Olardyń ishinde Shyǵys Qazaqstan oblysynda – 5, Qyzylorda oblysynda – 3, Qaraǵandy oblysynda – 3, Aqmola oblysynda – 2, Soltústik Qazaqstan oblysynda 2 adam sýǵa ketken. Sondaı-aq Almaty qalasy men Almaty, Qostanaı, Batys Qazaqstan oblystaryndaǵy sý qoımalarynda da batyp ketken adamdar bar. Ishki ister mınıstrligi Tótenshe jaǵdaılar komıtetiniń habarlaýynsha, jaǵajaıda jantásilim etken jandardyń kóbi – balalar. Atalǵan vedomstvonyń ókili Rýslan Imanqulov bul qaıǵyly oqıǵalardyń deni azamattardyń basym bóliginiń mamandardyń eskertpesine qulaq aspaıtyndyǵynan týatynyn aıtady. Al Qazaqstanda búginde irili-usaqty 50 myńnan astam sý qoımasy bar eken. Sondyqtan sýǵa shomylarda ózińniń jáne jaqyndaryńnyń, ásirese balalardyń ómirine jaýapkershilikti esten shyǵarmaý kerek.
Osy oqıǵalarǵa baılanysty sońǵy kúnderi jaǵajaılardaǵy qaýipsizdik jumysy kúsheıtildi. Máselen, Astana qalasyndaǵy Esil ózeniniń jaǵalaýlarynda qutqarýshylardyń turaqty kezekshiligi uıymdastyryldy. Mamandar qaıyqpen júzip júrip, elorda turǵyndary men qonaqtaryna ruqsat etilmegen jerlerde shomylýdyń sońy nege soǵatynyn táptishtep túsindirip júr. Súńgýirlerdiń aıtýynsha, sýǵa kezdeısoq batyp ketpeý úshin arnaıy jaraqtandyrylǵan jaǵajaılarda ǵana shomylǵan abzal.
«Astananyń barsha turǵyny men qonaqtarynan ótinerimiz, sý jańsaqtyqty keshirmeıdi. О́ıtkeni júze, maltı biletin adamnyń ózi júrek soǵysynyń jıiliginen, qol-aıaǵynyń tartylyp qalýynan sýǵa batyp ketýi ábden múmkin. Sondyqtan abaılamaýdyń sońy úlken qaıǵyǵa ulasady», deıdi Astana qalalyq tótenshe jaǵdaılar departamentiniń bólim basshysy Eldar Raıymbekov.
О́tken aptanyń ózinde óńirlerdi qosa eseptegende 45 adam sýǵa ketti. Ásirese, Qaraǵandy, Shyǵys Qazaqstan jáne Atyraý oblystarynda sýǵa batý oqıǵalary kóp kezdesti. Mundaı jaǵymsyz derek ońtústik óńirlerde de tirkelip otyr.
IIM Tótenshe jaǵdaılar jónindegi komıtetiniń tóraǵasy Vladımır Bekker balalardyń sýǵa batý oqıǵalaryna júrgizilgen taldaý boıynsha, qaıǵyly oqıǵalardyń deni saǵat 15.00 men 18.00 aralyǵynda bolatynyn, ıaǵnı sabaqtan bosaǵannan keıin balalardyń qaraýsyz qalatynynan týatynyn aıtady.
Sońǵy ýaqytta sýǵa batqan balalardyń jasy negizinen 3 jastan 10 jasqa deıin jáne 92 prosenti ul balalar. «Negizi, uldar sheshimtal keledi. Sondyqtan ata-analary qyzdarǵa qaraǵanda uldardy jetkilikti deńgeıde baqylaýǵa almaýy múmkin. Bul balalardyń ózara toptasyp, úıden shyǵyp ketip, emin-erkin júrýine, qydyrýyna mursat beredi. Elimizdiń shyǵysynda ótken demalys kúnderi iri sý qoımalary alty adamnyń ómirin jalmady. Onyń úsheýinde balalar qurban boldy. Qutqarýshylar ózennen 6, 7 jáne 11 jasar balalardyń denesin shyǵardy. Olardyń bári shomylýǵa arnalmaǵan jerlerde úlkenderdiń qaraýynsyz sýǵa túsken. Dál osyndaı sebeptermen soltústik óńirde eki er adam qaıtys boldy. Soltústikte sýǵa batyp ketken taǵy úsh adam súńgýirlerdiń kómegimen qutqaryldy», deıdi V.Bekker.
