Respýblıkada jekemenshik oqý júıesiniń negizin qalaǵan birden-bir ýnıversıtet retinde alǵashqy jyldary Máskeý halyqaralyq qatynastar ýnıversıtetimen (MGIMO) birlese jumys atqarý nátıjesinde Qazaqstanda tuńǵysh ret halyqaralyq qatynas, halyqaralyq ekonomıka jáne halyqaralyq quqyq mamandyqtaryn ashýǵa múmkindik týdy. Lısenzııa uǵymy engizilgen kezde alǵashqy joǵary oqý orny retinde memlekettik synaqtan ótip, №1 lısenzııaǵa ıe boldy. Búgingi kúni «QAINAR» ýnıversıteti Bilim jáne ǵylym mınıstrligi tarapynan qoıylatyn talaptarǵa saı jumys jasap keledi. Alǵashqy jańa tıpti ýnıversıtet bolǵandyqtan kóptegen basqa ýnıversıtetterdiń qurylýyna sebepshi de, úlgi de bola alǵanyn aıtqanymyz abzal. Iаǵnı «Qaınar» ýnıversıteti jańa qurylymdaǵy, táýelsiz Qazaqstandaǵy kommersııalyq negizdegi alǵashqy joǵary oqý orny boldy. Ýnıversıtet qalyptasý jáne damý kezeńderinde ósip-jetilýdiń barlyq satylarynan ótti, jáne qashanda bilim berý salasynyń ınnovasııalyq usynystaryn jetildirip keledi.
Ýnıversıtet alǵashqylardyń biri bolyp mektepten ýnıversıtetke deıin úzdiksiz bilim berý ıdeıasyn júzege asyrdy. Osyǵan oraı ýnıversıtet janynan kúni búginge deıin tabysty júmys jasap, óz túlekterimen satylaı bilim alý deńgeıin tolyqtyryp otyrǵan «Bakalavrıat» orta mektebi men «Qaınar» kolledji kuryldy. Ýnıversıtettiń birneshe jyldan beri bilim berý úrdisiniń kredıttik tehnologııasyn jáne stýdenttiń bilimin baǵalaýdyń reıtıngilik júıesin engizgen, bilim berýdiń sapalyq menedjmenti jumys jasaıtyn aldyńǵy qatarly joǵary oqý oryndarynyń qatarynan kórinýine professor Erenǵaıyp Sálipulynyń qosyp otyrǵan úlesi qomaqty. Oqý orny ashylǵannan beri onyń qabyrǵasynan Qazaqstannyń mádenıeti men ǵylymy, basqarý uıymdary, halyqtyq sharýashylyq tárizdi kóptegen salalarda joǵary deńgeıdegi mamandar qataryn tolyqtyrǵan 22 myńnan asa túlek túlep ushty. Olardyń bári de ártúrli memlekettik mekemelerde jáne quqyq qorǵaý organdarynda, dıplomatııalyq qyzmetterde, oqý oryndarynda ustazdyq etýde. Otandyq jáne sheteldik bankterde kommersııalyq qyzmetterde, fırmalar men kompanııalarda qyzmetter atqaryp otyr.
Qaınar ýnıversıteti 2010 jyldan beri álemdik bilim berý qaýymdastyǵyna enýge jáne qazaqstandyq túlekterdiń dıplomynyń shetelderde moıyndalýyna múmkindik beretin ıntegrasııalyq baǵyttaǵy Bolon prosesiniń músheligine saılanǵan.
Prezıdenttiń ǵylym men ınnovasııany ekinshi orynǵa qoıǵan el eshqashan eshbir salada birinshi orynǵa kóterile almaıtyndyǵy týraly pikiri de álemdik básekelestikke bastar jol – bilim men ǵylymǵa baılanysty ekenin jiti túsingen kórnekti ǵalym E. Omarov Reseı jaratylystaný ǵylymdary jáne Eýropa jaratylystaný ǵylymdary akademııasymen tyǵyz shyǵarmashylyq baılanys ornatý negizinde osy turǵydaǵy akademııany elimizde ashýdy maqsat etti. Nátıjesinde Qazaqstan jaratylystaný ǵylymdary akademııasyn quryp, onyń Prezıdenti bolyp saılandy. О́z sheńberin TMD-dan tys jerlerge de keńeıte túsken osy ǵylymı akademııany 14 jyl basqardy. Akademııa osy ýaqyt ishinde dúnıe júzi ǵalymdary moıyndaıtyn dárejege jetti. Akademııa men onyń músheleri halyqaralyq deńgeıdegi syılyqtarmen marapattaldy.
