О́ner akademııasy

Táýelsizdikti Máskeýdiń tórine shyǵardy Minezdi Máskeýde jeltoqsannyń alǵashqy aptasy erekshe jylymyq tartyp turǵan edi. Áıtpese, bul kezde megapolıs qala muz-qarǵa ora­nyp jatýy tıis-tin. Bizdi Sheremetev áýejaıynan kútip alǵan más­keý­likter: «Almatylyqtardyń aıa­ǵy­men qalamyzǵa Kún ilesip keldi» dep jymıdy. Saparymyzdyń maq­sa­tyn aıta ketelik. Almatydaǵy T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń stýdentteri eki kún boıy Reseı astanasynda «Qazaqstan estradasy – jańa esimder» atty konsert qoıdy. О́ner akademııasynyń órenderi Más­keýge bizden bir kún buryn kelip jetken eken. Konsertke qyzý daıyndalyp jat­qan stýdentterimizdiń kóńili qobaljýly. Bas­qa­sy basqa, estrada óneri maıtalman­da­ry­na kende emes, klassıkalyq óneriniń ózi ǵa­syrlarmen qurdas, myń jyldar bo­ıy myzǵymaǵan Máskeýdi qandaı da bir konsertpen tańǵaldyra qoıý áste ońaı emes. Oǵan qosa: «Qazaq stýdentteri Más­keý­de konsert qoıady», degendi estigende osydan bes jyl buryn alynǵan suhbat eske túse berdi. Ol 1936 jyly Máskeýdi dúrkiretken qazaq óneri men ádebıetiniń onkúndigine qatysý baqytyna ıe bolǵan sol kezdegi 19 jasar boıjetken, 90 jyl­dyq ǵumyrynyń 71 jylyn óner jolyna baǵyshtaǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ártisi Habıba Elebekovamen órilgen áńgime bolatyn. «Kúláshtiń Jibek bolyp sahnada botadaı bozdap turǵan janary búgingideı kóz aldymda», dep atalatyn sol suhbattaǵy 70 jyl buryn ótken oqıǵalar jańǵyryǵynyń tizbegi kóz aldyma keldi. Sol kezde 300-deı adam qatysqan onkúndiktiń ótkenine bıyl 75 jyl bolyp qalypty. «Máskeýdegi onkúndikke qatysý ol kez­de ekiniń biriniń mańdaıyna buıyrma­­ǵan baq bol­ǵany, bul oqıǵa tipti talaı­lar­­dyń taǵdy­ryn ózgertkeni aıan. Osy onkúndik qan­­­sha­ma sahna tarlandarynyń jolyn ashty deseńizshi! Birazyna ataq berilip, orden-medaldarmen marapattal­dy. Más­keýdiń ózinde de KSRO halyq ártisi ata­ǵyn alma­ǵan máskeýlik ártister bar emes pe?! Solarmen qosyp bizdiń Kúlásh Báı­seıi­to­va­ǵa da osy ataq berildi. Biz úlken tabys­pen oraldyq. Bul onkú­n­dik qazaq kórkem áde­bıeti men kórkem óneriniń úl­ken múmkin­digin kórsetip berdi. Shetelderge de uıal­maı shyǵa ala­ty­nyn dálel­degen oqıǵa boldy», deıdi Habıba apanyń estelikteri. Myna qyzyqty qarańyz, sol onkún­dik­ti uıymdastyrýǵa uıytqy bolyp, bar­lyq oqıǵanyń basy-qasynda júrgen Temirbek Júrgenovtiń esimi de osy konsertti qoıyp otyrǵan ulttyq óner aka­de­mııasyna berilipti. Bul da jaı nárse emes shyǵar?! Máskeýdegi «Qazaqstan estradasy – jańa esimder» konsertin qoıýǵa osy T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń rektory Arystanbek Mu­hamedıuly bastama kótergen. Bul da zań­dylyq. Estrada salasy da toqyraý bir kúı keship, tań qalyp bolýdan ja­lyq­qan, jańa esimder, jańa juldyzdar kútip júrgen Máskeýdiń talǵampaz kórermen­de­ri úshin bul konsert tymyrsyq kúni so­q­qan salqyn lepteı áser etti. Qazaqtyń balǵyn óner ıeleri bólek kúı syılady dese de bolady. Bul jerde rektor Arystanbek Muha­medıulynyń