Mysaly, Pavlodar oblysynyń ortalyǵyndaǵy «Saryarqa» shaǵyn aýdanynda № 12, № 15, № 27, Aqsý qalasynda Molodejnaıa kóshesi №28, №32 turǵyn úılerdiń qurylysy paıdalanýǵa beriletin merzimnen keshigýde. Nátıjesinde bıýdjet qarjysynyń da ıgerilmeı qalýy ábden múmkin. Oblystyq qurylys basqarmasynyń málimetinshe, oblystyq ákimdikpen aradaǵy kelisimder boıynsha qurylys bastaǵan kásiporyndardyń arasynda da turǵyn úı salý tapsyrmasyn kesheýildetkender bar. Oblys ákimi Bolat Baqaýovtyń ózi oblystyq ákimdik otyrysynda «Bizben salystyrǵanda qarajattyń azdyǵyna qaramastan, Qyzylorda jáne Soltústik Qazaqstan oblystary turǵyn úılerdi qoldanysqa berý boıynsha aldyńǵy qatarda keledi. Qyzylorda oblysy 600 myń sharshy metr turǵyn úı tapsyrǵan. Turǵyndar sany boıynsha biz sııaqty-aq qala», dep salystyrmaly túrde mysal keltirdi. Bıyl óńirde 300 myń sharshy metr turǵyn úı qurylysy josparlanyp otyr. B.Baqaýov qurylys basqarmasyna bar múmkindikti paıdalanyp osy mejeni oryndap shyǵý qajettigin mindettedi. О́tken jyly 38 turǵyn úı paıdalanýǵa berilgen bolatyn.
Maqala jazý barysynda biz de qurylysy turalap qalǵan osy turǵyn úılerdi aralap kórip qaıttyq. Kelgen bette-aq, tekserýshi bolmasaq ta shaǵyn jáne orta bıznesti tekserýge ruqsat joq degendeı kózqaras baıqalady. Ákimdiktiń qurylys basqarmasy mamandarynyń jumys sapasyn kúndelikti baqylaýǵa alýǵa múmkindikteri bar. Qurylystyń ýaqytynda aıaqtalyp, paıdalanýǵa sapaly berilýine tapsyrys berýshi, merdiger, jobalaýshy jáne arnaıy qurylǵan saraptamashylardyń birlesken tobynyń jaýapkershilikteri qajet ekeni belgili. Jaýapkershilik, talap pen tártip bolmaǵan jaǵdaıda aıyppul tóleý qatań qadaǵalanýǵa tıis.
Oblystyq qurylys basqarmasy tarapynan jáne óńirde qurylys nysandarynyń, turǵyn úı qurylysy qalaı júrgizilip jatqanyna baqylaý jasaıtyn basqa da tıisti oryndar az emes. Tender de, qurylystyń smetalyq-jobalaý qujatyn jasaý da óńirdegi qurylys basqarmalarynda ótkiziledi. Qurylysty júrgizý kim kóringenge berile qoımaıtyny belgili.
Al oblys ákimshiliginiń málimetinshe, qalanyń bolashaqtaǵy sáýleti keremet bolmaq. Bul úshin qazir nysandardy salýdy aımaqtarǵa bólýdi, kólik jáne ınjenerlik kommýnıkasııalar, kógaldandyrý jáne kóriktendirý júıesin belgileıtin keshendi bas jospar jasalmaq. Bul oblys ortalyǵynyń turaqty damýynyń 2032 jylǵa deıingi uzaq merzimdi strategııasyn kórsetedi. Iаǵnı elektrondy bas jospar qurylady. Mysaly, keshe ǵana Táýelsizdik dańǵyly atanǵan burynǵy Kýtýzov kóshesin qaıta jańartý, 14 myń sharshy metr jeńil atletıkalyq manej, 8 myń sharshy metr fýtbol alańyn, aýdany 6 myń sharshy metr bolatyn Olımpıadalyq rezervti daıarlaý ortalyǵyn, 4,6 myń sharshy metr muzaıdyny bar «Sport-sıtı» sport qalashyǵyn salý josparlanýda. Aýdany 16 myń sharshy metr mýzeı kesheniniń Olımpıadalyq standarttaǵy eskek esý arnasynyń jáne trıatlon, bıatlon trassalarynyń qurylysy qolǵa alynbaq. 1500 orynǵa arnalǵan konsert zalynyń aýdany 7,1 myń sharshy metr, 300 oryndyq basseınniń aýdany 3,1 myń sharshy metr bolady. Ertis ózeni jaǵalaýy odan ári kórkeıe túsedi.