E.Omarov 2008 jyly Akademııanyń ulttyq deńgeıdegi akademııaǵa aınalýyna zor yqpal etti. 2009 jyly Ulttyq mártebe alǵan Qazaqstan Ulttyq jaratylystaný ǵylymdary akademııasynyń prezıdenti bolyp kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri, belgili ǵalym, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor Nurtaı Ábiqaıuly taǵaıyndalsa, Erenǵaıyp Sálipuly qazirgi tańda vıse-prezıdenti qyzmetin atqaryp keledi.
«Ulttyq salt-dástúrlerimiz, tilimiz ben mýzykamyz, ádebıetimiz, joralǵylarymyz, bir sózben aıtqanda ulttyq rýhymyz boıymyzda máńgi qalýǵa tıis... Biz jıyrma birinshi ǵasyrdyń jahandyq kartasynda eshkimge uksamaıtyn, derbes orny bar ult bolamyz desek, «Jahandaǵy zamanaýı qazaqstandyq mádenıet» jobasyn iske asyrýǵa tıispiz. Álem bizdi qara altynmen nemese syrtqy saıasattaǵy iri bastamalarymyzben ǵana emes, mádenı jetistikterimizben de tanýy kerek», degen Elbasynyń oıy men mejelegen mindetteri ulttyq mádenıetimizdi álemdik deńgeıde nasıhattaýǵa jańa serpin bereri anyq. Osyndaı maqsatta Erenǵaıyp Sálipuly Qazaqstannyń kóne tarıhy men qazaq erkenıetin ǵylymı turǵyda zertteýge de erekshe kóńil bólip júr. Onyń basshylyǵymen elimizde 1997 jyly Qazaq órkenıeti men tarıhy ınstıtýty quryldy. Instıtýt qyzmetiniń maqsaty qazaq órkenıetiniń ózindik erekshelikteri men onyń kóshpendiler, Qytaı, ıslam, Eýropa sııakty basqa álemdik órkenıettermen dıalogynyń erekshelikterin anyqtaý bolyp tabylady. Instıtýt mindeti – qazaq órkenıetiniń qalyptasý máseleleri, onyń kónedegi, orta zamandaǵy, jańa zamandaǵy damý prosesteri men qazirgi kezdegi ahýalyn aıqyndaý bolatyn. Munda Qazaqstan jerindegi etnostardyń, ásirese qazaqtardyń tarıhy, fılosofııasy, fılologııasy, mádenıeti, dini, olardyń órkenıettik aspektileri júıeli túrde zertteledi. Qazaq mentalıteti, qazaq etnopsıhologııasynyń qalyptasýy men genezısi syndy mańyzdy máselelerge asa kóńil bólinedi. Osy taqyryptaǵy birqatar pikirtalastyq jumystardy «Qazaq órkenıeti» jýrnaly arqyly jurtshylyqqa usyný ádetke aınalǵan.
E.Omarov Attılanyń – Edil patshanyń portretin taýyp, onyń ómirbaıanyn keshendi túrde qarastyrǵan ǵalym retinde de belgili. Fransııa jerinde La-Cheppe qalasynda salynǵan Attıla mýzeıine eksponattar jınaýǵa, onyń iske qosylýyna úles qosty. Sondaı-aq Attıla týraly eki kitaby jaryq kórdi. Attıla atyndaǵy halyqaralyq assosııasıanyń múshesi bolyp qabyldandy. Sondyqtan kóptegen ǵalymdar Erenǵaıyp Sálipulyn «attılatanýshy» dep te baǵalaıdy.
О́miriniń mereıli shaǵy 70 jas belesine shyǵyp otyrǵan, kórnekti ǵalym, belgili professor uzaq jyldar sanaly ǵumyryn respýblıkanyń bilim berý men ǵylym júıesine arnap keledi. Qaı qyzmette bolmasyn, el amanatyn arqalap, abyroı bıiginen kórinip kele jatqan ǵylym qaıratkeri. Qatardaǵy aspıranttan Qazaqstan Ulttyq jaratylystaný ǵylymdary akademııasynyń akademıgine deıingi aralyqta elimizde adam kapıtalyn damytý týraly jarııalanǵan onnan astam monografııalyq eńbekteri men júzden astam ǵylymı zertteýleri ǵylymda jetken jetistikterin kórsetse kerek.
Kárimbek QURMANÁLIEV,
UǴA korrespondent- múshesi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor
