Jylyna 1,5 mıllıon tonna qýattylyqpen jumys isteıtin dıirmender bıyl jyl basynan beri 550 myń tonnadan asa un shyǵarǵan. Osy ýaqytqa deıin elimiz boıynsha eksportqa shyǵarylatyn unnyń tórtten birin Qostanaı oblysy berip keldi. Solardyń arasynda «Qostanaı un kombınaty» AQ, «Asalııa», «Romana nan», «Kompanııa Salamat», «Arýana-2010» JShS sekildi iri astyq óńdeý kásiporyndarynyń qataryna Astana qalasynyń 20 jyldyǵy merekesi kúnderi paıdalanýǵa berilgen «Best-Qostanaı» dıirmen kesheni qosyldy. Qazaqstanda, tipti irgeles Ortalyq Azııa elderinde balamasy joq dıirmen oblystyń un eksporty áleýetin odan saıyn áldendire túsetin bolady. Onyń quny da ońaı qarjy emes, 4,5 mıllıard teńgege tústi.
– Astananyń 20 jyldyǵy tek mereke ǵana emes, bizdiń damýymyzdyń kórsetkishi, deńgeıi tárizdi boldy. Osy mereke qurmetine oblysta taǵy bir zamanaýı kásiporyndy iske qosyp otyrmyz. Táýligine 700 tonna un shyǵaratyn «Best-Qostanaı» dıirmen kesheni elimizde jyldam engizilip otyrǵan «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasynyń talaptaryna tolyq jaýap beredi. Keshenge jumsalǵan barlyq qarjynyń 2 mıllıard 800 mıllıon teńgesin tikeleı shetel ınvestory saldy. Bul dıirmen kesheni bizdiń eldiń ınvestorlyq jaǵdaıynyń qolaıly ekenin de kórsetti. Túrik aǵaıyndar qarjysyn ekonomıkaǵa eshqandaı qaýipsiz, senimmen salady, – dedi óńir basshysy Arhımed Muhambetov.
Dıirmen kesheniniń ereksheligi, ony jer júziniń kez kelgen núktesinde otyryp basqarýǵa bolady. Barlyq jumys avtomattandyrylǵan, kompıýterlendirilgen. Bul dıirmen Qostanaıdyń sapaly bıdaıyn jer júzine tanyta túsýdiń tóte jolynyń biri ekeni daýsyz.
– Men, mysaly, Amerıkada otyryp ta «Best-Qostanaı» dıirmen kesheninde búgin táýligine qansha tonna un óndirilgenin, taǵy basqa da kórsetkishterdi bile alamyn. О́rkenıettiń, sıfrlandyrýdyń óresi degen osy. Osydan eki jyl buryn Shveısarııada ótken aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń kórmesinde biz «Dúnıe júzindegi eń sapaly un» atalymymen medal alǵan edik. Eń jaqsy un Qazaqstanda, onyń ishinde Qostanaıdyń unyna jeteri az. Sol medaldy alǵanda meniń Qostanaıda eń úzdik tehnologııamen jumys isteıtin dıirmen qoıamyn degen sertim bolyp edi, búgin sol maqsatqa jettik. Myna zamanaýı dıirmende óndirilgen ónimniń 95 paıyzy eksporttalady, – deıdi ınvestor, «Best-Qostanaı» kompanııasynyń basqarma tóraǵasy Nıhat Jan myrza. Búginde Tobyl óńiriniń uny kórshi Ortalyq Azııa respýblıkalary men Qytaıǵa jáne Aýǵanstanǵa jóneltiledi.
Oblys basshysy aıtqandaı, óńirde ınvestorlyq jaǵdaı jaqsarmasa, mundaı iri óńdeý kásipornyn salýǵa kez kelgen ınvestor táýekel ete bermes edi. «Best-Qostanaı» kompanııasy Tobyl-Torǵaı óńirinde osymen 11 dıirmen saldy.
– Bizdiń kompanııa alǵashqy dıirmendi 2009 jyly iske qosqan bolatyn. Ol táýligine 250 tonna un tartatyn. Al búgingi dıirmen kesheniniń qýattylyǵy odan úsh esege jýyq artyq, munda táýligine 700 tonna un shyǵarylady, – deıdi kásiporyn dırektory Vıdadı Iýsýbov. Kásiporyn basshylarynyń aıtýlaryna qaraǵanda, dıirmen kesheninde qazir 70 adam jumys isteıdi. Aldaǵy ýaqytta jumys orny kóbeıetin bolady.
Qostanaı uny qashan da sapalylyǵymen erekshelenedi. Oblysta óńdelgen aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń eksportynda da unnyń tarazysy basym. Bıyl jyl basynan beri 435 myń tonna un syrtqa shyǵaryldy, bul oblystan eksporttalǵan barlyq aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń 40 paıyzyn quraıdy. Qamyrlylyǵy joǵary Qostanaı unyna respýblıkamyzdyń ózge oblystarynda da suranys kúshti. Jyl basynan beri elimizdiń ár shalǵaıyna 44 myń tonna un jiberilipti.
Degenmen, un eksportynda oılanatyn sátter de joq emes. Burnaǵy jyldarmen salystyrǵanda О́zbekstanǵa jóneltiletin unnyń 69 paıyzǵa, Túrikmenstanǵa – 53, Tájikstanǵa 10 paıyzǵa kemigeni baıqalady. Sońǵy jyldary О́zbekstan Qazaqstan astyǵyna ıek artyp, ózderinde dıirmen qoıýdy jıiletken. Olar Qazaqstanmen shekarany jaǵalaı 84 dıirmen keshenin ornatqan. Bizden astyq tasıdy da, ony óńdep, ári qaraı Aýǵanstanǵa, ózge de óńir elderine shyǵarady. Osylaısha ala topyly aǵaıyn Qazaqstannyń sapaly unyn Ortalyq Azııa men Aýǵanstan naryǵynan yǵystyra bastady.
– Munymen qosa, Qazaqstan unyn óz aýmaǵynan alyp ótkenge О́zbekstan joǵary baǵa qoıady. Al bul bizdiń ónimge ózbekstandyq dıirmenshiler unynyń bir tonnasyna qaraǵanda 25-25 dollarǵa joǵary aıyrmashylyq beredi, – deıdi oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Tóleýtaı Erjanov. – Oblys óńirindegi dıirmender jumysyna kóldeneń turatyn kedergiler de joq emes. Eń bastysy – astyqty óńirde otyrǵanmen, onyń jumysynyń naýqandyq sıpatqa ıe bolyp jáne dıirmenderdiń shıkizattan jutap qalatyn kezi az bolmaıdy. Oǵan da astyq naryǵyndaǵy baǵanyń turaqsyzdyǵy sebep bolsa kerek.
Mamandardyń aıtýlaryna qaraǵanda, búgin elimiz boıynsha un eksporty kóleminiń qostanaılyq úlesi 25 paıyzdan 40 paıyzǵa deıin kóterilgen. Sonda da syrtqy naryqty ıgerýde álde de izdenister qajet. Qytaı, Iran, Birikken Arab Ámirlikteri, Mońǵolııa naryǵyn ıgerý úshin astyq óńdeý kásiporyndaryna memleket tarapynan jasalatyn qoldaý sharalaryn qarastyrýdyń jón ekenin aıtady dıirmenshiler. Elektr energııasyna, janar-jaǵar maıǵa baǵanyń ósýi, soǵan baılanysty kommýnaldyq qyzmetterdiń qymbattaýy ónimniń ózindik qunyn joǵarylatpaı qoımaıdy. О́nim qansha sapaly bolsa da, bazarda baǵa jeńiske beıim emes pe? Sonymen qatar qural-jabdyqtardyń da tehnıkalyq tozýy óndiristiń kibirtikteýine ákeledi. «Asalııa» dıirmeni biraz jyldan beri Aýǵanstanǵa un artady. Biraq kásiporynnyń tasymaldan kórip otyrǵan qıyndyqtary da, shyǵyny da az emes.
– Eń basty másele tasymaldaǵy qıynshylyqtar, naqty aıtqanda, vagonnyń jetispeýi men onyń baǵasynyń kún saıyn qubylýy bolyp otyr. Qazaqstannyń óz vagony jetkiliksiz, biz kóbine Reseıdiń vagondaryn paıdalanamyz. Al menshik ıeleri onyń baǵasyn kún saıyn kóteredi. Vagon máselesinde báseke de, tańdaý da joq bolǵan soń, olar baǵany qalaýynsha qoıady. «Asalııa» dıirmeni 20 jyldan beri un shyǵaryp keledi. Bizdiń unnyń sapasy ishki-syrtqy naryqta ózin moıyndatqan. Biraq solaı bola tura, naryq básekesinde myqtymyz dep aıtý qıyn, – deıdi «Asalııa» JShS dırektorynyń ekonomıka máseleleri jónindegi orynbasary Natalıa Rymareva.
Bul bir «Asalııanyń» ǵana emes, Qostanaı óńirindegi barlyq dıirmen óndirgen unnyń tasymalyna tán jaǵdaı desek, qatelespeımiz. Osyndaı ishki máseleler sheshimin tapqanda, Qostanaı unynyń syrtqy naryqqa da joly keń ashylady.
Názıra JÁRIMBET,
«Egemen Qazaqstan»
QOSTANAI
