Quqyq qorǵaýdaǵy ilkimdi ister

Konstıtýsııamyzda ja­zyl­ǵandaı, elimizdiń eń qym­bat qazynasy – adam jáne adamnyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary bolyp tabylady. Mine, osy oraıda Memleket basshysynyń tapsyrmalaryna sáıkes, bul mindetterdi oıdaǵydaı oryndaý, iske asyrý jolynda prokýratýra organdary talap deńgeıinen tabylyp keledi. Ásirese qylmystyq saıa­satty izgilendirý baǵytynda qomaqty jumys atqarylǵanyn aıtý paryz. Máselen, Elba­sy­nyń aǵymdaǵy jyly qańtar aıyn­da halyqqa arnaǵan Joldaýy aıasynda jańa zań jobasy ázirlengen. Osy jańa zań jobasyna toqtalǵan Bas prokýror: «Qylmystardyń 260 quramy boıynsha qoǵamdyq jumys pen bas bostandyǵynan shekteý engizildi. Aıyppul kólemi tómendetilýde, 36 quram boıynsha bas bostandyǵynan shekteý merzimi azaıtyldy. Aýyr qylmystar boıynsha jaýap­tylyqqa tartýdyń uzaqtyq merzimi 5 jylǵa qysqar­tyldy. Jalpy bul 5 myńǵa deıin sottalǵandy bostan­dyqqa shyǵarýǵa múmkindik beredi. Osy oraıda odan ári zań­dy­lyqty nyǵaıtý barysyndaǵy jumystardy jalǵastyra beremiz», – dedi. Al bul atalǵan jańa zań jobasyna sáıkes, Qyl­mystyq kodekstiń 255-babyna, Qylmystyq-prosestik kodeks­tiń 16-babyna jáne Qyl­mys­tyq-atqarý kodeksiniń 6-babyna ózgerister engizildi. Memleket basshysy Zańǵa qol qoıdy.

Taǵdyr tálkegine ushyrap, jazataıym jaza basyp sottalyp jatqandar janaıqaıy kóbine estilmeı qalady. Mine, sondaı adamdardyń arasynda jazyqsyzdardy arashalaýda Bas prokýrordyń narazylyǵy nátıjesinde Joǵarǵy sot 269 sot úkimine ózgeris engizdi. Nátı­jesinde 12 adam aqtaldy.

Sonymen qatar 1 jyldan 7 jylǵa deıin kolonııalar­da jazyqsyz otyrǵan úsh adam da aqtaldy. Oǵan qosa, 233 sot­talǵannyń jazasy jeńildetildi. Tipti bas bostandyǵynan aıyrylyp, túzeý mekemesinde jazasyn ótep jatqandarǵa zańsyz úkim de shyǵarylǵan. Máselen, sottalǵan Shakerovaǵa qatysty shyǵarylǵan sottyń 5 zańsyz úkimi joıylypty. Onyń ishinde ol eki is boıynsha aqtalǵan. Sol sııaqty ustalǵandar men qamaý­ǵa alynǵandar sany da úsh ese azaıǵan. Bul Bas prokýra­tý­ranyń qylmystyq prosestiń quqyq qorǵaý áleýetin arttyrý arqyly júzege asyp otyr. «Jańa ınstıtýttardy engizý nátıjesinde quqyq qorǵaý júıesiniń jalpy qyzmeti qaıta jańartyldy. Soǵan saı onyń nátıjesi de baıqalyp otyr. Ustalǵandar sany úsh esege, qamaýǵa alynǵandar sany 6,8-myńnan 4,8 myńǵa deıin tó­mendedi», dedi baıandamashy.

Prokýrorlardyń azamattyq isterge qatysýy nátıjesinde 15,6 mlrd teńge kóleminde mem­le­kettiń múddesi qorǵalǵan. Máse­len, Almaty qalasynyń soty oıyn bıznesi úshin salyn­ǵan salyq organy habarlama­sy­nyń kúshin joıypty, nátıje­sinde «Býkmekerlik keńse «OLIMPKZ» JShS 1,8 mlrd teń­ge kólemindegi salyq tóleýden bosa­tylǵan. Sóıtip oıynshylar­dan ınternet-utys alatyn býk­mekerlik keńse memleketke salyq tólemeı qoıǵan. Aqyry Bas prokýrordyń Joǵarǵy sot­qa joldaǵan narazylyǵynyń ne­gi­zinde joǵarydaǵy sot ak­ti­leri­niń kúshi joıyldy. Al «OLIMPKZ» JShS ótinishi qa­na­ǵat­­tan­dyrylmady. Sóıtip atal­ǵan se­riktestik memleketke kel­tir­­gen zalaldy tolyqtaı ótedi.

Jalpy prokýrorlar eńbek zańnamasynyń buzylmaýyn qadaǵalaýda asa qyraǵylyq tanytyp keledi. Máselen, olar eńbek etý jaǵdaıy qaýipti já­ne zııandy kásiporyndardan 27 myń zań buzýshylyqtyń oryn alǵanyn áshkereledi. Ol zań bu­zý­shylyqtar eńbek shartyn qol­danýda, óndiristik normalardy, sanıtarlyq-epıdemıologııalyq jáne órt qaýipsizdigin saqtaýda jiberilgen. Osyndaı zań bu­zýshylyqtardyń saldarynan japa shekken 45 myń azamat­tyń quqyǵy qorǵalypty. Eń­bekaqy boıynsha jarty mıllıard teńge qaryz ótelgen. Osyndaı jumystardyń arqa­synda «Qarashyǵanaq Petro­lıým opereıtıng BV» qazaq­stan­dyq fılıalynyń, «SBK «Qaz­mu­naı­gaz-Burǵylaý» JShS, «Mos­t­ostroıtelnyı otrıad №25 ım. Rıazanova» JShS jáne t.b. ká­sip­oryndarda qyzmet etetin 405 myń jumysshy qaıǵyly oqı­ǵalardan aldyn ala saqtan­dyryldy. Al «Vostok­svetmet» JShS, «Qazsınk», «Jam­bylskıe elektrıcheskıe setı» jáne t.b. kásiporyndarda 2,5 myń jumysshynyń jumys ornynda óndiristik qaýipsizdik normalaryn saqtaýy qalpyna keltirildi.

Qazirgi kúnderi Bas proký­ra­týranyń «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasy aıasyndaǵy jobalary boıynsha ońdy sharalar qolǵa alynyp otyr. Bul oraıda Q.Qojamjarov: «Bas prokýratýra prosesterdi sıfrlandyrý boıynsha kóptegen sharalar qabyldaýda. Jyl basynan beri 4 myńnan asa qylmystyq is jáne 160 myń ákimshilik is elektrondy túrde tergelýde», deıdi. Bulardyń ishinde 2,5 myńy qylmystyq teris qylyq jáne jeńil qylmystar boıynsha bolsa, 1,5 myńy – ortasha aýyrlyqtaǵy, qalǵandary aýyr jáne asa aýyr qylmystar boıynsha. Jáne osy tergelip jatqan qylmystar barlyq quqyq buzýshylyqtar sanynyń 2%-yn quraıdy. Al elektrondy túrdegi 1,8 myń is sotqa joldanyp, onyń 1,3 myńyna qatysty sheshim shyǵarylǵan.

Aleksandr TASBOLAT,
«Egemen Qazaqstan»