekti ne úshin aıaýǵa bolatyndyǵyn túsinip kórińiz. Jáne áıeli ony súıetindigin de aıtady.
Al ol áıelin, bala-shaǵasyn súıe me? Súıse moıny yrǵaıdaı bolyp júrgen áıeliniń ıyǵynan nege túspeıdi? Mundaıda áıeldiń jalǵyz qalamyn-aý degen qorqynyshyn mahabbatpen baılanystyrýdyń jóni bar ma?
Jatypisher joǵarydaǵy erkektiń jalǵyz artyqshylyǵy – jarynyń kózine shóp salmaıdy. Áıeliniń aıtýynsha solaı. Alaıda muny artyqshylyq deýge kelmes. Jubaıynyń kózine shóp salyp, qyz-kelinshektermen qydyrý úshin qaryndy ketirý kerek, qaltada aqsha bolý qajet, jýynyp-shaıynyp, qyrynyp, qýattanyp kóshege shyǵý kerek. Bul da jumys qoı! Ol bul qadamǵa adal bolǵanynan emes, jalqaýlyqtan barmaıtynyn túsindirýge tyrysyp kórsek, qısyq áńgime bolyp shyǵady eken.
Bul mahabbat pa? Joly esh bolmaıtyn osyndaı taǵy bir tanys bar. Qashan kórseń de bir isti sońyna jetkizip, ońdyrǵan emes. Bir kúni ómir bizge de betin burar dep júrgen osy adamdy san jyldan keıin qaıta jolyqtyrdym. Ol áli de esh jerde jumys istemeıtin bolyp shyqty. «Qatyn asyrap jatyr ǵoı» dep kúledi. Joly bolmaıtyndardyń qatarynan jatypisherlerdiń sanatyna tolyq kóshkenin moıyndaıdy.
Psıhologtardyń aıtýynsha, moıynnan túspeıtin mundaı kúıeý – áıeldiń aqyl toqtatqan-toqpatpaǵanyn anyqtaıtyn test sııaqty. Jahandyq bul máseleniń eki jaǵy bar. Nege myqty áıelder rýhy álsiz erkekterge ómirin arnaıdy? Jáne mundaı áıelder nege joly esh bolmaıtyn jarynyń qylyqtaryna uzaq jyldar shydaıdy?
Bir jaǵynan mundaı mezalıansty birin-biri tolyqtyrý qaǵıdasymen de túsindirýge bolar edi. Áleýetti áıel álsiz erkek áıteýir ózin tolyqtyryp turǵanyn ishteı túısinedi. Biraq muny birden túsiný qıyn. Degenmen, mundaı qosaqtar alǵash tanysqanda bári kerisinshe bolady eken. Ondaı erkekter kóksegen qyz qolyna túskenshe bárin jasaıdy.
Ádette, álsiz erkekterdiń áli birinshi áıeline jetedi, náp-názik jaryn bılep-tóstep, aıtqanymen júrgizý arqyly ózine-ózi kóńili tolyp, erkek syqyldy toqmeıilsip júredi. Kóp áıelder jyldar óte kele esi kiredi, aqyl toqtatady, taǵdyr qandaı toǵysharǵa baılanǵanyn bilgende ketýge májbúr bolady. Aýzy kúıgen mundaı qyz-kelinshekter keıin jaqsy azamattardyń ózine de jolaýǵa júreksinedi...
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
