El bolashaǵy úshin mańyzdy áleýmettik jańǵyrýǵa baǵyttalǵan «Árbir otbasyna baspana alýdyń jańa múmkindikterin berý», «Jalaqysy tómen jumysshylardyń eńbekaqysyn kóbeıtý úshin olardyń salyq júktemesin azaıtý», «Joǵary bilim alýdyń qoljetimdiligi men sapasyn arttyryp, stýdent jastardyń jataqhanadaǵy jaǵdaıyn jaqsartý», «Shaǵyn nesıe berýdi kóbeıtý» jáne «Eldi gazben qamtamasyz etýdi jalǵastyrý» syndy basymdyqtar elimizdiń áleýmettik jańǵyrýyna jańa serpin beredi.
Elbasy, ásirese elimizdegi bilim berýdiń sapasy men qoljetimdiligine erekshe mán berdi. О́ıtkeni zaman talabyna saı sapaly, jan-jaqty bilim berý jáne bilim alý – bizdiń jarqyn bolashaǵymyzdyń kepili. Bilim berý salasyndaǵy qolǵa alynýy tıis múmkindikterdi saralaǵan Elbasy eńbek naryǵyna qajetti mamandar úshin qosymsha oqý granttaryn kóbeıtýdi usyndy. Qazirgi tańda jyl saıyn bólinetin 54 myń oqý grantynyń qosymsha taǵy da 20 myń grantqa artýy jáne onyń 11 myńy tehnıkalyq mamandyqtar boıynsha qazirgi ónerkásiptik jańǵyrý ekonomıkasyndaǵy eńbek naryǵynda suranysqa ıe mamandyqtarǵa bólinetindigin jastar men ata-analar qaýymy qýanyshpen qabyldaýda. Bul qoldaý nátıjesinde otandyq ǵylym damyp, óndiris órkendeıdi ári Qazaqstannyń álemge jańa brendpen tanylýyna múmkindik týady. Bul – jastar úshin, stýdentter úshin memleket tarapynan jasalǵan keń qoldaý, zor qamqorlyq, elimizdiń erteńine salynǵan ınvestısııa.
Sondaı-aq álemdik standarttarǵa sáıkes bilim júıesin qurýmen qatar, stýdentterdiń oqý jáne turmystyq jaǵdaıyna memleket tarapynan kóp kóńil aýdarý qajettigin atap ótti. Elbasynyń 2022 jyldyń sońyna deıin stýdentterge arnap keminde 25 myń oryndyq jańa jataqhana salý tapsyrmasy elimizdegi barlyq stýdentterdiń jataqhanamen qamtylýyna múmkindik bermek.
Bilim granttarynyń kóbeıýi oqýǵa yntaly jastardyń kóńilin bir demdese, stýdentterdiń jataqhanamen qamtylýǵa qatysty máselesiniń sheshimin tabýy da olar úshin erekshe jańalyq boldy.
Qazirgi tańda Mańǵystaý oblysyndaǵy jalǵyz memlekettik joǵary oqý orny Sh.Esenov atyndaǵy Kaspıı memlekettik tehnologııalar jáne ınjınırıng ýnıversıeti. Ýnıversıtettiń kúndizgi bóliminde 2,5 myńnan asa stýdent bilim alýda. Oqý ornyna qarasty stýdentterge arnalǵan 500 oryndyq jáne 450 oryndyq eki jataqhana, oqytýshylarǵa arnalǵan bir jataqhana bar. Stýdentter úshin jataqhanada barlyq jaǵdaı jasalǵan. Árbir bólmeniń jýynatyn orny, elektr peshi bar. Sondaı-aq stýdentter kir jýatyn, kıim útikteıtin bólmelerdi, akt zalyn, oqý zaly bar kitaphanany jáne Wi-Fi jelisin qoldana alady. Ýnıversıtettiń strategııalyq damý josparyna saı, 2019-2021 jyldary memlekettik-jekemenshik áriptestik negizinde 500 oryndyq stýdentter jataqhanasyn salý kózdelip otyr. Bul Elbasy bastamasyn júzege asyrýdyń kórinisi ári stýdentterdiń qajettiligin qamtamasyz etý.
Biraq KMTjIÝ-de jataqhana jaǵdaıy ornyqty bolǵanymen, bul óńirdegi jastardyń jataqhanamen tolyq qamtylýy úshin kórsetkish bola almaıdy. Mańǵystaýdaǵy kásiptik bilim beretin arnaýly oqý oryndarynyń jataqhanaǵa qatysty ózekti máseleleri Elbasy bastamalary negizinde sheshiledi dep oılaımyn.
Jastarymyzdyń jigerin arttyryp, qanattandyratyn, bolashaqqa qushtarlyqpen umtylýyna serpin beretin bastamanyń biri – árbir jas otbasyna baspana alýdyń jańa múmkindikterin berý.
Elbasy atap ótkendeı, áli kúnge deıin kóptegen otbasy baspanasyz júr. Bul – aıryqsha áleýmettik mańyzy bar másele. Onyń sheshimin tabýdyń joly – turǵyn úı ıpotekasynyń qalyń kópshilikke jappaı qoljetimdiligin arttyrý. Bastamada aıtylǵandaı, jumys isteıtin árbir adam nesıege páter satyp alyp, ony otbasylyq bıýdjetiniń múmkindikteri aıasynda tóleı alatyndaı bolýy úshin arzan resýrstar usynatyn tetikter qajet.
Memleket basshysy baspananyń turǵyndarǵa qoljetimdi bolýy úshin «7 – 20 – 25» baǵdarlamasyn usyndy. «7 – 20 – 25» baǵdarlamasyna sáıkes jyldyq syıaqysy 7 paıyzdan aspaıtyn, alǵashqy jarnasy 20 paıyzdan aspaıtyn, tóleý merzimi 25 jylǵa deıin jetetin ıpotekalyq nesıe berý arqyly qazaqstandyqtardyń birazy baspana máselesin sheshe alady. Jumys isteıtin árbir qazaqstandyq joǵaryda aıtylǵan sharttar boıynsha teńgemen nesıe alý múmkindigine ıe bolady.
Qazir bankter bastapqy jarnaǵa baspana qunynyń 30%-ǵa deıin, keıde tipti 50%-yn salýdy talap etse, bul baǵdarlama boıynsha ol 20%-dan aspaýy tıis. Nesıe alýshynyń aı saıynǵy tólemin azaıtý úshin onyń merzimi 10-15 jyl emes, 25 jylǵa deıin bolady.
Bul bastama jas otbasylardyń baspanaly bolýyna, ekonomıkanyń, shaǵyn jáne orta bıznestiń óristeýine, jańa jumys oryndarynyń ashylýyna zor yqpalyn tıgizedi.
Sh.Esenov atyndaǵy KMTIÝ-diń professorlyq-oqytýshylar quramy men stýdentteri «Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasy» qazaqstandyqtardyń jaǵdaıyn ári qaraı jaqsartýǵa baǵyttalǵan dep baǵalap, qujatqa qyzý qoldaý bildirýde. Atalmysh úndeý elimizdegi júrgizilip jatqan barlyq reformalardyń áleýmettik baǵyttylyǵyn taǵy da aıqyndap berdi.
Gúlsara JOLDASBAEVA,
Sh.Esenov atyndaǵy KMTIÝ prorektory
Mańǵystaý oblysy
