Darhan KÁLETAEV. Ulylyq pen kóregendik tabıǵaty

Elbasy júz jyldyqtarǵa tatıtyn shı­rek ǵasyrdyń ishinde qala ǵana emes, álem tanyp, moıyndaǵan, ishki-syrtqy saıa­saty ornyqty, halqy berekeli de ba­qýatty, yntymaq-birligi myǵym, ekono­mıkasy damyǵan memleket qurdy. Astana – sol memlekettiń júregi, kúre­ta­myry.

Mundaı tolaıym jetistikterdiń bastaý­lary qaıda jatyr? N.Nazarbaev jú­ze­ge asyrǵan «qazaqstandyq damý úl­gi­siniń» aıryqsha tabıǵatyn nemen túsindirýge bolady?

«Taýlar alystaǵan saıyn bıikteı beredi» deıtin qanatty sóz bar. Baıyp­tap qaraǵanǵa, taýlar ǵana emes, sol taýdyń tabıǵaty tektes uly ister men bastamalar da, ıdeıalar da, tulǵalar da ýaqyt ótken saıyn asqaqtaı túsedi.

Osy turǵydan alǵanda, Qazaq­stannyń táý­elsizdik jyldary qol jetkizgen tabys­tary men jetis­tikteriniń Elbasy úshin, elimiz, ul­tymyz úshin qanshalyqty qa­jyr-qaıratpen kelgenin de ári qan­sha­lyqty qymbat ekenin de búgingi kúnniń bıiginen kóz jibergen adam tereń túsiner edi dep oılaımyn.

Táýelsiz Qazaqstannyń tarıhı joly qoǵamdyq ómirdiń barlyq tara­byn­da­ǵy túbegeıli ózgeristerden, saıası, eko­no­mıkalyq qurylymdaǵy júıeli jáne keshendi jańarýlardan bastalǵany belgili.

Elimizdiń bolashaqtaǵy damý jaǵ­daıy, konstrýksııasy men baǵyt-baǵdary sol kezdiń ózinde-aq aıqyn bolatyn. Ol baǵyt-baǵdardy Memleket basshysy óziniń «Qazaqstannyń egemen memleket retinde qalyptasý jáne damý strategııasy» eńbeginde, osydan 26 jyl buryn naqtylap berdi.

Qazaqstandaǵy túbegeıli refor­ma­lardyń bastaýynda osy bir asa qun­dy, tarıhı qujat tur. Merziminen bu­ryn oryndalǵan «Qazaqstan-2030» baǵ­darlamasyn, «Qazaqstan-2050» Stra­tegııasyn, qazirgi ýaqytta qarqyn al­ǵan eldegi saıası, ekonomıkalyq rýha­nı jańǵyrýdy, «5 áleýmettik bas­ta­many» joǵarydaǵy asa mańyzdy baǵ­darlamanyń zańdy jalǵasy deýge ábden bolady.

Prezıdenttiń tuńǵysh keshendi baǵ­dar­­lamasyndaǵy maqsat-mindetterdiń tabysty júzege asaryna sol ýaqytta bireý sengen, bireý senbegen bolar dep te oılaısyń keıde. Bul da astanany Almatydan Aqmolaǵa kóshirý jónindegi taǵ­dyrly bastamaǵa uqsas mysal.

Árıne, keńestik sharýashylyqtyń qııan bir túkpirinde, eleýsiz qalǵan, on- jyl­dyqtar boıy shıkizat óndirýmen ǵana aınalysqan provınsııalyq qaýym­das­tyqty óz aldyna memleket qylyp, aıaǵy­nan nyq turǵyzý, múlde jańa na­ryqqa beıimdeý, beıimdep qana qoımaı, aınaldyrǵan on bes, jıyrma jyldyń ishinde halyqaralyq deńgeıdegi básekege qabiletti ekono­mıkaǵa aınaldyrý ekiniń biriniń qolynan keletin is emes ekeni aqıqat.

Munyń syrtynda qatyp-semgen saıası júıeniń qabyrǵasyn buzyp, ǵasyrlar boıy otarlyq ezgide bolǵan halyqtyń oıy men sanasyn saýyqtyrý mindeti turdy.

Biraq Prezıdent ádettegideı eli úshin, bolashaq úshin jasalyp otyrǵan bas­tamalarynyń ómirsheńdigine qalt­­­­­qy­­syz sendi. Eli sońynan erdi, óz Elbasyna degen seniminen aınyǵan joq. Bul álem tarıhynda sırek kezdesetin saıasatker men halyq arasyndaǵy, tulǵa men qoǵam arasyndaǵy rııasyz senim men sózsiz qoldaýdyń, ulylyq pen kóregendiktiń jarqyn kórinisi bolatyn.

Sondyqtan da táýelsizdik dáýirin­degi úzdik­siz, úzilissiz oń ózgeristerdiń, ja­­­­ńarý, jańǵyrýlardyń barlyǵy da El­ba­synyń tulǵasymen, maqsat-mura­ty­men, qyzmetimen bite qaınasyp, sabaqtasyp jatyr. О́rkenıetterdiń, halyqtar men memleketterdiń órken­dep, damýyndaǵy «tulǵalyq faktor» degenimiz – osy.

N.Nazarbaev reformalary týraly álemniń saıasatkerleri, ǵa­lym-oqy­mystylary, sarapshylary únemi jo­ǵary baǵa berip keledi. Sarap­shy­lar­dyń pikir-paıymdaýlaryna taldaý jasaı otyryp, joǵarydaǵy reformalar logıkasynyń negizinde eki bas­taý turǵanyn ańǵarýǵa bolady. Onyń biri – ınnovasııalyq dúnıetanym, kózqaras, ustanym bolsa, ekinshisi – evolıýsııalyq qozǵalys qaǵıdalarynan eshqashan aýytqymaý. Osy eki bastaý qazaqstandyq modernızasııa úlgisiniń kepili.

