Jahanǵa máshhúr etken jıyrma asý

El Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy álemdik tarıh kózimen qaraǵanda, bul – kishkentaı ǵana ýaqyt aralyǵy, al jas táýelsiz memleket úshin bul – degen jas! Iá, osynaý asqaraly asý – aıtýly jetistikter men aıqyn jeńisterdiń kezeńi. Búgingi Qazaqstan óz aldyna táýelsiz memleket retinde álemge ózin moıyndatty. Az ǵana ýa­qytta egemen el bolýdyń ózindik jolyn tań­daı aldy. Tolaǵaı tabysymyzdyń qazaq­stan­dyq kilti – bul eńbeksúıgishtik, ulttyń birligi men tabandylyǵy, naqty maqsat-mindetterdi jáne oǵan qol jetkizýdi anyqtaý jáne iske asyrý, qoǵamdy damytýda aıqyn da batyl sheshimder qabyldaý. «Táýelsizdik – ata-babalarymyzdyń júz­degen jyldarmen ólshenetin arman ańsa­rynyń júzege asqan aqıqaty. Sol sebepti táýelsizdiktiń árbir jylynyń biz úshin máni bólek, mańyzy aıryqsha», – dep Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev halyqqa arnaǵan Joldaýynda atap kórsetkendeı, Qa­zaqstan Táýelsizdigi – eń aldymen ulty­myzdyń ejelden bostandyqqa degen asqaq rýhynyń, óshpes jigeriniń jeńisi. Ejelden erkindik ańsaǵan er qazaqtyń eń asyl muraty eńseli el bolý edi. Arǵy zamandardy aıtpaǵannyń ózinde, tek keıingi eki ǵasyrdyń ishinde halqymyzdyń óz bos­tandyǵy jolynda eki júzden astam ult-azat­tyq kóterilisterge shyqqany osynyń dáleli. Budan 20 jyl buryn qazaq jerinde atqan táýelsizdik tańy ata-babalarymyzdyń qasıetti kúresiniń zańdy jemisi, naqty nátıjesi. Halqymyzdyń aqtalǵan úmitteri men elimizdiń orasan zor tabystaryn tizip shyǵý árıne, ońaı emes. Álemdik qaýymdastyqta Qazaqstannyń bet-beınesine aınalyp, jú­zege asyrylǵan jalpy memlekettik jobalar men baǵdarlamalardy ataýdyń ózi jetkilikti. Iаdrolyq qarýdan bas tartý, ujymdyq qaý­ip­­­sizdik júıesin qurý, ıntegrasııalyq bastamalar, elimizdiń álemdik deńgeıdegi jańa as­tanasyn salý. Osylaı jalǵasyp kete beredi. Osydan 20 jyl buryn Qazaqstan jaıly múldem bilmeıtin elderdiń basshylary bú­ginde Qazaqstan Prezıdentiniń aqyl-oıyn eriksiz moıyndap, onymen sanasatyn, qur­met­pen syılaıtyn boldy. Onyń mysaly da, kórinisi de, dáleli de jetkilikti. Bul oraıda Qazaqstannyń turaqty damýynyń aıqyn kór­setkishterine aınalǵan Qazaqstan jerinde ótip, jyl saıyn álemdi eleń etkizgen aıtýly oqıǵalardy tizbektep aıtýǵa bolady. Sondaı-aq tarıhymyzda tuńǵysh ret babalardan qalǵan ulan baıtaq jerimizdiń bar­lyq kórshiles memlekettermen shekarasy ekijaqty kelisimmen bekitilip, zańdastyryl­dy. Ol qujattar Birikken Ulttar Uıymynda maquldandy. Osyndaı ıgi isterdiń ońdy sheshimin ta­býynda, óz aýmaǵymyzdyń ıntellektýaldyq jáne ınnovasııalyq damýyna qomaqty úles qosýda bizdiń ýnıversıtetimizdiń de alatyn orny erekshe. M.H. Dýlatı atyndaǵy Taraz memlekettik ýnıversıteti respýblıkamyz­daǵy eń iri memlekettik joǵary oqý oryn­darynyń biri ekendigi barshaǵa málim. Osy ýaqytqa deıin Elbasynyń tapsyrmasy bo­ıynsha, 2006 jyldan bastap Bilim jáne ǵy­lym mınıstrliginde ótkiziletin «joo-nyń úz­dik oqytýshysy» atty baıqaýda bizdiń ýnı­ver­sıtettiń 15 oqytýshysy osy qurmetpen marapattalsa, ýnıversıtettiń aldyńǵy qa­tarly ǵylymı kadrlary doktorantýra bo­ıynsha respýblıkalyq memlekettik bilim stan­dartyn jasaýǵa qatysty. Osyndaı ná­tı­jeli kórsetkishterdiń arqasynda, ýnıversıtetimiz Qazaqstannyń ǵylymı maman­dyq­tary boıynsha doktorlyq (PhD) baǵdar­la­malaryn jasaý tapsyrylǵan 5 joo-nyń quramyna kiredi. 2006 jyldyń 15 qyrkúıeginde Bolon (Italııa) qalasynda ótken ýnıversı­tetter­diń Uly Hartııasy prezıdıýmynyń sheshimi bilim ordasynyń eń úlken jetistigi bolyp tabylady. Iаǵnı, M.H. Dýlatı atyndaǵy TarMÝ ulttyq bilim berý salasyndaǵy álemniń 600 kóshbasshy ýnıversıtetin biriktiretin Har­tııa kollegııasynyń tolyq múshesi bol­dy. TarMÝ-dyń ýnıversıtetterdiń Uly Har­tııasyna kirýi – biz úshin mańyzdy oqıǵa. Bul álemdegi kóshbasshy joǵary oqý oryn­darymen bilim, ǵylym salasynda ǵana emes, mádenı, saıası salada da yntymaqtasa ju­mys isteýge múmkindik beredi. 2007 jyly ýnıversıtetimizdiń bastama­sy­men qazaqstandyq joǵary bilim ordala­ry­nyń yntymaqtastyǵyn kúsheıtý maqsa­tyn­da TarMÝ-dyń jáne elimizdiń iri joo ara­synda Qazaqstan ýnıversıtetteriniń me­mo­randýmyna qol qoıyldy. Bul qujatta qa­zaq­standyq joǵary oqý oryndary jumy­synyń negizgi qaǵıdalary kórsetilgen. Qa­zaq­standyq joo-nyń yntymaqtastyqqa degen qulshynysyn bildiretin atalmysh memorandým otandyq bilim berý júıesin jetildirý jolyndaǵy jańa deńgeı bolyp tabylady. TarMÝ táýelsizdik jyldarynda oqytý­dyń kredıttik tehnologııasyna tolyǵymen kóshken aldyńǵy qatarly oqý ornynyń biri. Ýnıversıtet negizinde kredıttik júıemen oqytýdy júzege asyrý boıynsha respýb­lı­kalyq konsaltıng ortalyǵy joǵary deń­geıde qyzmet etedi. 2005 jyly M.H. Dýlatı atyndaǵy TarMÝ ISO – 9000-2001 halyqaralyq stan­dar­tyna sáıkes sertıfıkat aldy. Jan-jaqty basqarý «Ýnıversıtet» ıntegratıvti bilim júıesin jasaý men engizý, ıaǵnı Visual Fox Pro jáne Delphi baǵdarlamalaý tilimen SQL Server platformasynyń bazasy jolymen sapaly jáne úzdiksiz aqparat almasýǵa qol jetkizdi. 2008 jyly basqarý úrdisine «Tamos Uni­versity Suite» bilim portaly engizildi. Sony­men qatar, Qazaqstandaǵy 10 joǵary oqý oryndarynyń ishinde ýnıversıtetimizde 2007 jyly «Zertteýdiń nanoınjenerlik ádis­teri» atty ǵylymı-zertteý zerthanasy quryldy. Qazirgi ýaqytta ýnıversıtet ǵalymdary shet el mamandarymen birlesip jumys isteýde. Mine, osynyń barlyǵy Táýelsizdik jylda­rynda qol jetkizgen tolaǵaı tabystar. Táýelsizdik jyldarynyń basty mindet­te­riniń biri – jastarǵa patrıottyq jáne adam­gershilik, mádenı tárbıe berý. El táý­el­sizdiginiń jıyrma jyldyǵyna oraı ýnıversıtette stýdentter arasynda spartakıada, kórkemónerpazdar konkýrsy, ǵylymı jo­­balar men shyǵarmashylyq jumystar boı­ynsha konkýrstar, elimiz ben sheteldik ǵa­lymdardyń qatysýymen ǵylymı-táji­rı­be­lik konferensııalar ótkizilýde. «Jas Otan» jastar qanaty, «Stýdenttik parlament» «Qazaqstan stýdentter alıansy», «Ja­syl el» JEJ, «Symbat», «TÁJ» klýb­tary, «Suńqar» sport klýby, Stýdenttik kásipodaq uıymdary tabysty jumys istep keledi. Áleýmettik jumys pen jastardyń tájirıbe almasýy, mádenı jáne ekonomıkalyq máse­lelerge qatysty semınarlar, konferensııalar men dóńgelek ústelder ótkizip, ózekti máseleler jóninde bir mámilege kelý, ortaq sheshimder tabý dástúrli isterge aınal­ǵan­dy­ǵy qýantady. Táýelsiz Qazaqstannyń tarı­hyn­da tuńǵysh ret oqytý men tárbıeniń bas­ty qaınar kózi retinde pedagogtyń bedelin kóterý máselesi qoıyldy. Elimizdiń al­dyń­ǵy qatarly ýnıversıtetteri sekildi bizde de jańa ozyq ǵylymı baǵyttaǵy ju­mys­tar júrgizilip keledi. Biz ıntellektýaldy ult­tyń jańa býynyn tárbıelep otyrmyz. Qazirdiń ózinde bizdiń jastarymyz barynsha oıshyl, kreatıvti jáne erkin bolyp ósip keledi. Olarmen jumys júrgizý úshin biz, aǵa urpaq, óz kúsh-qýatymyzdy únemi jetildirip otyrýymyz qajet. Azattyqtyń 20 jyldyǵyn tarıhymyz­dyń altyn kezeńi boldy dep aıtýǵa búginde tolyq negiz bar. Qazaqstan dúnıe júzine áıgili, álemdik qoǵamdastyqqa ózin moıyn­datqan memleketke aınaldy, al Elbasymyz adamzat tarıhynyń keleshektegi baǵyt-baǵ­daryn anyqtap otyrǵan álemdik kóshbas­shy­lardyń qataryna qosyldy. Aldymyzda áli talaı asýlar men belester bar. Árıne, áli kóptegen syndardyń kezdeseri anyq. Ár azamattyń júregine erteńge degen senimdi berik bekitken – El táýel­siz­digi, shyn máninde qymbat ta qadirli uǵym. Táýelsizdikti saqtaý – bolashaq urpaq aldyn­daǵy bizdiń qasıetti mindetimiz. Áshimjan AHMETOV,  M.H.Dýlatı atyndaǵy TarMÝ rektory, tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor. Taraz.