Elbasyn Jaratqan Iemiz qazaqtyń peıiline bergen

Egemendigimizdiń aq tańy atyp, ulan dalanyń abyroı-dańqy asqaqtap, mereı­toıymyzǵa álemdi tańǵaldyrǵan tabys­tar­men kelippiz. Jıyrma jyl... Jıyrma jyl kóp pe, az ba?! Qazirgi alpaýyt degen elderdiń órk­en­deý jolyna úńilsek, árıne, óte az... Bú­gingi urpaq bile bermeıdi, alǵash Keńes Odaǵy qulap, onyń quramyndaǵy elder óz betimen jan-jaqqa taraǵanda: «Endi ne boldyq, qaıda baramyz?» degen zarly suraqtardyń týǵanyna men kýámin. Meniń elim qysqa ýaqyt ishinde ertegilerde ǵana kezdesetin bıikke kóterildi. Týǵan el, onyń basyndaǵy Elbasymyz syrtqy «kózdi» bylaı qoıǵanda, ishki «kóziniń» de salmaǵyn, aýyrtpalyǵyn kóterip, kedergilerdi attap ótip, aldyǵa qadam basty. «Qazaqstanǵa egemendik kúres joly­men kelgen joq, Keńes ókimeti beıbit jolmen qalaı qulasa, Táýelsizdik te bizge solaı keldi» degen ushqary pikirlerdiń, sózderdiń aıtylǵany, aıtylyp júrgeni ras. Bir sát tarıh betterin paraqtaı­yq­shy... Kóshpeli ata-babamyz, Atyraý men Altaı, Esil men Ertis arasyndaǵy alyp saharany namysy qaınaǵanda «ereýil aty­nyń» terimen, «egeýli naızanyń» ushy­men, ashýy sabasyna túskende, almas qylyshynan da ótkir Qazybek bıshe tol­ǵasaq: «Jerimizdiń shetinen jaý baspasyn dep, Naızaǵa úki taqqan elmiz», degen sesti sózimen de elin qorǵaǵan. Qorǵaı otyryp, artyndaǵy urpaǵyna mura, amanat etip qaldyrǵan. Tipti, sol babalardyń Shoqansha aıtsaq «Baı aýyz ádebıetiniń» ózinen azattyqty ańsaý, otarlaý buǵaýyn talqandaý, erlik pen órlik, batyrlyq pen batyldyqtyń naızaǵaıdaı jarqyldaǵan qaharly daýysy estilmeı me?! Oǵan epos­tyq jyrlarymyz kýá. Olardy tipti, ha­lyq oı-sanasynan týyndaǵan arman-shejire desek, kim shúbá keltirer? «Al­pa­mys», «Qobylandy», «Er Tarǵyn» syndy jyrlarymyzda, halqymyzdyń qalmaq­tar­men kúresi, otarshyldardan elin, jerin qorǵaýy kórinbeı me?! Árıne, dál Alpamystaı, Qobylandydaı batyrlar bolmaǵan shyǵar, degenmen qııal qaınary shyndyqqa ulasyp, qalmaqtardy jerimizden jelkeleı qýǵan Qabanbaı, Bógenbaı, Dáýletbaılardyń erligin búgingi azat urpaq, jasampaz urpaq umytpaq emes. Kúres tek qan tógý me? Qan tógý ımandy, meıirimdi ata-babamnyń, Bula­naı­daı asqaq ta bıik tulǵasyna, Býra­baı­dyń «seksen kólindeı» móp-móldir, tańǵy shyqtaı appaq sezimderine jaraspas edi. Urpaǵyn asyl sózdiń dánimen, ataly sózdiń nárimen, aldaspannan da ótkir til arqyly kúresken Aqtamberdi, Asan, Qaz­týǵan men Shalkıiz syndy «dala fılo­sof­tarynyń», «Zar zaman aqyndary» Dýlat, Murat, Shortanbaılar murasy buǵan dálel. Qazaq tórine jatty jaqyn kórip shyǵaryp, bir dánin qaq jara bólip, qıyn-qystaýda qasynan tabylyp, dostyq nıet bildirse de bastaryn ımegen, jaýlaryna jyǵylmaǵan, qol qýsyryp aldaryna qu­la­maǵan, eshqashan da quldyq qamytyn kımegen. Sonaý HIH ǵasyrdan-aq saharaǵa aǵyl­ǵan basqanyń zııalysyn da, zııandysyn da oılandyrǵan bir suraqtar bolǵan. «Alyp sahara, sheti men shegine kóz jetpeıdi, ne túrmesi, ne soty, ne saqshysy