utqan jeri – stýdentterdi birden úlken synnyń tezine salyp jibermeı, alǵashqy konsertti Lıýdmıla Rıýmına jetekshilik etetin Máskeý Folklor­lyq mádenı ortalyǵynda ótkizýge qol jetkizgeni. Al bul onyń turaqty kelýshileri jasy ulǵaıǵan jandar bolyp keledi eken. Sondyqtan da daıyndyq turǵy­syn­daǵy alǵashqy konserttiń kórermenderi de solar boldy. Alǵashqy tolqynysty sátterdi bastan ótkergen qazaq stýdentteri azdap qobaljyp, kásipqoılyq turǵyda kemshilikter jiberip alyp jatqandaı kó­ringeni ras. Biraq, kórermenderdiń kó­ńil-kúıinen bul ańǵarylmady. Talantty ja­s­tarǵa qo­sylyp án aıtyp, qol shapalaqtap otyrdy. Mine, jaýapty konsert ótetin kún de kelip jetti. T.Júrgenov atyndaǵy О́ner akademııasynyń úlken konserti Máskeý­de­gi ataqty Estrada teatrynda ótti. Aıt­qan­daı, Táýelsizdigimizdiń 20 jyl­dyǵyna ar­nalǵan ári eki memlekettiń mádenı baıla­nysy sheńberinde ótken konsertti uıym­dastyrýǵa Qazaqstan Respýblıka­sy­nyń Mádenıet mınıstrligi men Bilim jáne ǵylym mınıstrligi ǵana emes, Reseı Fe­derasııasynyń Mádenıet mınıstrligi de bir kisideı atsalysqanyn aıta ketý kerek. Bul – baıyrǵy dostyq­tan qalǵan jurnaq emes, jańa dáýirde basqa sıpat alyp, ja­ńasha saltanat qur­ǵan ba­rys-kelis bola­tyn. Stýdentterimiz­diń kon­sertin Máskeý­de­gi bedeldi sahnaǵa shyǵarýǵa orys aǵaı­yndar kóp septeskeni aıqyn ańǵaryldy. Máselen, osy mádenı sharany ótkizýge aı­týly konsertterdi jo­ǵary deńgeıde at­tan­dyryp salyp júrgen Máskeýdiń halyq­ara­lyq mádenı ortaly­ǵy da bilek sybanyp aralasty. Konsertke Reseı Federasııasy Máde­nıet mınıstriniń birinshi orynbasary An­dreı Býrlygın men Estrada teatry­nyń dırektory Gennadıı Hazanovtyń ózi qatysyp, eki memleketti baıyrǵydan beri baılanystyrǵan baýyrlastyqty, mádenı baılanystardy tilge tıek etip ótti. Jas­tarymyzdy debıýttik qadamdarymen qut­tyqtady. Qazaqstannyń barlyq túkpi­rin­de konsert qoıyp, halyqtyń yqyla­sy­na bólengen Hazanov óz týysqandary kóship kelgendeı kóńil-kúıi kóterińki júrdi. Buryn bolmaǵan mundaı sharadan Reseıdegi Qazaqstan elshiligi de qalys qalǵan joq. Alǵashqy kúnnen bastap-aq konserttiń basy-qasynda bolysyp júr­gen elshilik qyzmetkerleriniń yqylasy men qamqorlyǵyn stýdentterimiz tereń sezingeni anyq. Al konsertke Reseı Federasııa­syn­da­ǵy Qazaqstannyń Tótenshe jáne ókiletti elshisi Zaýytbek Turysbekov qatysyp, sóz aldy. Ejelden týys, ejelden kórshi eki eldi eldestirip júrgen azamattyń kon­sertten keıingi pikiri tómendegideı boldy. – Konsert maǵan ǵana emes, eldiń bárine unady. Zalda reseılikter men Más­keýde turatyn qazaqtar qatar otyr­dyq qoı. Kórermen shyn nıetpen qandaı jaqsy qolpash bildirdi. Meniń aı­taıyn degenim, Reseı men Qazaqstannyń jasta­ry birigýi kerek. Shyn mánindegi biregeı ekonomıkalyq aı­maqqa aınalý úshin keıingi urpaq qosy­lyp, aralasyp-qurala­sýy qajet, – dedi Zaýytbek Turysbekov. Sonymen máskeýlikter kimderge qol soqty deısiz ǵoı? Eger konserttik baǵ­dar­lama qazaqtyń halyq ánderinen ǵana qural­­­sa, syńarjaq bolyp shyǵar edi. Bul jaǵyn