Bıyl Elbasy jarııalaǵan «5 áleýmettik bastamany» iske asyrý úshin óńirde 45 tarmaqtan turatyn arnaıy jol kartasy ázirlenipti. Iаǵnı «7 – 20 – 25» ıpotekalyq baǵdarlamasy boıynsha qarjylandyrý máselesi naqtylanyp, turǵyn úılerdiń jobalyq úlgileri anyqtaldy. Páterlerdi satyp alýshylardyń tizimi jasalýda. Biz joǵaryda jazǵan turǵyn úı qurylysynyń 300 myń sharshy metr jospary kólemi 356 myń sharshy metrge deıin kóbeıtilýi múmkin kórinedi. Taǵy 19 turǵyn úıdiń qurylysy jobalanýda. Sondaı-aq páter sanyn arttyrý maqsatynda 16-18 qabatty úıler salý josО́parlanǵan. Aýdandarda jańadan 28 turǵyn úı salynyp, 25 turǵyn úı satyp alynbaq. Oblys ortalyǵyndaǵy joǵary oqý oryndary men kolledj stýdentteri úshin 9 jataqhana boı kótermek. Qazirgi kezde olardyń jobalyq qujattary ázirlenýde.
«Sóz júzinde bári jaqsy-aq, ne jetpeıdi sonda?» Elimizde qabyldanǵan «Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha páter alǵysy kelip júrgen kez kelgen qarapaıym turǵyn osylaı oılaýy múmkin. Buǵan deıin oblysta turǵyn úı qurylysy qarqyn alyp, júzdegen páter paıdalanýǵa berildi. Oblys ortalyǵyndaǵy eski úıler súrilip, onyń ornyna «Saryarqa» dep atalatyn jańa shaǵyn aýdan da boı kóterdi. Endi «Dostyq» dep atalatyn jańa shaǵyn aýdan salynbaqshy. Oblystyq sáýlet jáne qala qurylysy basqarmasynyń málimetinshe, memlekettik turǵyn úı baǵdarlamalary jáne kommersııalyq qurylys salý esebinen 2032 jylǵa qaraı oblysta turǵyn úı qorynyń alańyn 2,5 mıllıon sharshy metrge kóbeıtý josparlanǵan. Bul maqsat «Saryarqa», «Dostyq» atalatyn shaǵyn aýdandardyń esebinen kóbeıedi.
О́ńirde 27 myń 360 adam páter kezeginde tursa, 24 myń 390 adam jeke úı salýǵa ótinish bildiripti. Al «Qazaqstan turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ salymshylarynyń qatarynda 43 myńnan astam turǵyn bar kórinedi. Buǵan jas otbasylardy baspanamen qamtý, nesıelik úı berý, qarjylandyrý boıynsha kórsetkishterdi qosyńyz. Oblystyq ákimdik turǵyndar jeke úı salý úshin oblys ortalyǵyndaǵy Aeroport qalashyǵy jaǵynan jer qarastyrý qajet dep otyr. Aqsý, Ekibastuz qalalarynda da jeke baspanalar salýǵa jaǵdaı jasalsa, qurylys qarqyny artar edi.
Joǵaryda biz jazǵan «Dostyq» dep atalatyn shaǵyn aýdandaǵy turǵyn úıler qurylysyn júrgizýge ońtústikkoreıalyq kompanııa qatysqysy keledi eken. Oblysqa kelgen saparynda «SEORIN Construction» kompanııasynyń prezıdenti Pak Manıl oblys ákimi Bolat Baqaýovpen kezdesýinde osy týraly aıtty. Qurylys alańyna baryp, shaǵyn aýdannyń damý josparymen tanysty. Turǵyn úılerdi óz qarjylaryna salýǵa ázir kórinedi. Buǵan oblystyq ákimdik páterlerdiń bir sharshy metriniń quny 150 myń teńgeden aspaý kerek dep talap qoıady.
Turǵyn úı qurylysyn salýshy mamandar qazir eń aldymen úılerdiń ekologııalyq tazalyǵy men sapasyna basty nazar aýdara bastady. Iаǵnı úırengen «jaı úıler» emes, tańǵaldyrar «aqyldy úıler» salýǵa kóshti. Qurylys naqty jobaǵa sáıkes júrgiziledi, qujatta kórsetilgen qurylys materıaldary ǵana qoldanylady. Barlyq jobalar arnaıy saraptamadan ótedi. Materıaldardyń sapasy, ekologııalyq tazalyǵy tekseriledi. Qurylysta qoldanylatyn árbir materıaldyń sertıfıkaty bolýy kerek.
Injener, qurylys mamany Baltabaı Jansenovtiń aıtýynsha, «aqyldy úılerdi» energııalyq tıimdiligi joǵary tehnologııalar men materıaldardy paıdalanyp turǵyzý asa mańyzdy. О́ıtkeni qazir turǵyndardyń energııany tutyný kórsetkishi birneshe ese óskeni belgili. Sondyqtan jylýmen qamtý júıesin basqarýdy avtomattandyrý, jaryqtandyrýdyń barynsha únemdi quraldary qajet.
Qurylys kompanııalarynyń jaýapkershiligin arttyryp, merdiger kompanııalardy tańdaýda qyraǵylyq tanytyp, talaptardy kúsheıtpese, jumys bastalmaı jatyp-aq birin-biri sottan-sotqa tartqan jaılar da jıi kezdesedi. Mysaly, byltyr óńirdegi Lebıaji aýdanynda turǵyn úı salýy tıis «Almas+» kompanııasy óz mindetin oryndaı almaǵan. Aýdandyq ákimdik sotqa der kezinde shaǵym túsirmegen. Oblys ortalyǵynda basseın qurylysyn júrgizbekshi bolǵan «Keremet» kompanııasyna qatysty sot isi júrýde. Qurylystyń ekpindi qarqyn alyp ketýine merdiger kompanııalardyń jaýapsyzdyǵy keri áserin tıgizedi. Álgi áp-sátte paneldi úıdi turǵyzyp beremiz deıtin oblys ortalyǵyndaǵy «Úı qurylysy kombınaty» JShS-ǵa jergilikti bılik tarapynan kezinde jaqsy qoldaý kórsetildi. Biraq kombınat jylyna 100 myń sharshy metrge deıin úı salý mejesine jete almaýda.
Oblystyq qurylys basqarmasynyń basshysy Rústem Raıysovtyń málimdeýinshe, bıyl paıdalanýǵa beriletin turǵyn úıler kóleminiń 300 myń sharshy metriniń 200 myńy oblys ortalyǵynda salynady. Qalǵany Aqsý, Ekibastuzda, aýdandarda boı kóteredi. Ár úıdiń qoldanysqa berilý kestesi jasalýda. Oblystyq ekonomıka jáne bıýdjetti josparlaý basqarmasynyń málimetinshe, osy jyldyń alǵashqy 5 aıynda óńirde qurylys qarqyny azaıǵan. Tipti bıyl 300 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilmeýi de múmkin.