joq, sonda bular qalaı ómir súredi, nege baǵyndy, mamyrajaı tynyshtyqty qalaı ustap tur?! Álde, kúndiz-túni tynbaı shyrqa­lyp jatatyn áni men kúmbirlegen dom­byrasynyń únine baǵyna ma?!» – dep, tańǵalǵan. Qazaqtyń bir aýyz ataly, kesimdi sózge baǵynatynyn, bir aýyz sózdiń sheshim bolatynyn kele-kele túsingen. Ata-babamyz erkindik, azattyq úshin kereginde qolyna qarý da alǵan. Kenesary men Isataı, Syrymdar, 1916 jylǵy ult-azattyq kúrestiń batyrlary, tere bersek, bul tizim uzara berer edi... Bergi tarıhty ekshesek, keshegi Je­l­toqsan oqıǵasy álemdi dúrildetip, qyzyl ımperııanyń irgetasyn dirildetip, azat­tyq­tyń qanǵa bókken aq týyn jelbiretti emes pe?! «Qazaqtar momyn, qoı sııaqty jýas, kónbis halyq» degendi ózgeni bylaı qoı­yp, ózimiz aıtamyz. Men bul sózdi jú­rek­siz, sezimsiz, Abaı men Muhtardy, Nur­sul­tandaı uldardy dúnıege ákelgen uly halyqty baǵalamaý ári ony qaralaý maq­satynda aıtylǵan sóz dep aıyptaımyn. Halqym qıt etse qanjaryn oınatyp, oǵyn arqadan kezeıtin kekti halyq emes. «Dastarqanymnan dám tatyp edi», «kórshi aqysy táńir aqysymen birdeı», «myń jyldyq qudam edi» degen ustanymdy ómiriniń nurly shyraǵy etip, telisi men tentegin de, jat pıǵyldylardy da aqyl men sabyrǵa, ımanǵa, izgilikke bólgen beıbitshil halyq. Sheti men shegi joq alyp saharasyndaı peıili keń, jan dúnıesi taza, dúnıe men malyńdy «súıinshi» úshin laq­tyryp tastaıtyn qazaqtyń jomart­tyǵy bir tóbe. Bul qoıdaı jýas momyn­dyqtyń belgileri emes, kerisinshe abyz­dyqtyń, ulylyqtyń belgisi. Qazaq – erekshe namysty, ary men uıatyn ólimnen de joǵary qoıatyn ór halyq. Pana izdep kelgenderdi qushaǵyna qys­qan, Abaı taǵylymy aıtqandaı, «adam­zat­ty baýyrym» dep súıgen halyq. Oqy­maı-aq, ómir tájirıbesine súıengen, jan-jaqty ǵylym salasyn meńgerip, jańalyq ashqan dana halyq. Oń jaqta otyrǵan qyzyn tórge shyǵarǵan halyq. Analar bılik te aıtqan, kereginde qolyna qarý al­yp, jaýǵa da shapqan. Ol – tarıhta bar, dáleldeýdi kerek etpeıtin shyndyq. Áıelderdiń bet-aýzyn búrkep, páránji ja­ýyp, qazan-oshaqta erkekteri júretin, bálıǵatqa tol­ma­­­ǵan sábı qyzyn tumsha­lap, tunshyqtyryp ósiretin «mu­sylmandar», basqa da din ıeleri, ókinishke qaraı, qazir aramyzǵa kirip, adamdar arasyna syna qaǵýǵa tyrysýda. Zańymyzǵa baǵynbaı, taıtaqtap júrgenderge qa­tal tyıym salý kerek-aq. Qazaqstandy dostyqtyń, baýyrmaldyqtyń, ulttardyń bereke-bir­liginiń eli dep, álemdik iri saıasatkerler moıyndaı, dáleldeı otyryp sóıleýde. Osy jeńisterdiń barlyǵynda halyqtyń, halyq jolymen júrgen Elbasynyń kósemdik orny bar. Álem tarıhyna úńilsek, táýelsizdikke jetý joldarynyń ońaıǵa túspegenine kóz jetkizýge bolady. Degenmen, til máselesi dál bizderdegideı kúrdelenip, kedergilerge kezikpegen shyǵar dep oılaımyn. Sol kedergilerdiń basynda ózimiz turmyz. El­basynyń: «Qazaq, óz tilińdi, eń aldymen óziń úıren, óziń qazaqsha sóıles», degen sóziniń máni tereń. Osy máseledegi onyń óz úlgisi, óz taǵylymy she?! Men