Qadaǵalaýshy epıdemıologııalyq qadaǵalaý qyzmetiniń derekterine súıensek, bul sanattaǵy 15 jastan joǵary jandardyń úlesi Qazaqstan halqynyń 1%-in quraıdy. Árıne aıǵaıǵa «attan» qospasaq ta, alańdatarlyq ahýal ekeni anyq. Bul rette jaǵdaıdy turaqtandyrýdyń tıimdi ədisteriniń biri – nashaqorlyqqa təýeldi naýqastardy emdeý men ońaltý joldaryn keńeıtý.
Sarapshylar sońǵy bes jylda medısınalyq qyzmetkerlerdiń dınamıkalyq baqylaýynda turǵan naýqastar sanynyń tómendegenin aıtady. Alaıda esirtkilerdi ıneksııalyq túrde qabyldaıtyn adamdar sanynyń ósý barysy úreı týǵyzady. Sheshýi, shegi joq bul problema kúnnen-kúnge ulǵaıyp barady. Búginde ıneksııamen esirtki qabyldaıtyndardyń sany 127 800 adamǵa jetti. Al bes jyl buryn bul kórsetkish 112 740 adam bolatyn.
Esirtkilerdi ıneksııalyq túrde tutyný deńgeıiniń eń joǵarǵy kórsetkishi Pavlodar oblysynda (1,7%), al eń tómengi kórsetkishi Atyraý oblysynda (0,3%) baıqalyp otyr. Sondyqtan elimizde narkologııalyq kómek qyzmetin kórsetý tizbesin keńeıtý məselesi óte ózekti. Naýqastardy medısınalyq-əleýmettik ońaltý medısınalyq jəne əleýmettik is-sharalardyń keshendi, ózara tyǵyz baılanysty júıesin quraıdy. Bıyl narkologııalyq uıymdarda jəne psıhıkalyq densaýlyq respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń emhanasynda 730 tósekjaıǵa laıyqtalǵan medısınalyq-áleýmettik ońaltýdyń 19 bólimshesi qyzmet etýde. Bul maqsatqa arnalǵan oryn Soltústik Qazaqstan oblysynda ǵana joq. Ońaltýdyń stasıonarlyq jəne ambýlatorlyq baǵdarlamalaryna byltyr 11 424 naýqas nemese esepte turǵan barlyq naýqastardyń 8,4%-i, onyń ishinde esirtkige təýeldi 2 921 naýqas qatysty. Bul kórsetkish 2016 jyly 8 151 nemese esepte turǵan barlyq naýqastardyń 5,2%-in, onyń ishinde nashaqorlyqqa táýeldi 1907 adamdy quraǵan bolatyn.
– Búginde nashaqorlyq təýeldiligi bar ər naýqastyń mamandandyrylǵan emdeýge jəne osyǵan óziniń quqyǵyn iske asyrý úshin tańdaý jasaýǵa kepildendirilgen qoljetimdiligi bolýy tıis. Bul degenimiz – klınıkany tańdaý da, təýeldilikten arylý joldaryna da aınalmaq, – deıdi psıhıkalyq densaýlyq respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń bas dırektory Nıkolaı Negaı.
BUU esirtki jəne qylmys jónindegi basqarmasy shtab-pəteriniń esirtki tutynýdyń aldyn alý jəne densaýlyq saqtaý jónindegi departamentiniń basshysy Jılberto Gerranyń aıtýynsha, esirtkige təýeldilikti ǵylymı negizdelgen túrde keshendi emdeý esirtki quraldaryn tutynýǵa túrtki bolatyn kompýlsıvtik minez-qulyqty toqtatýǵa septigin tıgizedi. Ərbir aralasý, ıaǵnı dəri-dərmektik jəne psıhıkalyq-əleýmettik aralasýlar saýyqtyrý úderisine ońtaıly úles qosady. Medısınalyq qyzmetkerler ər naýqasqa arnalǵan dıfferensıaldy jəne derbestendirilgen terapııany irikteýge múmkindik beretin emdeý ədisteriniń jan-jaqty jəne keń aýqymdy portfolıosyna qol jetkizýi tıis. Əlem boıynsha moıyndalǵan nashaqorlyqty emdeý ədisteriniń biri qoldaýshy almastyrýshy terapııasy deýge bolady. Bul baǵdarlama elimizde de bar. Biraq baǵdarlamaǵa jańa naýqastardyń enýine jəne onyń keńeıýine kedergilerdiń keltirilýi alańdaýshylyq týǵyzady. Əlemde bul terapııa nashaqorlyq təýeldilikti emdeýdiń eń tıimdi təjirıbeleriniń biri retinde tanyldy. Sondyqtan əlemniń 106 elinde sətimen qoldanylyp keledi. Kóptegen zertteýlerdiń nətıjeleri qoldaýshy almastyrý terapııasynyń tyıym salynǵan esirtkilerdi tutyný kórsetkishterin qysqartýǵa jəne AITV juqpasynan qaıtys bolý deńgeıi men AITV juqpasynyń taralý qaýpin tómendetýge ónimdi túrde yqpal etetini týrasynda kýəlik etedi.
Qazirgi kezde Qazaqstannyń 9 oblysynda jəne Almaty qalasynda almastyrýshy terapııanyń 13 beketi jumys isteıdi. Baǵdarlamany iske asyrǵan kezden bastap 2008 jylǵa deıin naýqastardyń jalpy sany 1 084 adamdy qurady. Búgingi tańda 322 naýqas nemese opıoıdtyq təýeldilik esebinde turǵan adamdardyń 2,7%-i atalǵan baǵdarlamadan ótýde. Bul adamdar qylmystyq ortadan shyǵyp, jumysqa ornalasady, otbasylaryna qaıta oralady, deni saý balalardy ómirge əkeledi. Baǵdarlamanyń keńinen taralýy AITV juqpasynyń taralýyn azaıtýǵa da septigin tıgizetin bolady. Sondyqtan esirtkige táýeldiliktiń esesin qaıtarýda bul baǵdarlama barynsha kómektesedi, deıdi mamandar.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