О́ner akademııasy durys oılas­tyr­ǵan bo­lyp shyqty. Sahnada stýdentter estrada­nyń barlyq janry boıynsha óner kórsetti. Bul kúni Máskeý ózeniniń jaǵasy Janel Bolat pen Erjan Musyrmanqu­lov­tar­dyń oryndaýynda Aqan seriniń «Qa­ra­torǵaıyna» elitip, halyq áni «Halaý­láıim» (ánshi Jasulan Áıtenov) bolyp shalqydy. Ásirese, Danıel Danladı men Armanaı Mýhamedırovanyń «Ańsaǵanym» áni oryndaý stılimen, sahnadaǵy erkindigimen, daýys áýezimen kórermenge unaǵany baıqaldy. Aıtqandaı, boıynda qara ná­sil­di qan bar Danıeldiń qazaqshasy eshkimnen kem emes. Kópultty Qazaqstan bul joly da jańa qyrynan jarqyrady. «Ame­rıkandyq djaıf» ball bıin Konstantın Galısyn, Dmıtrıı Sergeıkın, Ksenııa Pahomova men Bahtı Ramazanova kelistirip oryndap, kórermenniń delebesin qozdyr­dy. Sol sııaqty qazaq ánderiniń popýrrıi – «Aq mańdaılym», Erkelediń sen», «Al­tynym», «Asyl arman» ánderi birde erkelep, birde áýelep, birde qazaqtyń sama­lyn soqtyryp, Janel Bolat, Baqytgúl Bekbergenova, Aqbota Sákenova, Ásel Baı­taıdyń daýystarymen saltanat qurdy. Máskeýdi Máskeýdiń ózimen tań qal­dy­ra almaıtynymyz beseneden belgili desek te, Máskeý týraly ánderdiń popýrrıi – «Iа shagaıý po Moskve», «Moskovskıe sny», «Lýchshıı gorod zemlı», «Pod­moskovnye vechera» ánderin jańa daýys­pen, jańa reńkpen qansha tyńdasań da jalyqpaısyń. Bul ánderdi Berdibek Qul­ǵa­raev, Álibek Álmadıev, Ardaq Salqa­shev, Aıdarbek Dúısebaev oryn­dap, ánshi­lik qarymdaryn tanytty. Konserttiń salmaǵy men saltanatyn T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń ustazdary, QR eń­bek sińirgen óner qaıratkerleri – ulttyq óner aıdynynda da attary belgili Tol­qyn Zabırova men Lakı Kesoglý art­tyr­dy. Qalaı desek te, kásipqoı ónerpazdar­dyń orny bólektigi baıqalady eken. Joǵaryda aıtyp ótken, Máskeýdegi halyqaralyq mádenı ortalyǵynyń dı­rek­tory Vladımır Lınchevskıı myrza­men eki kún boıy dıdarlasyp, pikirin su­rap júrgenbiz. Ol kisi bir jaǵy burynǵy jerlesimiz bolyp shyqty. Osy ýaqytqa deıin Nurjamal Úsenbaeva, Maıra Mu­hamedqyzy, Álibek Dinishev sııaqty sahna maıtalmandary deńgeıinde konsert uıymdastyryp júrgen óner ókili: – Men osy joly óz tájirıbemde ári jas, ári eshkimge tanylyp úlgermegen adamdardyń konsertin ótkizýge birinshi ret baryp otyrmyn. Bul synaq bolatyn, baǵymyzǵa oraı, bári sátti ótti. Endigi jerde kelesi jyldyń mádenı baǵdarla­ma­laryn qolǵa alatyn bolamyz. Jáne onyń repertýaryna eshkim bile bermeıtin jas óner ujymdary enetin bolady. Me­nińshe, búgin konsertke qatysqan jastar­dyń keıbireýleri sózsiz óner juldyzyna aınalady. Eń bastysy, óz bolmystaryn joǵaltpaýy tıis. Qazaqstanda tamasha daý­ys ıeleri, jańa daryndar kóp-aq. Olardy tanytý úshin, talanttaryn shyń­daý úshin respýblıkadan tys jerlerge jıi shyǵarý kerek bolady, – deıdi. «Jas Qazaqstannyń» jańa esimderi jarady! Máskeý estrada teatryn sahna óneriniń barlyq janryna bólegen ánshi-bıshilerdiń birqatary, tipti, ózimizge de tańsyq, tosyn talanttar deýge bolar edi. Aınash ESALI, Almaty – Máskeý – Almaty.