Nursultan Ábishulymen 5 ret kezdesý baqytyna ıe boldym. Toqsa­nyn­shy jyldardyń basynda Qazaqstan kom­partııasynyń HVII quryltaıyna delegat bolyp qatystym. Jarııalylyqtyń ómiri­mizge endi kire bastaǵan sáýleli bir kezderi edi. Quryltaı óte qyzý talqylaýmen ótip jatty. Ásirese, partııanyń jarǵysy aınalasyndaǵy pikirler tipti sharyqtaý shegine jetti. Azattyq, erkindik, jarııa­ly­lyqtyń bizge ońaıǵa túspeıtinin, kú­res­tiń aldy da ekenin túsindim. Nur­sul­tan Ábishulynyń ustamdylyǵy, saıasatker retindegi ǵana emes, er-azamatqa tán qajyr-qaıraty, erekshe sabyrlylyǵy, qandaı kúrdeli jaǵdaılardan da shyǵa biletin qasıetterine tánti boldym. Quryltaı ońdy aıaqtaldy, jarǵy bekitildi, maqsat bıiginen kórindik. Ara-ara­syndaǵy úziliste jan-jaqtan kelgen delegattar Nursultan Ábishulyn ortaǵa alyp, sýretke túsip jatty. Osy quryltaıǵa 14-15 muǵalim qatysqan edik. Bizge kezek tıer emes. Áriptesterimniń biri: «Aramyzdan shyqqan tuńǵysh laýreatsyz, ótkirligińiz de bar, ótinishimizdi úlken kisige jet­kizińizshi», – dep ótindi. Sýretke túsip jatqandardyń janyna taqaý turyp, olar kóterile bergende áli ornynan turyp úlgermegen, ortalaryn­da­ǵy Nursultan Ábishulyna ustazdar óti­nishin aıttym. Bizben sýretke túsip, so­ńynan árqaısymyzdyń qolymyzdy alyp: «Balalarǵa, el-jurtqa sálem aıty­ńyz­dar», – dedi. Bazardyń qaınaǵan ortasyn­da eńbek etip jatqan segizjyldyq ınte­r­nattyń (qazir lıseı) ujymy maǵan hat ber­gen bolatyn. Ol kezde qazaq tilinde oqy­tatyn mektepter О́skemende áli ashy­la qoımaǵan kez. Sol hat týraly aıttym. «Hatty Qaramanovqa tapsyryńyz», – dedi. Osy HVII quryltaıda aqyn, qoǵam qaı­ratkeri Oljas Súleımenov sóz alyp, polıgondy jabý, ıadrolyq qarýǵa qarsy kúsh jumyldyrýdy tujyrymdy túrde habarlady. Biz, delegattar, ony qoldap, Quryltaı qaýly qabyldady. Búkil álemge mańyzy zor sharanyń basynda Elbasy turdy. Bilim berý qyzmetkerleriniń úsh qu­ryltaıyna qatystym. Elbasymen taǵy da úsh ret keziktim. Prezıdıýmda qatar otyr­dyq. Sóılep turǵanda, álemge tanymal iri saıasatker, óz zamanynyń kórnekti prezıdenti ǵana emes, ózime bas árippen ja­zy­latyn naǵyz Ustaz sóılep turǵandaı áser etti. Onyń sózi ustazdarmen pikirlesý, suh­battasý, pikir almasý sıpatynda bol­dy. Ár sózi júrekterimizge qonyp, ishteı onymen sóılesip otyrǵandaı boldyq. «Sizder, jaqsy oqýlyq, jaqsy oqý quraldary joq dep, jıi aıtasyzdar. Izdenimpaz muǵalimge shyǵar jol bar ǵoı. Mysaly, Sokrattyń «ıssledýem» degen us­tanymyn nege tájirıbelerińizge paıda­lan­baısyzdar? Balalar ózderi izdensin, tapsyn, bilimdi óz eńbegimen alsyn», – degen sózin ustazdar uzaq qol shapa­laq­taý­men qarsy aldy. Al Sokrattyń ustanymyna men er­teden-aq júginetinmin. Qazirgi bilim berý júıesin modernızasııalaý, tehnologııalyq oqytý kezeńinde de Sokrattyq tásil ǵa­syr­larmen birge jasap, óziniń máńgilik mańyzyn tájirıbede dáleldep keledi. Kelesi kezdesýim 2004 jyly onyń qolynan «Qurmet» ordenin alýyma baı­la­nysty edi. Sóz