Al qazaqstandyq modernızasııa úlgisiniń tabysty iske asýyna N.Nazarbaev ustanǵan «aldymen – eko­no­mıka, keıin – saıasat» formýlasy negiz bolǵanyn búginde barlyǵy moıyndaıdy. Sebebi kez kelgen mem­lekettiń, qoǵamnyń, kásiporynnyń damýy eko­no­mıkalyq máselelerge basybaıly táý­eldi ekenin, ásirese búgingi dáýir, sonyń ishinde qazirgi zamanǵy geosaıası, áleýmettik jaǵdaılar, teh­nologııalyq ózgerister, qarjy-ekonomıkalyq qaty­nas­tar uqtyryp otyr.

«Aldymen – ekonomıka, keıin – saıasat» formýlasy Qazaqstandy 90-jyldardaǵy alapat silkinisterden aman-esen alyp shyqty. Memleket esh qaq­tyǵyssyz, soǵyssyz, shyǵynsyz, beıbit jolmen ózindik damý jolyna tústi. Halyqtyń ál-aýqaty anaǵurlym jaqsardy, orta tap qalyptasty, qo­ǵamnyń saıası, quqyqtyq mádenıeti ósti. Eń bastysy, Táýelsizdikti kózdiń qa­ra­shyǵyndaı qasterleıtin, bilimdi, báse­kege qabiletti jańa býyn ósip shyqty.

Bul úlgi memlekettegi túrli ma­ńyzdy elementterdiń basyn qosýǵa da múmkindik berdi. Ekonomıkalyq reformany tabys­ty júzege asyrý arqyly qoǵamnyń ja­ńa áleýmettik qurylymyn, bet-beı­nesin jasaýǵa qol jetkizdik. Sol ar­qyly ótkennen qalǵan masyldyq pen bos­belbeýlikti eńserdik, eski stereotıpterden bir­tindep aryldyq. Nátıjesinde Eý­razııanyń naq ortasynda jańǵyrý men turaqtylyqty tuǵyr etken irgeli, qýatty memleket boı kóterdi.

Muny álem sarapshylary bir­aýyzdan «qazaqstandyq damý úlgisi» dep atady. Álem tarıhyndaǵy «qazaq­standyq da­mý úlgisi» – Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń qoltańbasy. Atalǵan úlgini saıası, ekonomıkalyq, rýhanı jań­ǵyrýdy jappaı reformany júzege asyrýdaǵy múlde jańa ádisteme dese de bolady.

Osydan kelip, alys-jaqyn shetel­degi saıasatkerler, sarapshylar, jýr­­nalıster arasynda «Nazarbaev prag­matızmi» degen uǵym paıda boldy. Nazarbaev pragmatızmi jańa, jas memlekettiń halyqaralyq sahnadaǵy aıryqsha tabıǵaty men ustanymyn bildirse, HHI ǵasyr qazaǵy úshin sakraldy qaǵıdaǵa, dástúrli daǵdyǵa aınaldy.

Biz bárin basynan bastaǵan bolatynbyz. Batystyń tehnologııasy men ınvestısııalar, álemniń ınnovasııalyq ıdeıalary men dástúrli áleýmettik, má­de­nı dás­túrler úılesimin tapty. Saıası jiger men ekonomıkalyq da­mý­ǵa arqa súıegen mem­leket rýhanı turǵydan jańǵyrý, áleý­mettik tur­ǵydan órkendeý jolyna tústi.

Bir sózben aıtqanda, qazaqstandyq damý úlgisiniń erekshe tabıǵaty men ta­by­synyń bastaýlary N.Nazarbaev re­for­malarynyń altyn júlgesinde ja­tyr.

Biz ne degenmen tańǵalarlyq tarıhı kezeńde ómir súrip jatyrmyz.

Astananyń 20 jyldyq mereıtoıy qarsańynda, Saryarqa tósindegi, Esil boıyndaǵy órkendegen, ósken, gúl­dengen aqshańqan qalaǵa qarap otyryp, búkil memlekettiń bolmys-bitimin, bolashaǵyn tanyǵandaı, túısingendeı bolasyń.

Osy ýaqyt ishinde boı kótergen ǵa­jaıyp shahar, onda ótip jatatyn asa mańyzdy, túrli álemdik, halyq­ara­lyq jıyndar men basqosýlar, qazaq­stan­­dyqtardyń óz elordasyna degen ystyq yqylasy men maqtanyshy, asta­na­lyq­tardyń jarqyn, jas kelbeti – bári de táýelsizdik dáýirinde júrgizilgen baı­ypty da pragmatıkalyq, kóregen saıa­sattyń, evolıýsııalyq tańdaýdyń, memleket qurý jolyndaǵy uly qajyr-qaırat pen erik-jigerdiń qosyndysy. Jáne bul ustanym jyl ótken saıyn jańa maqsat-murattarmen, naqty mindettermen tolyǵyp jatyr.

Sol qajyr-qaırat pen erik-jiger­diń, halyqtyq qurmet pen ulttyq maq­tanyshtyń keıipkeri, Táýelsiz Qazaqstan men Astananyń bas arhıtektory – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev!

Darhan KÁLETAEV,

Qazaqstan Respýblıkasynyń Qoǵamdyq damý mınıstri