О́ńirdegi «Nur Otan» partııasynyń ókilderi oblys ortalyǵyndaǵy, Aqsý, Ekibastuzdaǵy qurylys alańdaryn jıi aralaıdy. Ulttyq qordan bólinetin qarajattyń maqsatty paıdalanylýyn baqylaý jónindegi komıssııa músheleri «Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha salynyp jatqan nysandardyń qurylysymen tanysady. Mysaly, «B-ADK» JShS qurylysyn júrgizip jatqan Aqsýdaǵy Molodejnaıa kóshesi №30 turǵyn úı qurylysy qazir partııalyqtardyń qatań baqylaýynda. Osy kóshedegi №28 úıdiń qurylysyn kompanııa tamyz aıynda berýdi josparlapty. Budan bylaı árbir salynatyn qurylys alańdaryn qyraǵy kózder jıi-jıi aralap turmasa, baqylaýsyz qurylystyń alǵa baspasy anyq. Aqsýǵa barǵan oblys ákimi Bolat Baqaýov qalada júrgizilip jatqan turǵyn úıler qurylysynda jumys sylbyr, jedeldik baıqalmaıdy dep qaıtty. Qala ákimi Nıkolaı Dychko tamyz aıyna deıin úılerdiń qurylysyn aıaqtap, tapsyramyz dep ýáde berdi. Tipti Molodejnaıa kóshesindegi bir úıdiń qurylysyn júrgizetin merdiger kompanııany aýystyrý máselesi de týyndaýy múmkin.
Biz maqalanyń basynda oblystyq ákimdikpen aradaǵy kelisimder boıynsha qurylys bastaǵan kásiporyndardyń arasynda turǵyn úı salý tapsyrmasy serpilissiz qalǵandary bar dep jazdyq. Aqsýda Eýrazııalyq toptyń (ERG) turǵyn úı baǵdarlamasy aıasynda 5 qabatty turǵyn úıdiń qurylysy júrgizilýde. Sátimen aıaqtalsa, shilde aıynda 70 metallýrg páter almaqshy. Qaladaǵy Stroıtel kóshesi, 42 úıdiń qurylysyn «Eýroazıattyq energetıkalyq korporasııasy» AQ júrgizýde. Eger sý, jylý tartýǵa qatysty týyndaǵan máseleler ýaqytynda sheshimin tapsa, turǵyn úı keshikpeı beriledi. Aqsý ferroqorytpa zaýyty qurylysyn bastaǵan Stroıtel kóshesindegi 39, 40 jáne 41 úılerdi merdiger «Taza-Star» JShS salýda. Qurylys merziminen keshigýde.
Aqsý demekshi, oblys ákimi Bolat Baqaýov byltyr «óńirde aıaqtalmaı qalǵan qańyrap bos turǵan qurylystardyń bárin aıaqtaý kerek» degen tapsyrma bergen-di.
– Qalqamandaǵy, Aqsýdaǵy, Ekibastuzdaǵy salynyp bitpegen úılerdiń máselesin sheship, óńirde bos turǵan birde-bir baspana qaldyrmaý kerek, – degen edi oblys ákimi. Aqsýdaǵy, Qalqamandaǵy, Lenın kentindegi qurylysy aıaqtalmaǵan nemese qańyrap bos qalǵan úılerdi bitirý úshin árqaısysyna 243,2 mıllıon teńge kerek kórinedi.
Osy qaladaǵy Astana kóshesiniń boıyndaǵy №58 úıdiń qurylysynyń da qashan aıaqtalary áli belgisiz. Pavlodar – Astana baǵytyndaǵy joldyń boıyndaǵy 5 qabatty turǵyn úıler jartylaı qulap, qańyrap tur. Qorqynyshty kórinis, qaraǵan saıyn kóńil júdeıdi.
Farıda BYQAI,
«Egemen Qazaqstan»
Pavlodar