sóıledim. Kezinde ol «Qa­zaqstan» telearnasynan berildi. Esimde qalǵany: «Jas óskindi otansúıgishtik, el­jandylyqqa baýlý Elbasynyń taǵyly­my, úlgisinen bastaý alýy kerek», – degenim. Marapat aıaqtalǵannan keıin Elbasy ketip qalmaı, elmen áńgimelesip, sýretke túsip, júrekjardy áńgimege kiristi. Bárine qol berip, jyly qosh­tasyp jatty. Oqshaý turǵan maǵan da taıap kelip, iltıpat bildirip turǵany onyń ulylarǵa tán qara­paıymdylyǵy edi. Osy sát­­­­­ti paıdalanyp men de dáp­­ter jaıyn aıta jónel­dim. Astanaǵa attanarda Prezıdentpen kezigetinimdi estigen «Jas qalam» úıir­me­si­niń talapker balalary: «Apaı, bizdiń Nur kóke­miz­ge arnaǵan óleńderimizdi ala ketińizshi, dápterge ja­zyp bereıik», – degen ótinish bil­dirgen-di. 6-synyptyń bir oqýshysy óleńniń astyna alaqanynyń sýretin sy­zyp qoıypty. Muny estigen áriptesterim: «Uıat bolar, Prezıdentke qolmen jazy­l­ǵan, qarapaıym dápterdi qalaı aparasyz? Aparǵanda da balalardyń shımaıyn oqı ma? Kompıýterge terip, albom jasap aparý kerek edi», – dep toqtaý sala berdi. Dápter kabınette qaldy. Osy dápter jaıyn aıtqanymda, ol kisi eleń etip: «Qanıpa, ol dápter qaıda, osynda ma?» – dep surady. «Joq, aýylda qaldy, Sizge ony berý yńǵaısyz bolar dep»... «Onyń nesi yńǵaısyz, balalardyń óleńin oqymaıdy dep kim aıtty? Men bala bolmappyn ba? Alyp kelý kerek edi». «Qoljazba edi...» «Dápterdi oblys ákimine berińiz. Ma­ǵan ákelip beredi. El-jurtqa, balalarǵa sálem aıtyńyz», – dedi qoshtasyp jatyp. Bir sóz qosyp otyrǵam joq, áńgime osylaı órbidi. Qatty ókindim, «alyp baram» dep balalardy aldaýǵa májbúr boldym. «Eldiń sózinde nem bar edi», dep barmaǵymdy tisteleı berdim. Elge kelgen soń bul oqıǵany keıinnen Májilis de­pýtaty bolǵan sol kezdegi oblystyq bilim departamentiniń bastyǵy S.I.Ferhoǵa aıt­­­tym. «Jaqsylap bezendirip, albom jasap jiberemiz», – dedi. «Svetlana Ivanovna, men Prezıdentke «qoljazba dáp­ter» dedim. Albom týraly sóz bolǵan joq. Bala­lardyń óz qolymen jazylǵan óleńderin, ıaǵnı sol dápterdi qaz-qal­pyn­da jibereıik», – dep qarsylyq bildirdim. Olar albom jasady, óleńderdi kompıýterge túsir­di, «Ákimnen berip jiberdik», – dedi. «Apyraı! – dep oıladym, bári osy bizden, úlkenderden shyǵady-aý, sábıler­diń tarbıǵan alaqany bar, ózderiniń qo­lymen jazylǵan óleńderin jibergende ǵoı, Elbasy ony qolyna ustap, bala­lar­dyń alaqanyn kórip, ózi jymıyp, bala­lyǵyn eske túsiretin edi-aý. Sheńberden, qoldan jasalǵan qursaýdan shyǵa al­maı­myz, balalardy da soǵan táýeldi etemiz. Ana joly ala barǵanda ǵoı...» – dep, ókinishti oıdan aryla almaı-aq júrdim. Osy bir dápter oqıǵasy meni qyn­jylt­ty ári tańǵaldyrdy. Rasynda, kim­niń oıyna kelgen, ataǵynan at úrketin saıa­satkerlerdi bas ıgizgen kemeńger tul­ǵa­nyń balalardyń óleńine, dápterine nazar aýdarady, erekshe kóńil bóledi degen. Osy joly da el-jurtqa sálem jol­dady. «Qalyń elim, qazaǵym, qaıran jur­tym» dep ómirden ótken Abaı oıyma oraldy. «Elbasy Abaıdyń tól murageri