Foto: Temirbolat TOQMÁMBETOV
- Ekspedısııamyzdyń maqsaty – «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń «Kıeli jerler geografııasy» jobasy boıynsha sharalar keshenin júzege asyrý, ıaǵnı Reseı Federasııasynyń Volgograd oblysy Pallasov aýdanynyń Maksımovka jáne Kýmysolechebnısa eldimekenderiniń mańaıynda ornalasqan «Han bógetin» tarıhı-mádenı mura retinde zertteý, - deıdi top jetekshisi, Batys Qazaqstan agrarlyq-tehnıkalyq ýnıversıteti janyndaǵy Jáńgir han mýzeıiniń meńgerýshisi Nurjan Tólepov.
Zertteýshilerdiń mańdaı tirep barǵaly otyrǵan mekeni – Bókeı ordasynyń sońǵy bıleýshisi Jáńgir hannyń jazǵy ordasy bolǵan jer. Jáńgir han – Jasqusqa orda salyp, alǵash mektep ashqan, qumda orman ósirip, tuńǵysh medısınalyq mekemelerdi uıymdastyrǵan progressıvtik bastamalarymen tarıhta qalǵan tulǵa. El aýzyndaǵy jáne tarıhı derekter boıynsha han qazaq arasynda sýarmaly egin, baý-baqsha isin damytýǵa da kúsh salǵan. Búginde Reseı aýmaǵynda qalǵan Tarǵyn ózeni boıynda saqtalyp qalǵan «Han bógeti» ataýy - sol tarıhı oqıǵalardyń kýásindeı.
Ekspedısııa kezinde ǵalymdar tabıǵat eskertkishterin, sonymen birge zertteletin aýmaqtaǵy materıaldyq mádenıet eskertkishterin anyqtaıdy. Tabıǵı jáne tarıhı-mádenı nysandardy foto jáne beınejazbaǵa túsirip, jergilikti halyq arasynan «Han bógetiniń» tarıhyna qatysty ańyz-áńgimelerdi jınaqtaýdy josparlap otyr.
13 shilde kúni ekspedısııa músheleri Kýmysolechebnısa mekeninde dalalyq baspasóz konferensııasyn ótkizip, mýnısıpaldy aýdan ákimshiligimen, jergilikti tarıhshylarmen, ólketanýshylarmen kezdesýdi josparlaǵan. Aıta keteıik, bul meken – 1920 jylǵa deıin belgili aqyn Sháńgereı Bókeevtiń qos qabatty ımenıesi turǵan tarıhı jer edi. 1911 jyly Baqytjan Qarataev, Sháńgereı Bókeev, Ǵumar Qarash, Eleýsin Buırın syndy ult zııalylary dál osy jerde bas qosyp, «Qazaqstan» atty gazet shyǵarýdy aqyldasqany belgili. Bókeıuly Jáńgir han da 1845 jyly osy jerde kenetten ómirden ótip, amanat jerlenip, tórt jyldan keıin súıegi Jasqusqa, qazirgi Bókeı ordasy aýdany, Han ordasy aýylyndaǵy Han zıratyna kóshirilgen. Ekspedısııaǵa qatysýshylar osy joly atalǵan óńirdegi kóne zırattardy da aralap, arab jazýly qulpytastardy sýretke túsirip alýdy josparlap otyr. Epıgrafıkalyq eskertkish jazbalarynan da tyń málimet, qundy derekter shyǵyp qalýy múmkin.
Sapar nátıjesinde «Han bógeti – ashyq aspan astyndaǵy mýzeı eksponaty» atty ǵylymı maqalalar jınaǵy, «Han bógeti» ekspedısııasynyń kúndeligi» býkleti, «Han bógeti» vıdeoocherki men fotoalmanah jaryq kórmek.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan
