Foto: Erlan OMAR, «Egemen Qazaqstan»
Buǵan deıin bas qalada 16-17 gektar aýmaqta egiletin gúlder álemi kóz tartsa, 20 jyldyqta bul kólem 18-19 gektarǵa deıin ulǵaıyp otyr. Álbette, Arqa tósindegi aýa raıynyń ózgesheligine oraı osydan 20 jyl buryn bul qalany gúlqalaǵa aınalady dese eshkim de ılana qoımaýshy edi. Sondyqtan búgingi elordany gúlordaǵa balaýǵa bolatyny tańdaı qaqtyrarlyq tamasha jetistik, sonymen birge tamshylap tógilgen ashy terdiń, erekshe shyǵarmashylyq eńbektiń de eleýli nátıjesi deýge bolarlyqtaı.
Elordada gúl egý sharýashylyǵynda 70 jylǵa jýyq jumys júrgizip kele jatqan «Astana kógaldandyrý qurylysy» mekemesimen birge sońǵy jyldary bul naryqqa «Jýsan», «Jasulan flora» tárizdi jeke seriktestikter de ene bastady. Bul bas qalany kóriktendirýde básekelestik orta týǵyzyp qana qoımaı, atalǵan kásiporyndardyń óz qyzmetin múltiksiz atqarýyna, tipti shyǵarmashylyq turǵydan ózara jarysyp, elordany ertegidegideı erekshe shaharǵa aınaldyrýda úzeńgi qaǵysýyna da jaǵdaı jasap otyr. Sonyń nátıjesinde osyǵan deıin qalanyń jasyl jelegin tolyq jaýapkershiligine alǵan mekemelerge birshama jeńildik týdy. Qazirgi kezde qalany jasyldandyrý jumysynyń 70 prosenti «Astana kógaldandyrý qurylysy» AQ-ǵa tıesili bolsa, qalǵan sharýa jeke seriktestikterdiń enshisinde. Munyń nátıjesin qalanyń kez kelgen turǵyny men meımany birden baıqasa kerek. О́ıtkeni ózgeshe óń syılaǵan landshaftty aýmaqtar qalanyń ár múıisinde, kez kelgen negizgi kóshelerde kezdesedi. Bul landshaftty gúl teksheleriniń basym bóligi qazaq halqynyń oıý-órnekteri men ulttyq naqyshtaryn ádipteıdi. «Astana kógaldandyrý qurylysy» AQ landshaft sheberligi bóliminiń qyzmetkerleri qaladaǵy gúl arqyly beınelenetin tekshelerdiń negizgi dızaınyn qyrkúıek aıynan bastap aldyn ala ázirlep, qala ákimdigimen birge talqylap, pisirip alǵan soń ǵana qolǵa alady.
Astana gúlderiniń 30 prosentin kópjyldyq gúlder quraıdy. Iаǵnı qatań klımatqa sáıkes qalada negizinen birjyldyq ósimdikter ósiriledi. Jalpy alǵanda jyl saıyn 8 mıllıon túp gúl egiletin bolsa, bıyl da sol shamadaǵy gúl shahar kóshelerinde juparyn shashyp tur. Astanada hosh ıisti gúlderdiń jergilikti tabıǵatqa jersingen 31 túri ósiriledi. Onyń ishinde shyraıgúldiń (petýnııa) qyzyldy-jasyldy 11 túri men barqytgúldiń (tagetes) 4 túri keńinen taraǵan. Bul naǵyz «astanalyq» gúlder. Boıy da, ósimi de birkelki ári sýyqqa da, ystyqqa da tózimdi. Gúldiń kóp bóligi Esil aýdanyna tıesili. Atalǵan aýdanda Aqordadan «Han Shatyr» keshenine deıin sozylǵan sýly-nýly jelekjolda qala turǵyndary men qonaqtary birneshe shaqyrymǵa sozylǵan gúlder tizbegin jaǵalaı serýendep tamashalaýyna bolady. Sol sııaqty Almaty, Saryarqa aýdandarynda da keń dańǵyldar men kóshelerdiń, memlekettik jáne keńse ǵımarattarynyń, saıabaqtar men skverlerdiń aýmaǵynda jupar ıisimen baýrap, kóńil qoshyńyzdy kóteretin gúl múıisteri jeterlik. Bul – qala sulýlyǵy, shahar estetıkasy, elorda mádenıeti.
– Biz elimizdiń bas qalasynyń mereıtoı qarsańynda ǵana emes, jyl saıyn kez-kelgen maýsymda kórikti bolýyn qamtamasyz etýge bar kúshimizdi jumsaımyz. Byltyr EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesin ótkizý barysynda qalany ósimdikter álemimen bezendirý jumysynyń keshendi júrgizilýi Astana qalasynyń bıylǵy 20 jyldyq mereıtoıyna úlken daıyndyq ispetti boldy. Árıne, jaz maýsymy biraz kesheýildedi. Sanaýly kúnderde ósimdikterimiz boı ala almaı, búr jarmaı qalý qaýpi boldy. Degenmen osy arada byltyrǵy eńbektiń nátıjesin kórýdemiz. Iаǵnı kópjyldyq ósimdikterdi kútip-baptaý men janyna qosymsha gúl kóshetterin otyrǵyzý bıylǵy merekege ázir bolýǵa jol ashty, – deıdi «Astana kógaldandyrý qurylysy» AQ dırektorynyń orynbasary Bıbigúl Bektemisova.
Atalǵan kásiporyn gúlderdi arnaıy jylyjaıda ósiredi. Birjyldyq gúldiń ortasha baǵamy 70 teńge, al kópjyldyq gúl 1500-2000 teńge aralyǵynda baǵalanady. Sondaı-aq gúl saýdasynda ózge óńirlerge de tapsyrys beredi. Kásiporynda sonymen birge 320 gektardy quraıtyn tálimbaq bar. Onda 600 myńnan asa túp aǵash ósiriledi. Bul aýmaqta tal-terekterdiń 80 túri bar. Jyl saıyn shamamen 20 myń túp aǵash kósheti otyrǵyzylady. Kásiporyn 2017-2018 jyldary jasyl jelek kólemin 2 esege deıin arttyrýǵa múmkindik aldy. Al bıyl Botanıkalyq saıabaq paıdalanýǵa berildi. 2013 jyly qolǵa alynǵan bul saıabaqta 100 myń túp aǵash egilgen. Qala boıynsha aǵashtardy qatarlap egý jumysy búginde aıaqtalyp qaldy. Endi sap túzegen iri aǵashtardyń janynan alasa boıly aǵashtardy otyrǵyzý jumystary bastalmaq. Bul qalany tal-terekpen qamtýdyń ekinshi kezeńi deýge bolady. Sondaı-aq jýyrda Astana qalasyna óńirlerdiń tartýy retinde birneshe saıabaq boı kóterdi. Bul da qalada mádenı demalys oryndarynyń arta túsýine, gúl men jasyl jelektiń kóbeıýine septesýde.
Qazirgi kezde qalany kógaldandyrý sharalary 2 myńǵa jýyq adamdy jumyspen qamtyp otyr. «Astana kógaldandyrý qurylysy» mekemesi qyzmetkerleriniń basym bóligi elordaǵa jaqyn ornalasqan Qaraǵandy jáne Aqmola oblystary aýyldarynyń turǵyndary. Kásiporyn qyzmetkerlerine birqatar áleýmettik jeńildik qarastyrylǵan. О́ndiris, shyǵarmashylyq mamandarynan bólek sońǵy kezde ǵylymı áleýetke de kóńil bóline bastady. О́ıtkeni qala ósimdikteriniń de túrli zııankesteri, aýrýy bolmaı turmaıdy. Oǵan sońǵy jyldardaǵy aýa raıynyń qubylýy da áser etetinin eskerińiz. Sondyqtan bir qoldyń salasyndaı bitik, túgel ósý úshin ár túp ósimdikti aıalap, dárýmenin der ýaqytynda berip, emdep otyrýdyń mańyzy bar. Bul – asa aýqymdy ári qurmetke laıyq eńbek.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