eken-aý», – dep tebirendim. Jalpy Elbasynyń qaı eńbegin alyp qaramańyz, halyqtyń maqal-máteli, aforıstik oralymdary, danalyqqa negizdelgen sheshendik ónerine erekshe kóńil bó­le­tini baıqalady. Osyǵan kózim jetken soń halyq danalyǵyn izdeı júrip, Elba­sy­nyń da sheshendikke qurylǵan aıshyqty sózderin izdeýdi ádetke aınaldyrdym. Oqýshylardy, janymda júrgen áriptes­terimdi osy ıgi iske tarttym. Ásirese, bul iske shákirtim, jas muǵalim Tolyqbaeva (Isahanova) Gúlnaz qulshyna kiristi. Meniń jetekshiligimmen ol «N.Á. Nazar­baev eńbekterindegi sheshendik sóz» taqy­rybyna avtorlyq baǵdarlama jasap, res­pýblıkalyq ǵylymı-ádistemelik «Da­ryn» ortalyǵy ótkizetin konkýrsqa qaty­syp, bas báıgeni jeńip aldy. Másele báı­gede emes, taqyryptyń ómirsheńdigi, tuń­ǵysh ret zerttelgendiginde edi. Eń basty­sy, talaptanýda, izdenýinde ǵoı desem, ót­ken qarashanyń 17-si kúni Gúlnaz ınterbelsendi taqta arqyly Astana qalasy, Shy­ǵys Qazaqstan oblysynyń mektepterine sabaq berdi. Tyńdaýshylar taqyryp­qa óte qyzyqty. Astanalyqtar sabaqqa qyzý qatysyp, meni de tartyp, pikirlerin, rahmetterin aıtyp otyrdy. Bul sabaq meniń respýblıkalyq ǵylymı-ádisteme­lik ataý­ly zerthanamda uıymdastyryldy. О́skemende qazan aıynda Astana kún­deri ótkenin aıta ketsem, sol tusta Astana qala­lyq oqý bóliminiń bastyǵy Ásıma Bımendına zerthanamen tanysyp, Asta­na­­nyń №64 mektebinde onyń bólimshesin ashý týraly usynys jasaǵan edi. Ol kóp uzatpaı-aq ustazdaryn jiberdi, birigip jospar jasadyq. Egemen elimniń qysqa ýaqyt ishinde qol jetkizgen tabystarynyń naq tórinde Elbasynyń bilim berý júıesine, bala­lar­ǵa jasap jatqan atalyq qamqorlyqtary tur. Sanamalap aıtpaǵannyń ózinde bul oraıda qazaqstandyq bilim berý júıesin álemdik bilim berý keńistigine engizý maqsatyndaǵy qarymdy qadamdar, daryn­dy balalarmen jumystar, N.Á. Nazar­ba­evtyń zııatkerlik mektepteriniń dúnıege kelýin, «Bolashaq» baǵdarlamasyn aıtýǵa bolady. Men de jas jetkinshekterdi týǵan hal­qymnyń Asan, Áıtekelerden qalǵan dana­lyq sózderimen qaýyshtyrý úshin, memlekettik tildiń mártebesin, abyroıyn kóte­rý úshin azdy-kópti eńbektenip kelemin. Jetistikterimniń súbeli-súbelisi de táýel­siz­digimizge tikeleı baılanysty bolypty. Toqsanynshy jyldardyń basynda «Ádebıetti tereńdetip oqytatyn avtor­lyq baǵdarlama» jasap, sonyń negizinde arnaıy synyptarym ashyldy. Qazaq áde­bıetin álemdik ádebıet pen máde­nıettiń bir bólshegi retinde oqytý máselesin kó­ter­dim. Synypty bitirgender ishinen 17 ǵy­lym kandıdaty, 3 ǵylym doktory shyq­­ty. 70-ten astam oqýshym oblystyq, 18-i respýblıkalyq pán olımpıada­la­ryn­da júldeli oryndarǵa ıe boldy. «Respýblıkalyq ǵylymı-ádistemelik ataýly mektebim» ashylyp, uzaq jyldar elimizdegi jańashyl muǵalimdermen aqy­syz-pulsyz eńbek ettim. Otanymnyń túk­pir-túkpirine baryp, qys-jaz demeı dáris oqydym, is-tájirıbemdi ortaǵa saldym. Táýbe, «Qazaqtyń Qanıpasy», «Ańyz ustaz» atandym. Bul ataqty maǵan quzyr­ly oryndar emes, halqym, áriptesterim berdi. Eńbegimniń 40 jyldyǵy halyq­aralyq deńgeıde О́skemende, respýblı­ka­lyq deńgeıde Pavlodarda ótti. Eń basty jetistigim, kúndiz-túni meni túkpir-túk­pir­den izdep, kelip-ketip jatatyn ustaz­dardan, ata-analardan aldym bosap kór­gen joq. Aýyz ádebıetinen búgingi áde­bıetti qamtyǵan oqý baǵdarlamalary, 32 kitap, 100-den asa maqalalar jazdym. Zerthanada óz qolymmen jazylǵan 8000-daı dıdaktıkalyq materıaldar, kórne­ki­likter ustazdar ıgiligine aınalyp otyr. Ýnıversıtette de 25 jyldaı qosymsha eńbek etip, qanshama stýdentti ustazdyq ma­mandyqqa baýlydym. Eńbegimdi sanamalaı bersem, birtalaı ýaqyt keter edi. О́z elimdi bylaı qoıyp, sheteldik ma­rapat­tar­ǵa da ıe bolyp otyrmyn. Mońǵol HR-nyń «Dańqty ustazy» marapatynyń ıegerimin. Qazaq pedagogıkasyna qosqan úlesim úshin elimizdiń 4 joǵary oqý orny qurmetti professor, Pedagogıkalyq ǵy­lymdar akade­mııa­sy Qurmetti akademık ataǵyn berdi. Eń bastysy, men qarapaıym áriptesterimniń qurmeti men syıyna bólendim. Eńbek et­seń, ataq-dańq ózi izdep keledi eken. Tańǵy segizden keshki 5-ke deıin ınternatta júr­sem, túngi 3-terge deıin qolymnan qala­mym túspeıdi. 43 jyl­ǵy ómirimniń tek jetkinshekter arasynda, turmysy orta, qarapaıym qazaǵymnyń balalary ara­syn­da ótkenine keýde kere maqtanamyn. Men baqytty ustazbyn. Jaratýshy ıem ómir berse, osylaı eńbek ete bererim sózsiz. Taǵy bir oı meni qatty mazalaı beredi. Abaı da: «Qorqamyn keıingi jas balalardan», degen ǵoı. Qorqý emes, alańdaýym bolar. О́mir ǵoı... Bolashaqta egemen elim­niń basyna jańa prezıdentter de keler. Olar, bálkim, jeti ulttyń tilin biletin, ekonomıka men el basqarýdyń 70 tásili men amalyn meńgergender bolýy da múm­kin... Alaıda dál Nursultan Ábishulyn­daı týǵan tiliniń nárin, bar shuraıyn shyraıyna keltire paıdalanyp, ata-baba­myzdyń ádet-saltyn berik ustap, Qazbek pen Áıteke bılerden qalǵan danalyq sóz­derdi, Abaıdyń «Qalyń elim, qazaǵym» dep soqqan júregin el bıleýinde ustanym etetin búgingideı Elbasy endi elimniń taǵyna kele me, joq pa dep tolǵanamyn. Ulan dalanyń uly perzenti Nur­sul­tan Ábishulyna Jaratqan Iem álem tarıhynda eshbir patsha, eshbir hanǵa bermegen baq pen taqty, ataq pen dańqty syılaǵan sııaqty. Jaratqannyń jarylqaýy, halqynyń qoldaýy, týǵan tiliniń kıesi de ony je­ńisten jeńiske jetelegen bolar... Kim biledi, Jaratqan Iem, jat elderdiń tepkisin kórse de dinin, tilin, dilin, ádet-sal­tyn joǵaltyp almaǵan, eshkimge «lábbaı taqsyr» dep bas ımegen ór, er qazaǵyna oń pıǵylyn bergen bolar... Nursultandaı ári Nur, ári Sultan ulyn dúnıege ákelip, halqyńnyń Nuryna aınal, Sultan bolyp, elińdi de sultan­dyqqa jetkiz degen shyǵar... «Ýa, darıǵa, altyn besik týǵan jer», dep Qasym aqyn tebirengendeı, men de: «Týǵan jer, osy baqytyń basyńnan taı­masyn, balalaryńdy jasampazdyq bıiginde áldıleı ber», degim keledi. Qanıpa BITIBAEVA, KSRO Memlekettik  syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri.