Árıne jobany jarııalaý bar da, ony júzege asyrý bar. Joba boıynsha jumystyń mańyzdy kezeńi – onyń maqsaty men mańyzyn qalyń buqaraǵa keńinen jetkizip túsindirý ǵoı. Ásirese óńirdegi eń irgeli oqý orny, baıyrǵy bilim ordasy retinde Mahambet О́temisov atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetine artylǵan jaýapty mindetti anyq sezinemiz.
Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasy bizdiń ýnıversıtet portalynyń basty betinde, fakýltetter saıtynda ornalastyryldy. Áleýmettik jelilerde baǵdarlamaǵa qatysty arnaıy aqparat pen atqarylyp jatqan jumys jónindegi málimet turaqty taratylyp keledi. Maqalanyń negizgi oılary men basym baǵyttaryn nasıhattaý maqsatynda ýnıversıtettiń oqý ǵımarattarynda, akt zaldary men kabınetterde kórneki quraldar ilindi. LED-ekran arqyly vıdeo jáne kórneki aqparat júıeli berilip, arnaıy «Rýhanı jańǵyrý» májilis zaly jabdyqtaldy.
Eń bastysy, bul qoǵamdyq jobany iske asyrý úshin ǵylymı-ádistemelik jáne qoldanbaly-tájirıbelik qoldaý qajet. Osy baǵytta BQMÝ-da 15 márte ǵylymı-praktıkalyq konferensııa, 12 ret dóńgelek ústel májilisi ótken eken. Bul basqosýlarda aıtylǵan usynys-pikirler árdaıym bizdiń basty nazarymyzda.
Bir ǵana mysaldy aıta keteıin. Baǵdarlamaǵa qatysty negizgi baǵyttyń biri – latyn álipbıine kóshý jobasy bolatyn. Bul turǵyda ýnıversıtette qomaqty jáne keshendi is tyndyryldy. Osy taqyrypqa birneshe konferensııa, dóńgelek ústelder men semınarlar uıymdastyryldy. Stýdent jastarmen kóptegen kezdesýler ótti. BAQ-taǵy pikir almasý jáne túsindirý sharalaryna BQMÝ ókilderi belsendi qatysty. Bizdiń lıngvıst-ǵalymdar latyn álipbıine kóshýdiń ǵylymı-ádistemelik jaǵyn qamtýǵa atsalysýda. Arnaıy semınarlar ótkizilip, ádistemelik quraldar daıyndalyp jatyr. Biz daıyn asqa tik qasyq bolmaı, el erteńine qajetti ıgilikti ózimiz jasaýǵa tyrysamyz.
Kóptiń kóńilinen shyqqan mańyzdy baǵyt – «Týǵan jer» jobasy. Bul joba sheńberinde ǵylymı jáne ǵylymı-tanymdyq ekspedısııalardyń orny erekshe. Sońǵy kezde ýnıversıtette birneshe ǵylymı-tanymdyq ekspedısııa uıymdastyryldy. 2017 jyly tamyz aıynda «Qazaqstannyń jalpy ulttyq 100 kıeli nysany» tizimine engen ortaǵasyrlyq Jaıyq qalasy aýmaǵynda dosent Murat Qalmenov arheologııalyq qazba jumysyn júrgizgen edi. Ýnıversıtettiń professorlyq-oqytýshylyq quramy men stýdentterden jasaqtalǵan ekspedısııa Bókeı Orda óńirinde, Shyńǵyrlaý aýdanynda jumys atqaryp qaıtty. Munyń bári teorııa men praktıkany ushtastyryp, stýdent sanasynda umytylmas áser syılary anyq.
«Jańa gýmanıtarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» jobasy boıynsha jaryq kórgen 18 oqýlyq ýnıversıtetke jetkilikti kólemde alyndy. Osy oqýlyqtar jóninde professor-oqytýshylar quramy, qyzmetkerler men stýdentter BAQ arqyly óz oı-pikirin bildirip, oqý úrdisinde tıimdi paıdalaný jolyn qarastyrýda. Bul jerde ǵylymı-ádistemelik bólimder men Saraptama keńesi belsendi jumys istep otyr. Mysaly, Saraptama keńesinde «Iýdaızm, hrıstıandyq pen ıslamdaǵy 4000 jyldyq izdenis: qudaıtaný baıany» atty oqýlyq qyzý talqylandy.
Oqý ornymyzdyń ǵalymdary men qyzmetkerleri osy baǵyttaǵy jumysta tek ýnıversıtet kólemimen shektelmeı, qala, oblys jáne shetel kóleminde de taraldy. Sonyń ishinde «Jahandaǵy zamanaýı qazaqstandyq mádenıet» jobasy boıynsha sharalarǵa erekshe kóńil bólinýde. Atap aıtsaq, elimizdiń mádenıetimen tanystyrý alys-jaqyn shet elderindegi áriptes bilim ordalarynda, mysaly Polsha, Latvııa, Reseı oqý oryndarynda turaqty ótkizilýde. 2017-2018 oqý jylynda Polsha Respýblıkasynyń Bydgosh qalasyndaǵy ekonomıka ýnıversıtetinde, keıin Latvııa Respýblıkasynyń Rıga tehnıkalyq ýnıversıtetinde «Rýhanı jańǵyrý» baǵytyn Qazaqstannyń mádenıetimen tanystyrý sharalary tabysty ótti.
Keleshekte «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń ǵylymı negizin kúsheıtý úshin ǵylymı jobalar boıynsha jumystyń kólemin keńeıtý qajet. Sol sebepti áleýmettik jáne granttyq ǵylymı jobalar da qolǵa alynýda. Ýnıversıtet fakýltetterinde dıplom jobalary men magıstrlik dıssertasııa taqyryptary bazasy qoǵamdyq sanany jańǵyrtýdyń negizgi baǵyttaryna arnalǵan zertteý taqyryptarymen tolyqtyryldy.
«Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyna arnalyp L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ bazasynda uıymdastyrylǵan jas ǵalymdardyń respýblıkalyq ǵylymı jumystar baıqaýynda ýnıversıtetimizdiń jas izdenýshileri birneshe baǵyt boıynsha 4 júldeli orynǵa ıe boldy. Áleýmettik zertteýlerdi uıymdastyrý, ulttyq biregeılikti saqtaý, «Máńgilik El» patrıottyq ıdeıanyń qundylyqtary men qazirgi jastardyń beınesine qarasty jobalar boıynsha jumystar qolǵa alynýda.
«Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń negizgi ustanymdaryn bilim alýshylarǵa oqý úrdisi arqyly jetkizý úshin arnaıy oqý baǵdarlamalary – elektıvti kýrstar daıarlandy.
Elbasy zamanaýı Qazaqstannyń azamaty qandaı bolýy qajet ekenin aıqyndap berdi. Biz júrgizgen monıtorıng nátıjesi jastardyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn maquldap, qoldaıtynyn kórsetedi. Bolashaqta M.О́temisov atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetinde de josparly jáne keshendi jumys atqaryla bermek.
«Jańa jaǵdaıda jańǵyrýǵa degen ishki umtylys – bizdiń damýymyzdyń eń basty qaǵıdasy» degen Elbasy maqalasy zaman kóshinen qalmaı, álem kóz tikken, damyǵan ozyq elder qatarynan oryn alý úshin jahandyq básekege qabilettilikti arttyryp, «ómir úshin ózgere bilý kerektigin, oǵan kónbegender tarıhtyń shańyna ilese almaıtynyn» uqtyrǵandaı.
Nurlan SERǴALIEV,
Mahambet О́temisov atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń rektory,
bılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty,
qaýymdastyrylǵan professor
ORAL