Al Soltústik Qazaqstan oblysy tótenshe jaǵdaılar departamentiniń qutqarýshylar jasaǵynyń jetekshisi Sergeı Cherkasovtyń aıtýynsha, sýǵa batýdyń negizgi sebebi – balalardyń qaraýsyz qalýy men eresekterdiń spırtti ishimdik iship shomylýy. «Jedel qutqarý jasaǵy kún raıynyń qolaısyzdyǵyna qaramastan kúndelikti reıd júrgizedi. Tipti nóser quıyp tursa da reıd jumystary jalǵasa beredi. О́ıtkeni keıde jaǵalaýda otyrǵan balyqshylar qarmaǵyna áldebir zat jabysyp, oratylyp qalsa da, ilmegi sýǵa túsip ketse de ózenge qoıyp ketedi. Al asaý ózen aǵysy adamdy qaqpaqyldap aǵyzyp ala jóneledi. Osylaısha, bolmashy dúnıe úshin ómirin qurban etetin jaǵdaılar jıi kezdesip jatady», deıdi ol.
Tótenshe jaǵdaılar jónindegi komıtet tóraǵasynyń aıtýynsha, elimizde shomylýǵa arnalǵan 100-den asa qalalyq jáne 600 jeke jaǵajaı bar. Bul jaǵajaılarda tótenshe jaǵdaılar jónindegi komıtetiniń bólimshelerinde arnaıy daıarlyqtan ótken jáne qoǵamdyq qutqarýshylardy qosa eseptegende 1285 qutqarýshy demalýshylardyń qaýipsizdigin baqylaıdy. Sondaı-aq 390 qutqarýshylar beketi qurylǵan. Al qaýipti ári kúzet qoıylmaǵan sý qoımalary mańaıynda komıtettiń jedel qutqarýshylar jasaǵynyń kezekshiligi uıymdastyryldy. Onyń jalpy sany – 53. Búginde komıtet ákimdiktermen birlese otyryp shomylýǵa tyıym salynǵan oryndardy anyqtady. Mundaı sanattaǵy jaǵalaýlarǵa 3 myńnan astam eskertý jáne tyıym salý belgileri ornatyldy. Al aqparattyq jumystarǵa bıyl alǵash ret eriktiler uıymdary tartylyp, «Jas Otan» jastar qanatymen birge tıisti jospar-keste bekitildi. Atap aıtqanda, 330 aksııaǵa 2 myńnan astam erikti tartylyp, 200 beınematerıal túsirildi jáne 123 myń nasıhattyq ónim taratyldy. Sonymen birge jergilikti polısııa qyzmeti jaǵalaýdaǵy jáne stıhııaly jaǵajaılardaǵy buqaralyq demalys oryndarynda reıdter júrgizip, spırtti ishimdikterdiń satylýyna jáne tyıym salynǵan oryndarda shomylýǵa qarsy belsendi jumys júrgizýde. Bul rette 9 sáýirden beri 2,5 myńnan astam reıd júrgizilip, 563 adam ákimshilik jaýapkershilikke tartylǵan.
Ásirese jazǵy maýsymda balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý óte ózekti. Sondyqtan sý qoımalarynda balalardy sýǵa tunshyǵýdan saqtaý týraly beınerolıkter kórsetilip, qalalyq jaǵajaılarda 100-den asa balalarǵa arnalǵan qaýipsiz shomylý orny jabdyqtaldy. Onda balalardy durys maltý men júzýge de úıretedi. Qutqarýshylar búginge deıin 500-ge jýyq baldyrǵanǵa júzý mashyǵyn úıretip úlgerdi. Elimizdegi 115 balalar lagerinde de osy ispetti jumystar júrgizilýde. Taıaýda Astanada 4 baldyrǵannyń bir mezette sýǵa ketkeni belgili. Mamandardyń aıtýynsha, olar tyıym salynǵan orynda sýǵa shomylǵan. Bul rette balalardy qaraýsyz qaldyrmaýdyń, bos ýaqytyn tıimdi uıymdastyrýdyń mańyzy zor, deıdi tótenshe jaǵdaı qyzmetkerleri. Osy oraıda Bilim jáne ǵylym mınıstrligi jáne jergilikti ákimdiktermen birge aýla klýbtaryn damytý, mektep lagerlerin qurý, sport seksııalary men shyǵarmashylyq úıirmelerin ashý jumystarynyń ózekti ekeni taǵy da baıqalyp otyr.
Árıne, halqymyz «Ajal jetpeı ólmek joq» deıdi. Biraq «Saqtansań – saqtaıdy» deıtin támsil baryn da umytpaǵan abzal. Sondyqtan jazdyń shildesi qalaı shyjǵyrsa da ómirińizdi báske tikpeı, qaýipsizdik sharalary saqtalǵan jaǵajaıda shomylǵanyńyz, ózińiz de sýǵa túsý barysynda sergek oılap, shomylý tártibi men qaýipsizdik erejesine baǵynǵanyńyz jón. Bul jaqyndaryńyz úshin de mańyzdy.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
