Alǵashqy kezde atalǵan aýyldaǵy kóne qala ornyna arheologter barlaý jumystaryn júrgizgen bolatyn. Nátıjesinde orta ǵasyrlarda iri saýda ortalyǵy bolǵan qala ornynan Qytaıdan ákelingen qysh ydystar men basqa da qundy jádigerler tabylǵan edi. Jalpy, Barkýab qalasyn kezinde Jetisý arheologııalyq ekspedısııasynyń jetekshisi A.Bernshtam zerttegen. Sonymen qatar Kallaýr óz eńbekterinde bul jerdi Irkýt dep atapty. Arab tilinen aýdarǵanda kóne qalanyń eki ataýy da Teris degen maǵynany beredi eken.
Búgingi tańda kóne Barkýab qalasynyń ornynan tabylǵan bizdiń dáýirimizge deıingi II jáne I ǵasyrlarǵa tıesili zattar ǵalymdardyń qyzyǵýshylyǵyn týdyrýda. Tabylǵan dúnıeler zerthanadan ótý úshin Japonııaǵa da jiberilipti. Búginde tarıhshylar tıisti ruqsatyn alyp, kóne qala ornynda qazba jumystaryn bastap ketti. Al Jambyl oblystyq tarıhı-mádenı eskertkishterdi qorǵaý jáne qalpyna keltirý dıreksııasy tarıh jáne arheologııa bóliminiń basshysy, arheologııalyq ekspedısııa jetekshisi Saýran Qalıevtiń aıtýynsha, orta ǵasyrlyq Barkýab qalashyǵynyń astynda bizdiń dáýirimizge deıingi II jáne I ǵasyrlardaǵy qala jurty bolýy bek múmkin.
– Biz 6-8 metr tereńdiktegi kólemdi alyp, soltústik batys jaqty tóbeden tómen qaraı qazamyz. Qazir qazýdy josparlap otyrǵan aýmaqta on jeti adamnyń múrdesi bar eken. Olardy qazyp alyp, marqumdardyń súıegin Baqaly aýylyndaǵy zıratqa qaıta jerleımiz. Al árbir qazylǵan qabatty, onyń topyraǵy men osy jerden tabylǵan qundy dúnıelerdi jekelep zertteıtin bolamyz. Jer qyrtysy arqyly qalanyń ómir súrgen kezeńin anyqtaımyz. Bul qalany kezinde Uly Jibek joly boıymen Taraz qalasy arqyly Ispıdjabqa qatynaıtyn jol boıyndaǵy iri saýda ortalyǵy bolǵan deýge tolyq negiz bar, – deıdi Saýran Qalıev.
Qalashyq ornynda ótken ǵasyrdyń alpysynshy jyldaryna deıin aýyl turǵyndary jerlenip kelgen. Onyń janynda cheshen ulty ókilderiniń de zıraty bar. Baqaly aýylynyń turǵyny Qulıbaı Sadyqov aqsaqaldyń aıtýynsha, bul ara kezinde Jylqyshytóbe atalǵan eken. Al jaýgershilik zamanda bul jer Qaraýyl tóbe bolypty. Janynda Teris ózeni aǵyp jatyr. Buryn Teris ózeniniń jaǵasy ný toǵaı bolsa, búginde onyń basym bóligi otalyp ketken. Aýyl aqsaqaldary Teris-Ashybulaq sý qoımasy salynǵanǵa deıin toǵaıdyń Qarataýǵa deıin jalǵasyp jatqanyn aıtady. О́kinishke qaraı toqsanynshy jyldardaǵy qıyn kezeńde Jýaly aýdanynyń Nurlykent, Teris jáne Baqaly aýyldarynyń turǵyndary qalyń toǵaıdyń aǵashtaryn otynǵa paıdalanypty. Degenmen bir zamandaǵy úlken toǵaıdyń shaǵyn kórinisi búginde saqtalǵan.
Jýaly aýdanynyń ákimi Baqtııar Kópbosynovtyń aıtýynsha, Barkýab qalasynyń ornyn qazýǵa jergilikti bıýdjetten 10 mıllıon teńge qarjy bólinipti. Sonymen qatar 30 mıllıon teńgege aýdan ortalyǵynan mýzeı ashylady.
– Otansúıgishtik sezim týǵan jerge degen qurmetten bastalady. Keleshek urpaq tarıhymyzdy bilýi tıis. Osy oraıda bul arheologııalyq qazba jumystarynyń paıdasy kóp dep bilemin. Bul jumystar Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynyń negizinde júzege asyrylýda, – deıdi ákim.
Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy
Jýaly aýdany
